"BUXORO VILOYATIDA BIOIQTISODIYOTNI RIVOJLANTIRISHDA AQLLI QISHLOQ XOʻJALIGI TEXNOLOGIYALARINING ROLI"

Аннотация

OʻZBEKCHA:Buxoro viloyatida bioiqtisodiyotni rivojlantirishda biotexnologiyalarning innovatsion qoʻllanilishi tadqiq qilindi. "Biodegradatsiya" yani "bioparchalanish" paxta chiqindilaridan bioplastik ishlab chiqarish, shoʻrxoklarda Salicornia europaea asosida biodyezel yetishtirish va quyosh energiyasi bilan ishlaydigan mikro-biozavodlar kabi texnologiyalar sinovdan oʻtkazildi. Natijada, bioplastikning parchalanish muddati 6 oygacha qisqardi, biodyezel ishlab chiqarish bilan CO₂ emissiyasi 40% kamaydi, biozavodlar esa chiqindilarni 98% samaradorlikda qayta ishladi. ENGLISH: This study examines the innovative application of biotechnologies in bioeconomy development in Bukhara region. Technologies such as bioplastic production from cotton waste, biodiesel from Salicornia europaea in saline soils, and solar-powered micro-biofactories were tested. Results showed a 6-month biodegradation period for bioplastics, 40% reduction in CO₂ emissions via biodiesel, and 98% waste processing efficiency in biofactories. KALIT SOʻZLAR: biotexnologiya, bioplastik, biodyezel, innovatsion bioiqtisodiyot, Buxoro viloyati. “biotechnology, bioplastics, biodiesel, innovative bioeconomy, Uzbekistan” Выпуск журнала №-25 Часть–2_ Май –2025 152 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT 1. KIRISH Biotexnologiyalar bioiqtisodiyotni rivojlantirishning asosiy vositasiga aylanmoqda, ayniqsa qurgʻoqchil mintaqalar uchun. Buxoro viloyatining 2023 yildagi "Yashil Innovatsiyalar" dasturida biotexnologiyalarga asoslangan 4 ta loyiha qoʻllab- quvvatlandi [1]. Tadqiqotning asosiy maqsadi: 1. Mahalliy xom ashyo (paxta chiqindilari, shoʻrxoklar) asosida yangi mahsulotlar ishlab chiqish; 2. Ekologik toza energiya manbalarini joriy etish; 3. Bioiqtisodiyotni rivojlantirishning iqtisodiy va ekologik samaradorligini baholash 2. MATERIAL VA USULLAR Tadqiqot 2022–2024 yillarda Buxoro viloyatining Qorovulbozor, Romitan va Shofirkon tumanlarida olib borildi. 2.1. BIOTEXNOLOGIK LOYIHALAR: 1. Bioplastik ishlab chiqarish - Paxta poʻstlogʻidagi sellyulozadan fermentatsiya usuli bilan polilaktid (PLA) sintez qilindi. “Ферментацияда Lactobacillus бактериялари ва 45°C температурада 72 соат давом этди". 2. Biodyezel ishlab chiqarish - _Salicornia_ oʻsimligining yogʻini transesterifikatsiya qilib, ASTM D6751 standartiga mos biodyezel olingan. 3. Quyosh energiyali biozavod - 100% quyosh energiyasi bilan ishlaydigan mikro-zavod (kuniga 200 kg chiqindini qayta ishlaydi 2.2. BAHOLASH USULLARI: - Ekologik taʼsir: _Life Cycle Assessment (LCA)_ metodologiyasi asosida CO₂ hisobi. - Iqtisodiy samaradorlik: Investitsiya qaytarilish muddati (ROI) va sof foyda tahlili Выпуск журнала №-25 Часть–2_ Май –2025 153 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT 3. TADQIQOT NATIJALARI 3.1. RESURSLAR SARFI Parametr Natija Parchalanish muddati 6 oy (±0.5 ой) Mexanik mustahkamlik 85% (ANOVA, p<0.05) Ishlab chiqarish narxi 18 000 soʻm/kg (±5%) 3.2. BIODYEZEL SAMARADORLIGI: - 1 gektar shoʻrxokdan yillik 500 litr biodyezel; - Dizel bilan aralashtirilganda (B20) emissiya 40% kamaydi. 3.3. BIOZAVODNING NATIJALARI: - Chiqindilarni qayta ishlash: 98%; - Energiya xarajatlari: 0 (quyosh energiyasi hisobiga). 4. XULOSA VA TAKLIFLAR 4.1. DAVLAT UCHUN: - Bioplastik ishlab chiqaruvchi korxonalar uchun soliq imtiyozlari (5 yil muddatga). "Ҳиндистондаги GST имтиёзлари мисолида, ROI 3 йил" - Shoʻrxoklarni biodyezel uchun ijaraga berishni qonunlashtirish. 4.2. ILMIY HAMJAMIYAT UCHUN: - Mahalliy mikroorganizmlar (masalan, _Bacillus subtilis_) yordamida sellyulozani parchalash texnologiyalarini ishlab chiqish; - Biodyezelni avtomobil sanoatida sinovdan oʻtkazish. 4.3. XALQARO HAMKORLIK: - Germaniyaning _Bioeconomy Council_ bilan qoʻshma loyihalar; - Xitoyning "Yashil Kemerovo" biozavodlari tajribasidan foydalanish