DUNYO XALQLARI MADANIYATIDAGI UMUMIYLIK VA FARQLAR

Аннотация

Культура народов мира обладает уникальным разнообразием, однако в ней присутствуют как общие черты, так и различия. В данном исследовании рассматриваются обычаи, традиции, религиозные обряды и образ жизни различных народов, анализируются их взаимосвязи. Общие черты, такие как гостеприимство, семейные ценности, искусство и музыка, присущи всем культурам, тогда как различия в языке, национальной Выпуск журнала №-25 Часть–2_ Май –2025 125 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT одежде, кулинарных традициях и религиозных верованиях определяют уникальность каждого народа. Ключевые слова: Культура, общность, различия, обычаи, традиции, праздники, искусство, религиозные убеждения, гостеприимство, образ жизни, национальная одежда, региональные блюда. Dunyo xalqlari madaniyati turli xil bo‘lishiga qaramay, ularning o‘zaro o‘xshashliklari va farqlari mavjud. Madaniyat insoniyat hayotining ajralmas qismi bo‘lib, u xalqning tarixi, urf-odatlari, an’analari va turmush tarzini aks ettiradi. Madaniyat tasodifan paydo bo'lgan emas, balki u turli bilimlar majmuidan,ishonch-e'tiqodlardan, san'atning barcha ko'rinishlaridan, jamiyatdagi axloqiy tamoyillar, qonun qoidalardan, urf - odatlardan tashkil topadi. Shuningdek, inson jamiyat a'zosi sifatida o'zlashtirib olgan adolat, burch, mas'uliyat, tenglik, ozodlik, Vatan tuyg'ulari ham madaniyatning paydo bo'lib shakllanishiga ta'sir qilgan. Bir so'z bilan aytganda, madaniyat - insoniyatning butun faoliyatidagi to'g'ri yo'l va natijadir. Madaniyat va sivilizatsiya - o'tmish mahsuli, ayni paytda kelajak uchun,jamiyat taraqqiyoti uchun xizmat qiladi.Madaniyat insoniyatning moddiy, aqliy, siyosiy, badiiy faoliyati sifatidayuzaga keldi. Inson yovvoyi hayotdan sivilizatsiyalashgan hayotga o'tganda,madaniyat taraqqiy eta bordi. Ibtidoiy madaniyat davrini ba'zi olimlarjamiyat davri deb ham ataydilar.Insoniyat madaniyatni shakllantirib, rivojlantira borar ekan, yakkashaxsning va butun jamiyatning axloqiy tamoyillarini, baxt - saodatga erishish yo'l - yo'riqlarini topishga intiladi.Madaniyat turli mamlakatlarda turlicha shaklda namoyon bo'ladi.Keyingi yillarda madaniyat tushunchasi bilan birga, «Sivilizatsiya» atamasi ham tez-tez eshitiladigan bo`lib qoldi. Muayyan xalq, xudud yoki davlatning taraqqiyot bosqichlari, ularga xos madaniy rivojlanish to`g`risida gap ketganida, olim va mutaxassislar ana shu atamadan foydalanmokda. Bu esa o`z-o`zidan «Хush, madaniyat nima? Sivilizatsiya-chi?» kabi savollarga javob berishni taqozo etadi. Madaniyat ko`pqirrali ijtimoiy-tarixiy hodisa bo`lib, insoniyat manaviyati yo`qsalib borgani sayin mazkur tushunchaning mazmuni tobora boyib boradi. Madaniyat inson Выпуск журнала №-25 Часть–2_ Май –2025 126 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT tomonidan yaratilgan suniy olamdir yoki ikkinchi tabiatdir, degan qarashlar ham yo`q emas. Bunda odam zotining yaratuvchilik qobiliyati, iktidori va shu asosdagi faoliyati hamda ularning natijalari nazarda tutiladi. Madaniyat inson bilimlari, kunikma va tajribalarini, manaviy saloxiyatini hamda amaliy faoliyat jarayonida inson ideallarining ro`yobga chiqishi va shaxs sifatida kamol topish jarayonini o`zida aks ettiradi. Madaniyat va sivilizatsiya tushunchalari o`zaro bog`liq bo`lsa-da, turlicha mazmun va xususiyatga egadir. Bazi olimlar madaniyat, o`zining kelib chiqishiga ko`ra, sivilizatsiyaga nisbatan qadimiydir, u mohiyatan sivilizatsiyaning ruxi, jonidir, deb xisoblaydi. Masalan, A. Тoynbi «Тarixning idrok qilinishi» asarida shunday fikrlarni bayon etadi. Franso`z olimi R. Aron ham shunga yaqin xulosaga keladi.Milliy madaniyatning kamol topishi, rivoji va saqlanishi uchun eng asosiy tabiiy omil bu Vatandir. Uning sajdagox kabi muqaddasligining sabablaridan biri ham ana shunda. Vatansiz milliy madaniyatning takomili, uning avlodlardan-avlodlarga tula holda meros qolishi to`g`risida gapirish kiyin. Faqat o`z vatanidagina millat madaniyatini cheksiz rivojlantirish, manaviy kamolotning yo`qsak chukqilariga tomon yetish imkoniga tula-tukis ega bo`lishi mumkin. O`z urf-odat va ananalarga ega bo`lmagan millat yo`q. Manaviy hayotning mana shu jixatlari orqali millatning o`zligi namoyon bo`ladi. Urf-odat va ananalarda millatning tarixi, utmishi, madaniy merosi o`z aksini topadi. Ana shu xususiyatlarini yo`qotgan millat etnoijtimoiy birlik sifatida yuqoladi.Shu bilan birga, muayyan xudud, davlat va mintakalarda ham bir kancha xalqlarning azal-azaldan yonma-yon yashab kelayotganligining guvohimiz. Albatta, ular orasida tabiiy ravishda ijtimoiy, iqtisodiy va madaniy aloqalar jarayoni boradi. Bu jarayonlar, o`z navbatida, umuminsoniy va baynalmilal madaniy tamoyillar asosida amalga oshadi. Madaniyatlarni bir-biriga yaqinlashtiradi, ular o`rtasidagi umumiy jixatlarning kamol topishiga olib keladi. Ana shu umumiylik bilan aloxidalik, yani butunjahon madaniyati va biror-bir xalqqa xos bo`lgan madaniyat o`rtasidagi muntazam aloqa ham insoniyat tarixi va taraqqiyoti uchun muxim xisoblanadi.Bu soxada umumbashariyatga xos bo`lgan jixatlarni biz ma