QANDLI DIABETNI HOSIL BO’LISHIDA QO’RQUV VA STRESSNI RO’LI

Аннотация

This article examines inflammatory diseases of the oral cavity – common issues in dentistry that arise due to various factors. The main types of oral inflammatory diseases, including gingivitis, periodontitis, stomatitis, and glossitis, are discussed in detail. Information is provided on the etiology (causes), clinical manifestations, and treatment methods for each disease. The article concludes with practical recommendations for maintaining oral health and preventing these diseases. This paper will be useful for dental professionals, students, and the general public interested in oral health. Аннотатция: В данной статье рассматриваются воспалительные заболевания полости рта – широко распространённая проблема в стоматологии, возникающая под воздействием различных факторов. Подробно анализируются основные виды воспалительных заболеваний, включая гингивит, пародонтит, стоматит и глоссит. Для каждого заболевания представлены данные об этиологии (причинах), клинических проявлениях и методах лечения. Статья завершается практическими рекомендациями по сохранению здоровья Выпуск журнала №-25 Часть–3_ Май –2025 164 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT полости рта и профилактике заболеваний. Данная работа будет полезна стоматологам, студентам медицинских вузов, а также широкому кругу читателей, интересующихся здоровьем полости рта. . Kalit so’zlar: og'iz bo'shlig'ida yallig'lanish, gingivit, parodontit, stomatit, glossit, og'iz gigiyenasi Ключевые слова: воспаление полости рта, гингивит, пародонтит, стоматит, глоссит, гигиена полости рта Keywords: oral inflammation, gingivitis, periodontitis, stomatitis, glossitis, oral hygiene Kirish. Og‘iz bo‘shlig‘i kasalliklarining ko‘payib borishi, ayniqsa stomatologik amaliyotda yallig‘lanish kasalliklarining yuqori uchrashuv darajasi, ushbu muammoni chuqur o‘rganishni talab etadi. Og‘iz bo‘shlig‘i – nafaqat hazm tizimining boshlanishi, balki ko‘plab infektsiyalarning kirib kelish eshigi hamdir. Og‘iz bo‘shlig‘i yallig‘lanishi kasalliklarining asosiy turlari: 1. Stomatit (og‘iz shilliq qavatining yallig‘lanishi) Turlari: aftoz, kataral, herpetik, kandidoz (qo‘ziqorinli) va boshqalar. Sabablari: Viruslar (masalan, gerpes simplex virusi) Bakteriyalar (streptokokklar, stafilokokklar) Qo‘ziqorinlar (Candida albicans) O‘tkir yoki surunkali stress, gipovitaminoz (ayniqsa B1, B2, B12 yetishmovchiligi) Travma, issiq ovqat yoki kimyoviy moddalar bilan shikastlanish Belgilar: og‘izda oqish dog‘lar, og‘riq, yallig‘lanish, og‘izdan yomon hid. 2. Gingivit (milk yallig‘lanishi) Sabablari: Yomon og‘iz gigiyenasi Tish toshi va blyashka Gormonal o‘zgarishlar (homiladorlik, balog‘at yoshi) Ba’zi dori vositalari (masalan, fenitoin) Выпуск журнала №-25 Часть–3_ Май –2025 165 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Belgilar: milkning qizarishi, shishishi, qonashi, og‘riq. 3. Periodontit (tish atrofidagi to‘qimalarning chuqur yallig‘lanishi) Sabablari: Davolanmagan gingivit Imunitetning pasayishi Sistemaning umumiy kasalliklari (diabet, yurak-qon tomir kasalliklari) Belgilar: tishlarning bo‘shashishi, tish atrofidan yiring chiqishi, yomon hid. 4. Glossit (tilning yallig‘lanishi) Sabablari: B va C vitaminlari yetishmovchiligi Tilning mexanik, termik yoki kimyoviy shikastlanishi Infektsiyalar Belgilar: tilning qizarishi, shish, og‘riq, til yuzasining silliqlashuvi. 5. Cheilitis (labning yallig‘lanishi) Sabablari: Allergik reaksiyalar Quyosh nuri ta’siri (aktinik cheilitis) Avitaminoz (ayniqsa B2) Dudaklarni chaynash yoki yalash odati Belgilar: qurish, yoriqlar, shish, lab chetlarida yara. Kasalliklarning umumiy sabablari: Yomon gigiyena: to‘g‘ri tish tozalamaslik, gigiyena vositalarining noto‘g‘ri tanlanishi. Infektsiyalar: virusli, bakterial yoki qo‘ziqorinli infektsiyalar. Immunitet pasayishi: surunkali kasalliklar yoki dori vositalar ta’siri natijasida. Ovqatlanish: vitamin va mikroelementlarga boy bo‘lmagan ratsion. Yomon odatlar: chekish, spirtli ichimliklar iste’moli. Psixologik omillar: stress, charchoq. Profilaktika: Выпуск журнала №-25 Часть–3_ Май –2025 166 MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT Har kuni og‘iz bo‘shlig‘i gigiyenasini saqlash Har 6 oyda stomatologik ko‘rikdan o‘tish To‘g‘ri ovqatlanish va immunitetni mustahkamlash Yomon odatlardan voz kechish Vitamin terapiyasi Adabiyotlar tahlili. Абрахамян С.А. "Стоматология детского возраста" – М., 2019. Ushbu manba asosan bolalar stomatologiyasi bo‘yicha yozilgan bo‘lib, unda bolalar orasida uchraydigan og‘iz bo‘shlig‘i yallig‘lanish kasalliklari – ayniqsa stomatit va gingivitning klinik ko‘rinishlari, ularning differensial diagnostikasi va davolash usullari haqida chuqur tahlil berilgan. Bolalarda immun tizimining o‘ziga xos xususiyatlari hisobga olingan. Bu manba yallig‘lanishlarning yoshga bog‘liq rivojlanish mexanizmlarini yoritishda muhimdir. Қурбонов А. "Терапевтик стоматология", Тошкент, 2020. Mahalliy muallif tomonidan yozilgan ushbu qo‘llanma O‘zbekistonda eng ko‘p foydalaniladigan manbalardan biridir. Unda stomatit, gingivit, periodontit kabi k