KUTUBXONASHUNOSLIK VA ADABIYOTSHUNOSLIK O‘ZARO BOG‘LIQ JIHATI

Аннотация

Writing is distinguished from non-textual means of expression or preservation of language, such as painting or magnetic audio recording. It is based on the provision of scientific, political, legal, religious and aesthetic information. Information about the establishment of library libraries in the palaces of the rulers of Bukhara, Samarkand, Merv, Urgench and other large cities and the libraries of other places is described and scientifically illuminated. Keywords: Reader, writing, library, cultural. ЗНАЧЕНИЕ ПИСЬМЕННОСТИ И ЯЗЫКА В БИБЛИОТЕЧНО- ИНФОРМАЦИОННОЙ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ЦИВИЛИЗАЦИИ, ТИПЫ БИБЛИОТЕК, ФОРМИРУЮЩИЕ ЕЕ ДЕЯТЕЛЬНОСТЬ Аннотация. Письмо отличается от нетекстовых средств выражения или сохранения языка, таких как изображения или магнитные аудиозаписи. Он основан на 1 45 8 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ предоставлении научной, политической, юридической, религиозной и эстетической информации. Описаны и научно освещены сведения об учреждении библиотечных палат во дворцах правителей Бухары, Самарканда, Мерва, Ургенча и других крупных городов, а также библиотек в других местах. Ключевые слова: Читатель, письмо, библиотека, культурный. Yozuv deb tilning matn orqali ifodalanishiga aytiladi. Bunda matn yozuv tizimi deb nomlanuvchi tayinli belgi va ramzlardan iborat boʻladi. Yozuv rasm yoki magnitli audioyozuv kabi matnmas ifodalovchi yoki til saqlovchi vositalardan farqlanadi. Yozuvlar ko‘p. Yozuv orqali hayot qununiyatini siri asrorlarini o‘rganish mumkin. Yozuv bir tilda qabul qilingan shuningdek, kishilar bir-biriga tushuntirish hamda ular oʻrtasidagi muloqatga xizmat qiladigan yozma belgilar yoki tasvirlar tizimi. Til shakllangandan so‘ng ancha vaqtdan keyin yozuv paydo boʻlgan. Yozuvning paydo boʻlishi va taraqqiyoti jamiyat rivoji, shuningdek, muayyan masofadagi kishilarning oʻzaro aloqa qilish ehtiyoji bir qancha axborotlarni joylashda quyidagi jarayonlarga yuzlanadi: - ilmiy - siyosiy, - huquqiy, - diniy - estetik xarakterdagi axborotlarni qayd etish, saqlash zaruriyati bilan bevosita bogʻliq bo‘ladi. Rasmli yozuv (piktografiya) yozuv yaratish yoʻlidagi birinchi qadam boʻlgan. Oʻrta Osiyodagi xalqlari ko‘plab yozuvlardan foydalnishgan. Jumladan, oʻzbek xalqi turli yozuvlardan foydalanib kelgan. Bu yozuvlar avesto, paxlaviy, o‘rxun enasoy (runik), turkiy (uygʻur), soʻgʻd, arab, kiril va lotin harflariga asoslangan o‘zbek yozuvlaridan foydalanib kelmoqda. Yozuv va til oʻzaro bogʻliq. Yozuvning paydo boʻlishi va hujjatli manbalarni, ayniqsa, qoʻlyozma va keyinchalik bosma kitoblarning koʻpayishi kutubxonalarning yuzaga kelishi va rivojlanishiga sharoit yaratdi. Yozuvlarda ma’noviy xususiyat ko‘p. Ajdodlarning madaniy merosini avlodlarga yetkazib berguvchi manba bu kitoblardir. Shu sababli kitobxonlar kitobga mehri berib kitoblarni saqlashga qiziqishgan. Keyinchalik yozma yodgorliklarni saqlovchi kutubxonachilar shakllangan. Miloddan avvalgi 2-ming yillikda sopol bitiklarni saqlangan kutubxonalar paydo boʻlgan. 1 45 9 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2025 VOLUME 4 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Sharqda miloddan avvalgi VII asr oʻrtalarida koʻp saroylarda kutubxonalar tashkil qilingan. Yana shuni aytish mumkinki, Qadimgi Misr va Rim ibodatxonalar qoshida kutubxonalar boʻlgan. Qadimgi davrning eng mashhuri kutubxonasi Iskandar kutubxonasidir. Yevropada ilk oʻrta asrlarda monastr va ibodatxonalar qoshida kutubxonalar tashkil etilgan. Kitob bosishning ixtiro qilinishi kutubxonalar rivojlanishida yangi davrni boshlab bergan. Sarbonna, Geydelberg universitetlari qoshida, shuningdek, Vatikan kutubxonasi, Parijdagi Qirollik kutubxonalar kabi turli sohalarni qamrab oluvchi kutubxonalar paydo boʻla boshladi. Oʻzbekiston hududida miloddan avvalgi 1-ming yillikning soʻnggi asrlarida dastlabki kutubxonalar paydo boʻlgan. Turon xalqlari Misr, Eron, Yunon va ularga qoʻshni boʻlgan xalqlar bilan yaqin aloqalar oʻrnatgan, oʻsha davrlardagi mavjud qoʻlyozmalar bilan ham tanish boʻlgan. Oʻzbekiston xalqlarining qadimgi yozma yodgorliklari saqlanmagan. IX-X asrlarda Oʻrta Osiyoda fan va madaniyat rivojlandi. Buxoro, Samarqand, Marv, Urganch va boshqa yirik shaharlar hukmdorlari saroylarida kutubxonalar barpo etildi. Ayniqsa, Buxoro shahrida koʻp kutubxonalar mavjud boʻlgani haqida maʼlumotlar berilgan. Kutubxonalardan eng mashhuri, eng boy va yirigi Somoniylar sulolasi kutubxonsi edi. Madrasa va masjidlar qoshida ham kutubxonalar boʻlgan. Moʻgʻullar istilo’si vaqtida Marv shahrida 10 ta yirik kutubxonalar faoliyat yuritgani haqida ma’lumotlar mavjud. XIII asrda Samarqand, Buxoro, Fargʻona, Balx va boshqa shaharlarda madaniyat markazlari tashkil qilingan bo‘lib, olimlar toʻplanadigan joylar ham mavjud bo‘lgan. Shu shaharlarda yirik kutubxonalar mavjud bo‘lgan. XIV asrning 2-yarmidan Oʻrta Osiyoda madaniy hayotning yangidan o‘zgarishlar sodir bo‘ldi. Bu o‘zgarish kutubxona