ICHKI ISHLAR ORGANLARI TEZKOR BOʻLINMALARINING FIRIBGARLIK JINOYATI PROFILAKTIKASI

Аннотация

The article provides information about the crime of fraud and its prevention, as well as recommendations for combating it. Key words: fraud, SMS code, bank, Internet, legal literacy, financial pyramid, Internet fraud. Zamonaviy jamiyatda jinoyatchilikning xavfli va keng tarqalgan turlaridan biri bu — firibgarlikdir. U har xil shakl va usullar orqali amalga oshirilib, odamlarning mol-mulki, shaxsiy ma’lumotlari va ishonchini suiste’mol qilishga qaratiladi. Bugungi kunda firibgarlik jinoyatlarining oldini olish va ularning profilaktikasi nafaqat huquq-tartibot organlarining, balki butun jamiyatning muhim vazifasiga aylangan. Firibgarlik jinoyatlarining asosiy ko‘rinishlari: 1. Internet firibgarligi – Ijtimoiy tarmoqlar, onlayn-do‘konlar, elektron pochta orqali yolg‘on axborotlar tarqatib, odamlarni chalg‘itish va pullarini olish. 2. Telefon orqali firibgarlik – Noma’lum raqamlardan qo‘ng‘iroq qilib, yutuq, qarindoshlik, jarima yoki yordam bahonasida pul so‘rash. 3. Moliyaviy piramida va investitsiya firibgarligi – Yuksak daromad va’da qilinib, odamlarning mablag‘larini jalb qilish. 4. Soxta hujjatlar orqali mulkni o‘zlashtirish – Yolg‘on guvohnoma yoki arizalar orqali turar joy, mashina kabi mulklarni o‘zlashtirish. 5. Ishga joylashtirish va o‘qishga kiritish bahonasi bilan pul olish – Ish yoki o‘qish uchun kafolat va’da qilinib, oldindan to‘lov talab qilish. 413 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025 Tajovuzkorlar oʻzlarining aldash sxemalarini doimiy ravishda takomillashtirib, ularni odamlarning yangi haqiqatlari va ehtiyojlariga moslashtirmoqdalar. WhatsApp orqali qoʻngʻiroqlar va xabarlardan tortib, sun'iy intellektdan foydalanishgacha, firibgarlar oʻz qurbonlarini oʻz manfaatlari yoʻlida harakat qilish uchun psixologik bosimdan foydalanmoqda. Keling, ularning qanday ishlashini va oʻzingizni ularning hiyla-nayranglaridan qanday himoya qilishingiz mumkinligini koʻrib chiqaylik. Firibgarlikni amalga oshirishdan oldin, tajovuzkorlar jabrlanuvchini sinchkovlik bilan tekshiradilar; firibgarlar oʻzlarini huquqni muhofaza qilish organlari yoki bank xodimlari sifatida tanishtiradigan audio yoki video qoʻngʻiroqlarni amalga oshiradilar; ular shunga mos ravishda kiyinadilar va fonda Oʻzbekiston Respublikasining davlat ramzlari koʻrinishi mumkin. hujumchilar tashkilotning firma logotipi tushirilgan soxta hujjatlarni taqdim etishlari mumkin, unda jabrlanuvchining moliyaviy holati toʻgʻrisida batafsil ma'lumotlar, soxta ismlar, imzolar va muhrlar mavjud boʻladi; olingan ovoz namunasi va sun'iy intellekt texnologiyasidan foydalangan holda, firibgarlar potentsial jabrlanuvchini aldash uchun tanish odamning ovozi va nutq uslubining haqiqiy nusxasini yaratadilar. Firibgarlar oʻz qurbonlarini oʻz koʻrsatmalariga binoan harakat qilishlari uchun psixologik ta'sirning turli usullaridan foydalanadilar. Ular Triggerlar (kasal nuqtalar) yordamida va jabrlanuvchini vahima, qoʻrquv yoki tahdid holatiga keltirish orqali odam zudlik bilan itoat qilish zarurligini his qiladigan vaziyatlarni yaratadi: ular hisob varaqlardagi shubhali harakatlar toʻgʻrisida ogohlantiradilar va mablagʻlarni saqlashda, shuningdek firibgarlarni qidirishda yordam berishini aytadi; ular "maxfiy operatsiya"da tergov bilan hamkorlik qilmagani uchun jazo bilan tahdid qila boshlaydilar. Natijada, firibgarlik yoʻli bilan ular toʻlov kartalari toʻgʻrisida maxfiy ma'lumotlarni olishlari va jabrlanuvchining kartasidagi pulini olishlari mumkin; ular "qutqaruv krediti" ni taklif qilishadi va mablagʻlarni saqlab qolish uchun uni roʻyxatdan oʻtkazishni talab qilishadi. Biroq, kredit berilgandan soʻng, kredit mablagʻlari firibgarlar tomonidan taqdim etilgan notanish shaxslarning hisob raqamlariga oʻtkaziladi. SMS-kodlarni yuborib, kodni aytishni, zararli havolalarni bosishni va boshqalar qurilmalaringizga masofadan kirish uchun turli zararli videolarni yuboradi. Bu firibgarlarga nafaqat sizning barcha hisob raqamlaringizga, balki masofaviy bank 414 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025 dasturiga, SMS - xabarlarga, Push-bildirishnomalarga, kontaktlarga va boshqalarga ham kirish imkonini beradi. Firibgarlik jinoyatlarini kamaytirish uchun quyidagi chora-tadbirlarni amalga oshirish muhim: Huquqiy savodxonlikni oshirish – Aholi o‘rtasida firibgarlik turlari va ularning oqibatlari haqida ma’lumot beruvchi targ‘ibot ishlari olib borish. OAV orqali ogohlantirishlar – Televideniye, radio, internet va ijtimoiy tarmoqlarda firibgarlikning yangi ko‘rinishlari haqida doimiy axborotlar tarqatish. Huquqni muhofaza qiluvchi organlar bilan hamkorlik – Aholining huquq- tartibot organlariga ishonchini oshirish va o‘z vaqtida murojaat qilishga chaqirish. Yoshlar va talabalar o‘rtasida seminar va treninglar o‘tkazish – Internet va ijtimoiy tarmoqlarda eng ko‘p faol yosh avlodni xabardor qilish. Profilaktika rejalari va monitoring – Har bir mahallada firibgarlik holatlari