TALABALARGA JADIDCHILAR ASARLARIDAGI MA'RIFIY QADRIYATLARNI O'RGATISH METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISHNING SHAKL VA VOSITALARI

Аннотация

Ushbu tezisda jadidchilar asarlaridagi ma'rifiy qadriyatlarni talabalarga o'rgatish metodikasini takomillashtirish masalasi o'rganiladi. Jadidchilik harakati o'zining ilm- fan va ma'rifatga bo'lgan yuqori talablarini ta'lim tizimiga tatbiq etishda katta ahamiyatga ega. Tadqiqotda talabalarga jadidchilar asarlarini o'rgatishning samarali shakl va vositalari, shuningdek, bu jarayonda ma'rifatparvarlik qadriyatlarini qanday rivojlantirish mumkinligi tahlil qilinadi. Maqolada pedagogik yondashuvlar va metodik tavsiyalar berilib, zamonaviy ta'lim tizimida jadidchilik g'oyalarini amalga oshirishning muhimligi ta'kidlanadi. Kalit so'zlar: Jadidchilik, ma'rifatparvarlik, pedagogik metodika, talabalar, ta'lim tizimi, ilm-fan, axloqiy qadriyatlar, metodik tavsiyalar. O'zbek pedagogikasida ma'rifatni rivojlantirish, yoshlarni ilmli va axloqli fuqarolar sifatida tarbiyalash muhim masalalardan biridir. Tarixan, o'zbek xalqining ta'limga bo'lgan munosabati juda katta ahamiyatga ega bo'lib, ayniqsa jadidchilik harakati o'zining ilmiy, ma'rifatparvarlik g'oyalari bilan nafaqat o'z davriga, balki bugungi ta'lim tizimiga ham katta ta'sir ko'rsatgan. Jadidchilar, o'z vaqtida, zamonaviy ta'lim tizimi yaratish va yoshlarni ilm-fan, ma'rifat, axloqiy qadriyatlar asosida tarbiyalashni maqsad qilib qo'yganlar. Ularning asarlari nafaqat o'zi davrining pedagogik tajribasini, balki hozirgi kunda ham o'quvchilarni tarbiyalashning ilg'or metodikalarini ishlab chiqish uchun muhim manba sifatida xizmat qiladi. Jadidchilik harakati ilm-fan, axloq, ma'rifat, milliy ong va zamonaviy ta'limni rivojlantirishni o'z oldiga maqsad qilib qo'ygan bo'lsa-da, ularning g'oyalari bugungi kunda ham dolzarb bo'lib qolmoqda. Jadidchilarning asarlarida insonning o'zi va jamiyatga bo'lgan mas'uliyatini, ilm-fan va ma'rifatga bo'lgan intilishini ko'rsatgan. Bu g'oyalar, ayniqsa, yoshlarni ta'lim-tarbiya jarayonida ijtimoiy mas'uliyat, ilmiy izlanish va adolatli fikrlashga yo'naltirishda o'z o'rnini topmoqda. Ma'rifatni rivojlantirish, yangi bilimlarni olish, shaxsiy va jamoaviy rivojlanish uchun bu qadriyatlar bugungi ta'limda ham davom etmoqda. Talabalarga jadidchilar asarlaridagi ma'rifiy qadriyatlarni o'rgatish metodikasi ta'lim jarayonining ajralmas qismi sifatida katta ahamiyatga ega. Ta'lim jarayonida talabalar faqatgina bilim olish bilan cheklanib qolmasdan, balki ma'rifatparvarlik, axloqiy qadriyatlar, jamiyatga nisbatan mas'uliyatli bo'lishni ham o'rganadilar. Bu esa o'z navbatida, jamiyatning rivojlanishiga ijobiy ta'sir ko'rsatadi. Ushbu tezisda jadidchilarning asarlaridagi ma'rifiy qadriyatlarni talabalarga o'rgatishning shakl va vositalarini takomillashtirish masalalariga oid metodik tavsiyalar beriladi. Jadidchilik g'oyalari va ularning pedagogik asarlari orqali talabalarni ta'limda o'ziga xos ma'rifiy qadriyatlarni singdirish imkoniyatlari o'rganiladi. Tezisda jadidchilik harakati asosidagi ilmiy, ma'rifiy qadriyatlarni o'z ichiga olgan metodik yondashuvlar tahlil qilinib, ularning amaliyotda qanday qo'llanilishi mumkinligi haqida muhokama qilinadi. Bu jarayon 83 ILM-FAN VA INNOVATSIYA ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/si orqali talabalar nafaqat ilm-fan sohasida, balki axloqiy va ijtimoiy mas'uliyatlar asosida ham o'z bilimlarini mustahkamlashlari mumkin. Jadidchilik harakati, uning ta'lim-tarbiya sohasidagi g'oyalari va metodikasi haqida ko'plab ilmiy ishlar va tadqiqotlar mavjud. Jadidchilarning pedagogik yondashuvlari o'z davrida ta'lim tizimini yangilash va yoshlarni zamonaviy ilm-fan bilan tanishtirishga intilgan bo'lsa, bugungi kunda ularning g'oyalari va metodikasi ham dolzarb hisoblanadi. Jadidchilarning asarlarida ilm-fan, ma'rifat, axloqiy qadriyatlar va ijtimoiy mas'uliyatning ahamiyati keng yoritilgan. Bu g'oyalar nafaqat o'z vaqtida, balki hozirgi kunda ham ta'limda, yoshlar tarbiyasida katta ta'sir ko'rsatmoqda. Nizomiddin Xisraviy, Mahmudhoja Behbudi, Ismoilbek G'ulomov kabi jadidchilar o'z asarlarida yoshlarni ilm-fan, ma'rifat va axloqiy qadriyatlar bilan tarbiyalashni o'z maqsadlari qilib qo'yganlar. Ularning asarlarida ilm-fan va ta'limning jamiyatdagi o'rni, yoshlarni zamonaviy dunyoqarash va ijtimoiy mas'uliyat ruhida tarbiyalash masalalari muhim o'rin tutadi. Jadidchilarning pedagogik g'oyalari orqali o'quvchilarga bilim olishning nafaqat ilmiy, balki axloqiy tomoni ham zarurligini tushuntirishga harakat qilingan. Jadidchilar tomonidan ishlab chiqilgan pedagogik tamoyillar bugungi kunda ham amaliyotga tatbiq etilmoqda. Ularning ilm-fanga, ma'rifatga, yuksak axloqiy qadriyatlarga bo'lgan e'tibori ta'lim tizimida muhim ahamiyatga ega. Masalan, Mahmudhoja Behbudi o'z asarlarida yoshlarni ilm-fan asosida tarbiyalash, xalqni ma'rifatga yo'naltirish va jamiyatdagi ijtimoiy barqarorlikni ta'minlashga qaratilgan g'oyalarga urg'u bergan. Behbudi, shuningdek, o'quvchilarning dunyoqarashini kengaytirish, ularni zamonaviy ilmlar bilan tanishtirish, milliy madaniyatni anglash va hurmat qilishni ham muhim deb hisobl