SUN’IY INTELLEKT VA RAQAMLI TEXNOLOGIYALAR YORDAMIDA DAVLAT XARAJATLARINI OPTIMALLASHTIRISH USULLARI

Аннотация

In today's era of globalization, increasing the efficiency of public administration, targeting and rational allocation of budget funds have become an important issue. In particular, the possibility of optimizing public spending is increasing significantly by forming decision-making systems based on artificial intelligence (AI) and digital technologies. This thesis highlights the advantages of using AI and digital technologies in public finance management, analyzing costs, automating resource allocation, and strengthening budget control. Based on world experience, digital approaches aimed at reducing and increasing the efficiency of public spending are analyzed on the example of Uzbekistan. At the same time, methods for forecasting spending using artificial intelligence, reducing the risk of corruption, and ensuring the openness and transparency of public spending are considered. Keywords: artificial intelligence, digital technology, public spending, optimization, budget control, data analysis, resource allocation, financial management, and the fight against corruption. 5 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference So‘nggi yillarda O‘zbekistonda raqamli transformatsiya jarayonlari izchil amalga oshirilib, barcha sohalarda sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalar joriy etilmoqda. Xususan, davlat moliyasini samarali boshqarish, byudjet mablag‘larining maqsadli sarflanishini ta’minlash va ortiqcha xarajatlarni kamaytirish dolzarb vazifaga aylangan. Davlat rahbari tomonidan ilgari surilgan “raqamli iqtisodiyot” konsepsiyasi asosida xarajatlarni optimallashtirishning zamonaviy uslublari ishlab chiqilmoqda. Sun’iy intellekt algoritmlari orqali yirik moliyaviy ma’lumotlar tahlil qilinadi, noqonuniy yoki keraksiz xarajatlar aniqlanadi, real vaqt rejimida moliyaviy nazorat amalga oshiriladi. Bu esa davlat boshqaruvida ochiqlik va shaffoflikni oshirishga xizmat qiladi. Bugungi kunda davlat budjeti xarajatlarini rejalashtirishda sun’iy intellektga asoslangan prognozlash tizimlaridan foydalanish samarali natijalar bermoqda. Misol uchun, ijtimoiy sohalar, infratuzilma, sog‘liqni saqlash va ta’lim kabi yo‘nalishlarda resurslarni aniqlik bilan rejalashtirish, ortiqcha mablag‘ sarfini oldini olish imkonini bermoqda. Raqamli tizimlar yordamida xarajatlar monitoringi, audit va tahlil jarayonlari avtomatlashtirilmoqda. Bu esa nafaqat davlat xarajatlarining samaradorligini oshiradi, balki korrupsion xavf-xatarlarni bartaraf etishga ham xizmat qiladi. Ushbu maqolada aynan shu raqamli texnologiyalar va sun’iy intellekt yordami orqali davlat xarajatlarini optimallashtirishning mavjud usullari, ularning afzalliklari va O‘zbekistonda amaliyotga joriy etilish holati tahlil qilinadi. Davlat xarajatlarini boshqarishda sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalarning roli bo‘yicha so‘nggi yillarda ko‘plab ilmiy izlanishlar olib borilmoqda. A. Jo‘rayevning “Raqamli iqtisodiyot va davlat boshqaruvi” asarida sun’iy intellekt algoritmlarining budjet boshqaruvida qo‘llanilishi, samaradorlik tahlili va real vaqt monitoringi haqida chuqur fikrlar bildirilgan. Unga ko‘ra, moliyaviy oqimlarni boshqarishda inson omilini kamaytirish, qaror qabul qilishni tezlashtirish va xarajatlarni prognozlashda raqamli texnologiyalar katta ahamiyat kasb etadi. Shuningdek, I. Karimov tomonidan yozilgan “Davlat moliyasi: nazariya va amaliyot” kitobida davlat xarajatlarining iqtisodiy samaradorligini oshirish usullari, raqamli boshqaruv mexanizmlari yoritilgan. Boshqa bir muhim manba sifatida D. Sattarovning “Sun’iy intellekt asosida budjet xarajatlarini optimallashtirish” nomli tadqiqotida ma’lumotlar bazalarini qayta ishlash, xarajatlarni segmentlab tahlil qilish va ularni qisqartirish bo‘yicha texnologik yondashuvlar ko‘rib chiqiladi. Shuningdek, M. Tursunovning “Raqamli transformatsiya sharoitida davlat sektorida innovatsiyalar” monografiyasida raqamli texnologiyalarning davlat boshqaruviga ta’siri, raqamli 6 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference audit va onlayn monitoring vositalari tahlil qilingan. Jahon tajribasidan esa OECD (Iqtisodiy hamkorlik va taraqqiyot tashkiloti) tomonidan e’lon qilingan “Digital Government” nomli hisobotlarda raqamli texnologiyalar yordamida xarajatlarni kamaytirish bo‘yicha ilg‘or mamlakatlar tajribasi keltiriladi. Ushbu adabiyotlar davlat xarajatlarini avtomatlashtirilgan tahlil, prognozlash, monitoring va korrupsiyaga qarshi nazorat orqali optimallashtirish imkoniyatlarini ilmiy asoslaydi. Xulosa Sun’iy intellekt va raqamli texnologiyalar bugungi kunda davlat boshqaruvining ajralmas qismiga aylanmoqda. Ayniqsa, byudjet xarajatlarini rejalashtirish, ularni tahlil qilish, optimallashtirish va nazorat qilish jarayonlarida bu texnologiyalarning tutgan o‘rni katta. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatmoqdaki, zamonaviy texnologiyalar yordamida xarajatlarning ortiqcha va keraksiz qismlarini aniqlash, ularni qisqartirish va mavjud resurslarni qayta taqsimlash mu