BERILGANLAR BAZASI ADMINISTRATORI VA UNING XUSUSYATLAR

Аннотация

В данной статье анализируется роль администратора базы данных (DBA) в обеспечении безопасности систем и данных. Основные обязанности DBA включают контроль бесперебойной работы системы, управление правами пользователей, резервное копирование и восстановление данных, а также обеспечение безопасности. В статье рассматриваются различные типы администраторов БД и их интеграция с современными технологиями, а также освещаются перспективы развития данной сферы в будущем. 90 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Ключевые слова: DBA, база данных, системный администратор, администратор безопасности, безопасность данных, администратор резервного копирования и восстановления, администратор мониторинга, SQL, управление системой, резервное копирование, восстановление, мониторинг, оптимизация, безопасность. Kirish: Zamonaviy axborot texnologiyalari davrida axborot resurslari insoniyat taraqqiyotining muhim boyliklaridan biriga aylandi. Bugungi kunda korxonalar, tashkilotlar, ta’lim muassasalari, sog‘liqni saqlash tizimlari, moliya bozorlaridan tortib har qanday soha vakillari o‘z faoliyatlarini muvaffaqiyatli tashkil etish uchun ishonchli, aniq va tezkor ma’lumotlarga tayanadilar. Chunki axborot – bu qaror qabul qilish, strategiya ishlab chiqish va natijalarni baholash uchun zaruriy asosdir. Axborotni samarali boshqarish, saqlash, yangilash, tahlil qilish va undan oqilona foydalanish uchun esa zamonaviy texnologiyalarga asoslangan yechimlar zarur bo‘ladi. Aynan shu ehtiyojlardan kelib chiqib, berilganlar bazasi texnologiyalari ishlab chiqilgan va ular hozirgi kunda deyarli barcha sohalarda keng tatbiq etilmoqda. Berilganlar bazasi – bu biror tizimdagi obyektlar va hodisalarga oid ma’lumotlarni tartiblangan va strukturaviy ko‘rinishda saqlashga mo‘ljallangan dasturiy yechim bo‘lib, bu orqali foydalanuvchi ma’lumotlar ustida kerakli amallarni tezkor, xavfsiz va ishonchli bajarishi mumkin bo‘ladi. Ammo har qanday axborot tizimining yuragi hisoblangan ma’lumotlar bazasini o‘zi bilan ishlaydigan foydalanuvchilar soni, ularning huquqlari, xavfsizlik darajasi va boshqa omillar murakkablikni yuzaga keltiradi. Shu sababli, bu tizimni doimiy nazoratda ushlab turish, uni sozlash, texnik xizmat ko‘rsatish, xavfsizligini ta’minlash, nosozliklarni aniqlash va bartaraf etish, ma’lumotlarning yaxlitligini saqlash kabi muhim va mas’uliyatli vazifalar berilganlar bazasi administratori zimmasiga yuklanadi. Asosiy qisim: Berilganlar bazasi (BB) — bu biror tizimda yoki sohada muhim bo‘lgan ma’lumotlarning to‘plami bo‘lib, ular kompyuter tizimida saqlanadi va boshqariladi. Bunday bazalar yordamida foydalanuvchilar ma’lumotlarga tezkor kirish, izlash, o‘zgartirish va tahlil qilish imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Ma’lumotlarni boshqarish va ulardan maksimal darajada foyda olish uchun esa maxsus dasturiy vosita — ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi (MBBT) zarur bo‘ladi. Berilganlar bazasi administratori 5 turga bo‘linadi bular: 1. Tizim administratori (System DBA) 2. Rivojlantiruvchi administrator (Development DBA yoki Application DBA) 91 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference 3. Ma’lumotlar xavfsizligi administratori (Security DBA) 4. Zaxira va avariya tiklash administratori (Backup & Recovery DBA) 5. Monitoring (Kuzatuv) administratori (Monitoring DBA) Tizim administratori – bu DBMS (Ma’lumotlar bazasini boshqarish tizimi)ning o‘rnatilishi, konfiguratsiyasi va texnik ishlash holatini nazorat qiluvchi mutaxassisdir. Ular asosan apparat va operatsion tizim darajasidagi masalalar bilan shug‘ullanadi. System DBA ma’lumotlar bazasining doimiy ish faoliyatini ta’minlash, serverlar yuklamasini boshqarish, xotira va resurslar taqsimotini optimallashtirish vazifalarini bajaradi. Bu turdagi administrator odatda yirik tashkilotlarda tizim muhandislari bilan bevosita ishlaydi. Masalan: CREATE USER ‘yangi_foydalanuvchi’@’localhost’ IDENTIFIED BY ‘kuchli_parol”; GRANT CONNECT, SELECT ON *.* TO ‘yangi_foydalanuvchi’@’localhost’; Development DBA dasturchilar jamoasi bilan yaqin hamkorlikda ishlaydi. Uning asosiy vazifasi — ma’lumotlar bazasi arxitekturasini loyihalash, SQL kodlarini yozish va optimallashtirish, jadvallar, indekslar, view lar, stored procedure lar va trigger larni yaratishdan iborat. Bu administrator turining vazifalari dasturiy ta’minotning ma’lumotlar bazasiga to‘g‘ri va samarali ulanishini ta’minlashga qaratilgan. Shuningdek, u ma’lumotlar modellashtirish jarayonida faol ishtirok etadi (masalan, ER-diagrammalar yaratish). CREATE TABLE Talabalar ( ID INT PRIMARY KEY, Ism VARCHAR(50), Familiya VARCHAR(50), Yoshi INT ); CREATE INDEX idx_ism ON Talabalar(Ism); DELIMITER // CREATE PROCEDURE Talabalarni_korsat() BEGIN SELECT * FROM Talabalar; END // DELIMITER ; Security DBA – bu ma’lumotlar bazasi xavfsizligi uchun mas’ul bo‘lgan mutaxassisdir. U foydalanuvchilarning kirish huquqlarini boshqaradi, rollar va ruxsatlar beradi, parol siyosatini yuritadi hamda autentifikat