ESHITISHDA NUQSONI BO’LGAN BOLALARNI IJTIMOIY HAYOTGA YO’NALTIRISH

Аннотация

Ushbu maqolada eshitishda nuqsoni bo’lgan bolalarni ijtimoiy hayotdagi o’rni va ularni jamiyatga moslashtirish jarayonlarini o’rgatadi.Xulosalar shuni ko’rsatadiki bu toifadagi bolalarning kommunikativ ko’nikmalarini rivojlantirib,ularni ijtimoiy muhitga integratsiyasini ta’minlash va o’zini anglash hissini shakillantirishga qaratilgan yondashuvlar ko’rib chiqiladi.SHuningdek,oilaviy,pedogagik va psixolagik qo’llab-quvvatlahsning ro’li kata.Asosiy maqsad-eshitishda nuqsoni bo’lgan bolalarning to’laqonli hayot kechirishlari uchun zarur sharoitlarni yaratish va ularni jamiyatga faol jalb etish yo’llarini ko’rsatishdir. Kalitso’zlar: Reablitatsiya, mikromuhit, makrosotsial, ilmiy, psixodiagnostik, ijtimoiy muhit,inklyuziv ta’lim, eshitish nuqsoni, nogiron bola, ijtimoiy moslashuv. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 29-apreldagi “O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-5712-son Farmoniga muvofiq O‘zbekistonda inklyuziv ta’limni rivojlantirish, alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalarga ta’lim-tarbiya berish tizimini takomillashtirish hamda ularga ko‘rsatiladigan ta’lim xizmatlari sifatini yaxshilash maqsadida: 2020 — 2025- yillarda xalq ta’limi tizimida inklyuziv ta’limni rivojlantirish konsepsiyalari joriy etildi. Bolaning rivojlanishining eng muhim omili va sharti ijtimoiy muhitdir. Ijtimoiy muhit-bu bizni ijtimoiy hayotda o'rab turgan barcha narsalar va har bir inson o'ziga xos munosabatlarda bo'lgan odamlar. Ijtimoiy muhit murakkab tuzilishga ega, bu ko'p darajali shakllanish bo'lib, u shaxsning aqliy rivojlanishi va xatti-harakatlariga qo'shma ta'sir ko'rsatadigan ko'plab ijtimoiy guruhlarni o'z ichiga oladi. Bularga quyidagilar kiradi: 1. Mikro muhit. 2. Shaxsga ta'sir qiluvchi bilvosita ijtimoiy shakllanishlar. 3. Makrosotsial tuzilmalar-makro muhit. Mikro muhit-bu eng yaqin muhit, insonga bevosita ta'sir qiladigan barcha narsalar. Unda u o'zini shaxs sifatida shakllantiradi va anglaydi. Bular oila, bolalar bog'chasi guruhi, maktab sinfi, ishlab chiqarish jamoasi, turli norasmiy aloqa guruhlari va inson kundalik hayotda doimo duch keladigan boshqa ko'plab uyushmalardir. Shaxsga ta'sir qiluvchi bilvosita ijtimoiy shakllanishlar. Bu shaxs bilan bevosita bog'liq bo'lmagan shakllanishlar. Masalan, ota — onasi ishlaydigan ishlab chiqarish jamoasi ular bilan bevosita bog'liq, lekin faqat bilvosita — ota-onalar orqali bola bilan. Makro muhit-bu jamiyatdagi ijtimoiy munosabatlar tizimi. Uning tuzilishi va mazmuni ko'plab omillarning kombinatsiyasini o'z ichiga oladi, shu jumladan birinchi navbatda iqtisodiy, huquqiy, siyosiy, mafkuraviy va boshqa munosabatlar. Makro muhitning 38 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference nomlangan tarkibiy qismlari shaxslarga to'g'ridan — to'g'ri-qonunlar, ijtimoiy siyosat, qadriyatlar, normalar, urf-odatlar, ommaviy axborot vositalari orqali va bilvosita, shaxs kiritilgan kichik guruhlarga ta'sir qilish orqali ta'sir qiladi 1Odamlar o'rtasidagi munosabatlar keng doiraga ega. O'zaro aloqada bo'lgan shaxslar o'rtasidagi aloqa va o'rnatilgan munosabatlarning yo'nalishi, shuningdek, ularning ehtiyoj va motivatsion sohasiga asoslangan sezilarli o'zgaruvchanlikni anglatadi. Bir holda, bu uning kognitiv ehtiyojini qondirish uchun aniq istak bo'lishi mumkin, boshqalarida — mavjud nuqsonni qoplash uchun, uchinchidan — bolani kattalar berishga intilayotgan narsa emas, balki turli xil hazillar, maqsadsiz o'yin-kulgi va boshqalar jalb qilishi mumkin. rivojlanayotgan ijtimoiy muhitning nomlangan xususiyatlari tashqi tomondan belgilanadi va ta'lim, tarbiya va rivojlanishning maqsad va vazifalari bilan belgilanadi. Bunday rivojlanayotgan ijtimoiy muhitga tushib qolgan bola yoki o'spirin intellektual, jismoniy, estetik, axloqiy va axloqiy rivojlanish yo'llarining keng tanloviga ega. Biroq, bolaning o'zi nima qilishni va nimani afzal ko'rishni hal qila olmaydi. U ma'lum bir faoliyat turi uchun barqaror motivatsiyaga ega bo'lishi uchun kattalarning aqlli yordamiga muhtoj va baxt yaqin atrofda uni kerakli yo'nalishda qiziqtirishi va o'ziga jalb qilishi mumkin bo'lgan bolaga tushadi. Rivojlanayotgan ijtimoiy muhitni keng tushunish bilan bir qatorda, "maxsus rivojlanayotgan ijtimoiy muhit"atamasi bilan belgilanishi mumkin bo'lgan torroq ta'rif mavjud. 2Maxsus rivojlanayotgan ijtimoiy muhit-bu bolalar hayotining shunday tashkil etilishi bo'lib, unda ma'lum bir tizimni tashkil etuvchi komponent orqali bola va ijtimoiy muhit o'rtasidagi munosabatlarning uyg'un kombinatsiyasini namoyon etishga hissa qo'shadigan va bolalarni faol va maqsadga muvofiq bo'lishga undaydigan maxsus ijtimoiy-psixologik muhit yaratiladi. Bunday maxsus rivojlanayotgan ijtimoiy muhitga misol sifatida A. S. Makarenko tomonidan bolalar koloniyasi sharoitida ko'cha bolalarini o'qitish va tarbiyalashni tashkil etishda to'plangan bola shaxsini rivojlantirish tajribasini keltirish mumkin. U tomonidan yara