DINIY BAG‘RIKENGLIK VA GLOBALLASHUV: MADANIYATLARARO MULOQOTNING KALITI

Аннотация

В данной статье рассматривается понятие религиозной терпимости и его значение в контексте глобализации. В условиях расширения межкультурных связей мирное сосуществование людей с различными религиозными убеждениями становится важным фактором глобальной стабильности. В работе анализируются как положительные, так и отрицательные влияния глобализации на религиозные отношения, а также подчеркивается роль религиозной терпимости в формировании межкультурного диалога. Кроме того, на примере опыта Узбекистана рассматриваются практические результаты реализации принципов терпимости. 123 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025 Ключевые слова: религиозная терпимость, глобализация, межкультурный диалог, межконфессиональное согласие, мирное сосуществование, сотрудничество между конфессиями, религиозная свобода, стабильность Global insoniyat tarixida misli ko'rilmagan darajada madaniyatlar, tillar, dinlar va millatlar aloqalarining kengayishiga olib keldi. Axborot texnologiyalari, transport va iqtisodiy integratsiya vositalarida dunyo "bir qishloqfa" rivojlanishi turli e‘tiqod va madaniyat bir-biri bilan bevosita muloqotga kirishadi. Shu bilan birga, bu jarayon jamiyatlarda xilma-xillik e‘tiqodlar to'qnashuvi va madaniy qarama-qarshiliklar kabi diniy ham tiklaydi. Aynan shu nuqtada diniy bag‘rikenglik munosabati muhim o‘rin tutadi. Diniy bag‘rikenglik — bu o‘zaro hurmat va tinchlikning biznesi yanada foyda kasb etadi. Diniy bag‘rikenglik — bu faqat boshqa dinlarga toqat qilish emas, balki ularni anglashga intilish, e‘tiqod erkinligini hurmat qilish, turfa dunyoqarashlar bilan tinch- totuv yashashga harakat qilish demakdir. Bu jamiyatdagi jamiyatdagi barqarorlik, insonlar uchun o‘zaro hurmat va tinchlikning asosi hisoblanadi. Bugungi kunda globallashuv jarayoni fonida turli diniy jarayonlarning bir hududda yashash va o‘z diniy amallarini erkin bajara olishi masalasi ijtimoiy, balki siyosiy va madaniy muammoga ham aylanib ketishi ham mumkin. Ba‘zi ekstremizm, radikalizm va diniy murosa kuchayayotgan bir tomondan, boshqa tomondan esa dinlararo hamkorlik va totuvlikni ta‘minlash borasida tajribalar shakllanmoqda. Maqolada aynan shu muammolarni tahlil qiladi: diniy bag‘riglik nima, u qanday sharoitda shakllanadi, globallashuv bu jarayonga qanday ta‘sir qiladi va madaniyatlararo muloqotda qanday o‘rin tutadi., O'zbekistonga asoslangan diniy bag‘rikenglikning amaliyi ko‘rib chiqiladi. Diniy bag‘rikenglik nima va u nega muhim? Diniy bag‘rikenglik — bu insonlarning bir-birining diniy e‘tiqodiga hurmat va sabr bilan munosabatda bo'lishini anglatadi. Bu davlat boshqa dinga qarshi bo‘lmasli, balki mahkama e‘tiqodini anglashga va qabul qilishga tayyorlik, o‘zaro tinch-totuv yashashga bo‘lgan ichki intilishdir. Diniy bag‘rikenglik inson huquqlari, ayniqsa vijdon erkinligi va diniy erkinlik prinsiplariga asoslanadi . Tarixda diniy murosasizlik ko‘plab urushlar, ziddiyatlar, quvg‘inlar sodir bo‘lgan. Masalan, Yevropadagi Katoliklar va Protestantlar o‘rtasidagi diniy urushlar, Yaqin Sharqdagi Islom mazhablari o‘ziga tegishli ziddiyatlari yoki Hindiston va Pokiston o‘ziga tegishli mojarolar bunga misol bo‘la oladi. Bunday nizolar ko‘pincha 124 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025 diniy emas, balki siyosiy sabablar bilan kelgan bo‘lsa-da, dinlararo murosa yo‘qligi bu nizolarni chuqurlashtirgan. Bugungi kunda esa ko‘plab mamlakatlar diniy bag‘rikenglikni siyosiy va qonuniy darajada ta‘minlashga intilmoqda. Bu orqali jamiyatda totuvlikni saqlash, radikal qarashlarning shikastlanishi va turli madaniyatlar orasida muloqotni rivojlantirishga erishilmoqda. Misol uchun: Norvegiya, Shvetsiya, Kanada kabi davlatlarda har bir shaxs o‘z e'tiqodini ochiq ifoda etish huquqiga ega. Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT) diniy bag‘rikenglikni inson huquqlarining ajralmas qismi deb e‘tirof etadi. UNESCO tomonidan e‘lon qilingan Bag‘rikenglik chiqishlari deklaratsiyasida ham, irq, til, jinsi kabi farqlar asosida kamsitish qat‘iyan man qilinishi. Diniy bag‘rikenglik, ayniqsa, ko‘pmillatli va ko‘pkonfessiyali jamiyatlarda muhim ahamiyatga ega. Bunday jamiyatlarda dinlararo murosasizlik ijtimoiy ajralish, kamsitish, hatto nizolarga olib kelishi mumkin. Aksincha, bag‘rikenglik — odamlar orasida bir-biriga ishonch, o‘zaro hurmat va hamkorlik muhitini ishlab chiqishda yordam beradi. Xulosa qilib aytganda, diniy bag‘rikenglik faqat diniy vaziyat emas, balki bu fuqarolik madaniyatining ajralmas qismi, insonlar o‘rtasida tinch hayotni ta‘minlovchi ijtimoiy hayotdir. U mustahkam qurishda, ijtimoiy barqarorlik va taraqqiyotga muhim asos bo‘lib xizmat qiladi. Globallashuv jarayoni insoniyatni bir-biriga yaqinlashtirmoqda. Texnologik taraqqiyot, internet, ijtimoiy tarmoqlar, savdolar, xalqaro savdo va ta‘lim tufayli turli diniy yordam o‘zaro muloqotga kirishmoqda. Bu esa diniy bag‘rikenglikni rivojlantirishni yaratmoqda. Globallashuv diniy jamoalarning