CHINGIZ AYTMATOV QISSALARIDAGI QAHRAMONLAR RUHIYATIDAGI ZIDDIYATLARNI O`RGATISH TAJRIBASIDAN (“Yuzma-yuz” qissasi misolida)

Аннотация

В статье анализируются реалии и персонажи, изображенные в произведении «Лицом к лицу» любимого кыргызского писателя Чингиза Айтматова. Раскрыты персонажи произведения, их внутренние переживания и душевные страдания. Интерпретировалась роль каждого образа в сюжете художественного произведения. Были продемонстрированы горькая правда произведения, независимо от времени и места, его художественная ценность в мировой литературе, непревзойденное мастерство писателя. Ключевые слова и фразы: произведение, писатель, образ, рассказ, художественная деталь, Вторая мировая война, деревня, поезд, старейшина квартала, мать-мученица, беженка. Annotattion. This article analyzes the realities and characters in the work "Yuzma-yuz" by the beloved Kyrgyz writer Chingiz Aitmatov. The fictional characters participating in the work and their inner experiences and mental anguish are revealed. The role of each character in the plot of the work is interpreted. The bitter truths of the work, regardless of time and place, its artistic value in world literature, and the incomparable skill of the writer are shown. Key words and phrases: work, writer, character, story, artistic detail, World War II, village, echelon, neighborhood elder, suffering mother, refugee. 50 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025 F. Shelling ta’kidlaganidek, Ch.Aytmatov “zamon va olamni qalbiga singdirish salohiyatiga ega bo‘lgan” insonlar sirasidan [1].Shuning uchun ham u ko‘pchilikdan o‘zib, g‘oyalar ifodachisi sifatida tanildi va faqat o‘zibgina ketmasdan, balki o‘z davrining yo‘qotishlari, yutuqlarini ham belgilab bera oldi. Chingiz Aytmatov - XX asrning mashhur yozuvchilaridan biri sifatida [2] uning ijodi turli xalqlar adabiyoti rivojiga katta ta’sir ko‘rsatgani ma`lum. "Qissalar" to‘plamiga kirgan "Yuzma-yuz", "Jamila" va "Sarviqomat dilbarim" qissalari [3] yozuvchining insoniy tuyg‘ular, muhabbat, jamiyat va hayotiy kurash mavzularini yoritishdagi mahoratini namoyon qiladi. Jumladan, "Yuzma-yuz" qissasi insoniylik, vijdon va hayotdagi sinovlar haqida hikoya qiladi. Asarda II Jahon Urushining inson ruhiyatiga ta’siri, insonning ichki kechinmalari va hayotiy qarorlarning murakkabligi yoritiladi. Asardagi asosiy mavzulardan biri “Urush va uning oqibatlari” [4]- insoniyat tarixida urush faqat moddiy zarar keltiribgina qolmay, balki ruhiy tushkunlik va axloqiy muammolarni ham keltirib chiqarishi tasvirlanadi. Millati, tili, dinidan qat`iy nazar bu urush ofati yetgan insonlarning boshga tushgan qiyin damlardagi insoniylik va burch oldida nafs yoki qalbga quloq tutishlari qirg`iz ovulidagi kichik bir oila misolida ochib beriladi. Inson o‘z vijdoni bilan qanday qaror qabul qilishiga bog‘liq jamiyat oldida turli sinovlardan o‘tishi kerak bo‘ladi.[6] Asar qahramonlar Mirzaqul-ovul baxshisi; Saida-turmushning huzur- chap qo`lidan ajrab, Musa emchi-Archa ovulida halovatini endi bila yaqinda frontdan qaytgan; odamlarni giyohlar va sut boshlagan yosh kelin. hozirda ovul raisi. bilan davolovchi tabib. Boydali- To`tioyning eri; Jumaboy-Mirzaqulning dalada suvchi edi; Ismoil-Saidaning eri, ukasi. Stalingrad yaqinida jangda urushdan qochgan halok bo`lgan. qochqin. Beksaat kampir-Ismoilning Qurmon- pochtachi og`a. onasi. . Hasantoy-To`tioyning o`rtancha o`g`li. To`tioy- Saidaning qo`shnisi; eri urushda halok bo`lib 3ta farzandi bilan qolgan. Chingiz Aytmatovning “Yuzma-yuz” asariga asos bo`lgan voqea ayni hayotdan olingan ekan. Qattol urush ketayotganda ovuldan chiqqan birinchi qochoqning 51 SCIENCE SHINE INTERNATIONAL SCIENTIFIC JOURNAL Issue 8(43), Volume 1 | ISSN 3030-377X | 30.04.2025 ojizligi, yaqinlaridan tortib, og`ir ahvoldagi qishloqdoshlariga, hatto tirikchiliklari arang o`tayotgan Chingizlar oilasiga kuchli ta`sir qilgan ediki, oradan deyarli o`n olti- o`n yeti yil o`tsa ham bu mash`um kunlar xotirasidan chiqmagan ekan. Qanday bo`lsa, shunday tasavvur qilish uchun qochoqning Ismoil degan nomini ham o`zgartirmaydi. Asar urush bo`layotgani barchaga birdek qanday ta`sir qilayotgan bo`lsa, yon atrofning xuddi shunday musibatli kuz kunlaridagi tasviri bilan boshlanadi. Bu qissada insoniylik, vijdon va hayotdagi sinovlar, urushning inson ruhiyatiga ta`siri, ichki kechinmalari, hayotiy qarorlarni qabul qilish naqadar og`ir ekanligi yoritib berilgan. Urush va uning oqibatlari insonlarga nafaqat moddiy zarar, balki ruhiy tomondan ham zarba bera olgan desak mubolag`a bo`lmaydi. Shuningdek, axloqiy muammolarni keltirib chiqarganiga ham Mirzaqul obrazi orqali guvoh bo`lamiz. Ismoil obraziga to`xtaladigan bo`lsak, Vatan xoini har qaysi davrda ham Vatan xoiniligicha qolaveradi, albatta. Yosh o`spirinlar urushga yurak yutib, mardlarcha ketayotgan bir paytda uning bu qilgan ishini oqlash mumkin emas-ku! Hammaning ham oilasi, uyida ko`zlari to`rt bo`lib kutayotgan murg`ak go`daklari bor. U Vatan xoini bo`lishi bilan bir qatorda vijdonsiz, nafsining quli bo`lgan kimsa obrazida tasvirlangan. 3ta yosh bolali qiynalgan oilan