THE IMPORTANCE OF COACHING AND MENTORING METHODS IN DEVELOPING THE LEADERSHIP SKILLS OF SCHOOL PRINCIPALS

Аннотация

s: This article is focused on exploring the role and importance of coaching and mentoring methods in developing the leadership skills of school principals. The study analyzes the theoretical foundations of coaching and mentoring, their role in enhancing the personal and professional competencies of school principals, as well as the challenges faced in implementing these methods in Uzbekistan. The article provides recommendations for the effective application of coaching and mentoring, including training qualified specialists, developing manuals and methodologicalmaterials, and reducing thegap between urban andrural schools. Keywords: school principals, leadership skills, coaching, mentoring, professional development, leadership competencies, strategic development, innovative approaches, communication skills, educational reforms. Annotatsiya: Ushbu maqola maktab direktorlarining liderlik qobiliyatlarini shakllantirishda coaching (murabbiylik) va mentorlik usullarining o‘rni va ahamiyatini o‘rganishga qaratilgan bo‘lib, tadqiqotda coaching va mentorlik usullarining nazariy asoslari, ularning maktab direktorlarining shaxsiy va professional salohiyatini oshirishdagi roli, shuningdek, O‘zbekistonda bu usullarni qo‘llashda duch kelinadigan muammolar tahlil qilingan, coaching va mentorlik usullarini samarali qo‘llash bo‘yicha takliflar ishlab chiqilgan, jumladan, malakali mutaxassislarni tayyorlash, qo‘llanma va metodik materiallar ishlab chiqish, shahar va qishloq maktablari o‘rtasidagi farqlarni kamaytirish kabi chora-tadbirlar tavsiya etilgan. Kalit soʻzlar: maktab direktorlari, liderlik qobiliyati, coaching (murabbiylik), mentorlik, professional rivojlanish, rahbarlik qobiliyati, strategik rivojlanish, innovatsion yondashuvlar, muloqotko‘nikmalari, taʼlimislohotlari Аннотация: Данная статья посвящена изучению роли и значения coaching и менторства в формировании лидерских качеств директоров школ. В исследовании рассматриваются теоретические основы методов coaching и менторства, их роль в повышении личностного и профессионального потенциала директоров школ, а также анализируются проблемы, возникающие при применении этих методов в Узбекистане. Разработаны предложения по эффективному использованию coaching и менторства, включая подготовку квалифицированных специалистов, создание методических материалов, а также меры по сокращениюразличиймежду городскими исельскимишколами. Ключевые слова: директора школ, лидерские качества, коучинг, наставничество, профессиональное развитие, управленческие компетенции, стратегическое развитие, инновационныеподходы,коммуникативныенавыки,реформыв образовании. 171 Volume 4, issue 2, 2025 KIRISH. Zamonaviy jamiyatda taʼlim sohasidagi o‘zgarishlar va yangi qiyinchiliklar maktab direktorlarining rolini tobora murakkab va mas’uliyatli qilib qo‘ymoqda. Bugungi kunda maktab direktorlari nafaqat maʼmuriy vazifalarni bajaradigan shaxslar, balki maktabning strategik rivojlanishini belgilovchi, o‘qituvchilar, o‘quvchilar va ota-onalar bilan samarali hamkorlik qiluvchi liderlar sifatida faoliyat yuritishlari talab qilinadi. Liderlik qobiliyati shunchaki boshqaruv qobiliyati emas, balki innovatsion yondashuvlar, muloqot ko‘nikmalari, qaror qabul qilishqobiliyati vao‘zini doimiyravishda rivojlantirishnitalab qiladi. O‘zbekiston Respublikasida taʼlim sohasida amalga oshirilayotgan islohotlar, jumladan, “Taʼlim to‘g‘risida”gi qonun (2020-yil 23-sentabrda qabul qilingan) kabi me’yoriy hujjatlar maktab direktorlarining rahbarlik qobiliyatlarini oshirishni muhim vazifa sifatida belgilab bergan. Ushbu qonunlar va dasturlar taʼlim muassasalarining rahbarlarini zamonaviy bilim va ko‘nikmalar bilan qurollantirish, ularning professional salohiyatini oshirish va innovatsion yondashuvlarni joriy etishni talab qiladi. Xususan, “Taʼlim to‘g‘risida”gi qonunning 25-moddasida taʼlim muassasalari rahbarlarining malakasini oshirish va ularga doimiy ravishda qayta tayyorlash imkoniyatlarini yaratish ko‘zdatutilgan. Ayniqsa, global miqyosda taʼlim tizimlaridagi o‘zgarishlar, texnologiyalarning rivojlanishi va o‘quvchilarning yangi avlodiga moslashish zarurati maktab direktorlarini doimiy ravishda o‘zlarini yangilashga, yangicha yondashuvlarni qo‘llashga undamoqda. Bunda ularning shaxsiy va professional salohiyatini oshirish, ularga yangi ko‘nikmalar va bilimlarni egallashda yordam beruvchi usullar muhim ahamiyat kasb etadi. Shu nuqtai nazardan, coaching (murabbiylik) va mentorlik usullari maktab direktorlarining liderlik qobiliyatlarini shakllantirishda eng samarali vositalardan biri sifatidako‘rilmoqda. Coaching va mentorlik usullari orqali maktab direktorlari nafaqat o‘zlarining shaxsiy va professional salohiyatlarini oshirishadi, balki maktabning umumiy rivojlanishiga ham hissa qo‘shadilar. Coaching jarayoni direktorlarga o‘z maqsadlarini aniq belgilash, ularga erishish yo‘llarini topish va shaxsiy rivojlanishlarini davom ettirishda yordam beradi. Mentorlik esa ularga tajribali rahbarlardan amaliy maslahatlar olish