Теоретические основы оценки уровня словарного запаса в начальных классах

Аннотация

Ключевые слова: Данная статья посвящена психологической структуре начальная школа, всесторонне развитого человека. Выдающиеся мировые методика, психологи разработали множество теорий, концепций и педагогика, подходов, касающихся этой темы. В статье представлена пополнение словарного запаса, информация о стадиях гормонального развития человека на внимание, основе исследований известных ученых мира. На память, сегодняшний день знание этой информации будет полезно восприятие, как для родителей, так и для учителей. речь, познавательные способности, психологическое состояние. Bola tug‘ilgandan boshlab faol rivojlanish davrida bo‘ladi. Nutqiy rivojlanish ham bola kamolotidagi muhim jarayon sanalib, uzluksiz va tizimli ishlash zaruratini paydo qiladi. Maktabgacha bo‘lgan yoshdagi bolalar nutqining rivojlanishi oilaviy muhit, ijtimoiy muhit ta’siriga bog‘liq. Bu esa maktabgacha bo‘lgan turli yosh davrlarida bolalar so‘z boyligining turlicha bo‘lishini ko‘rsatadi. Boshlang‘ich ta’lim darsliklari esa o‘quvchining ayni shu yoshda bilishi, tushunishi va o‘rganishi lozim bo‘lgan bilimlarni qamrab oladi. Darsliklar bola yosh, psixologik, fiziologik xususiyatlari inobatga olingan holda yaratiladi. Ayrim hollarda so‘z boyligining kamligi, bola diqqat, xotira, idrok singari psixologik jarayonlarining normadan pastligi o‘rganish jarayoniga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Nutqda leksik baza va uning faol qo‘llanilishi, yoshga mos ravishda matnlarni tushunish, idrok qilish, tafakkur qilish imkoniyatini beradi. Bu esa bolada kognitiv, mantiqiy, tasavvur qobiliyatlarining shakllanishi va rivojlanishida muhim rol o‘ynaydi. Shu bois, turli darajadagi leksikonga ega boshlang‘ich sinflarda so‘z boyligini oshirish masalasi muhim va dolzarb ahamiyat kasb etadi. Boshlang‘ich maktabda so‘z yasalishini o‘rganish masalasi uzoq vaqtdan beri F.I. Buslaev, K.D. Ushinskiy, xususan, F.I. Buslaev[1] kabi olimlar o‘quvchilarga so‘zlarning lug‘aviy ma’nosini to‘liqroq anglatish uchun ona tili darslarida so‘z yasash ishlari zarurligiga e’tibor qaratdi. Aynan shu tushuncha tabiiy nutq sharoitida so‘zlarni to‘g‘ri va ongli tanlashni ta’minlaydi. So‘z yaratish o‘quvchilarning mantiqiy tafakkurini rivojlantirish muammolarini hal qilish uchun foydali materialdir. So‘z yasashga o‘rgatishning past baholanishi tilda mavjud bo‘lgan prefiks va qo‘shimchalar haqidagi bilimlar bilan qo‘llab-quvvatlanmaydigan imlo ko‘nikmalari, yangi so‘zlarni yaratish uchun ularni nutqda ishlatish qobiliyati yomon mustahkamlanganligiga olib keladi. Metodologiya. Maktab o‘quvchilarida so‘z boyligini oshirish bo‘yicha metodik ishlarni boshlashdan avval o‘quvchilarni individual tarzda baholash, so‘z boyligini tekshirish muhim ahamiyat kasb etadi. So‘z boyligini oshirishga qaratilgan mashg‘ulotlardan avval bolaning diqqat, idrok, xotira singari psixologik jarayonlari qay darajada ekanligini tekshirish, shuningdek kognitiv, mantiqiy qobilaytlarini baholashda maxsus tajriba sinov o‘tkazish lozim. Har bir bolaning individual xususiyatlari aniqlangach, darslarda umumiy metodika asosida o‘qitish, darsdan tashqari 15 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 04 (2025) / ISSN 2181-1415 mashg‘ulotlarda esa individual metodoika belgilab olish lozim. Bola psixologik, mantiqiy va kognitiv qobiliyatlarini tekshirish uchun maxsus kartochkalar, muammoli topshiriqlar, keyslar asosida tadrijiy tekshirish, ballar asosida baholab chiqish mumkin. Har bir bolada rivojlanish yoshiga xos muayyan ballar hosil qilingach, darslik bilan ishlashda umumiy va darsdan tashqari mashg‘ulotlarda individual metodika belgilab olish mumkin. Tahlil va natijalar. Bolaning psixologik, fiziologik, kognitiv, sensor, ijodkorlik qobiliyatlarining rivojlanish bosqichlari psixolog, logoped-defektologlar tomonidan muayyan normalarga ko‘ra, ilmiy tadqiqotlarga asosan belgilangan.[3] Shunga ko‘ra, bola nutqini rivojlantirishdan oldin umumiy rivojlanish darajasi, normasi hamda kognitiv qobiliyatlarini to‘g‘ri baholab olish muhim ahamiyat kasb etadi. Xususan, psixologik, kognitiv qobiliyatlar va mantqiiqy fikrlashni baholovchi 7 yoshdagi bolalarda quyidagicha tekshiruv o‘tkazish mumkin: 1. Oson darajadagi 2. o‘rta darajadagi 3. Qiyin darajadagi. Oson darajadagi diagnostik tekshiruvlarni o‘tkazish uchun quyidagi namunalardan foydalanish mumkin: topshiriq. Quyidagi alifbo harflaridan qaysi biri o‘z o‘rnida emas va uni qayerga joylashtirish lozim: А,В,E,D,F To‘gri javob - 1ball Noto‘g‘ri javob - o ball 2-topshiriq. Quyonchada 4ta sabzi bor edi, bittasini yeb qo‘ydi. Quyonchada qancha sabzi qoldi? To‘g‘ri javob - 3ball Noto‘g‘ri javob - o ball 16 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 04 (2025) / ISSN 2181-1415 3-topshiriq. Rasmga qarang. Ushbu a’zolar qanday vazifa bajaradi. Masalan qulog‘im bilan eshitaman. 4-Topshiriq. Ramsda ko‘rsatilgan buymlar qaysi harf bilan boshlanadi? .aroq .aketa .uv .okolad .ola .oynak .uyon .ebra 5-topshiriq. D ha