К содержанию
РецензированоRU2025

Человеческое мышление и искусственный интеллект: философские проблемы и возможности

Human Thought · Artificial Intelligence: Philosophical · Makhliyo NOMURATOVA

Общество и инновации · 6 · 51-54 · 2025

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье анализируются философские взаимосвязи, искусственный интеллект, проблемы и перспективные возможности между риск, человеческим мышлением и искусственным интеллектом отношение, (ИИ). Рассматривается природа человеческого мышления, человек, мышление, интерпретации понятий сознания и разума в классической и сознание, современной философии, оценивается влияние развития ИИ философия, на эти понятия. В частности, анализируются различные точки сеть, зрения в рамках таких философских проблем, как развитие. возникновение сознания, свобода воли, моральная ответственность, концепция мыслящих систем. На примере теста Тьюринга, эксперимента Сёрла "Китайская комната" и современных нейронных сетей освещается проблема искусственного интеллекта и сознания. Статья также рассматривает влияние возможностей искусственного интеллекта на сознание человечества с точки зрения этических критериев, природы знания и будущих онтологических рисков. В заключительной части представлены научно-философские выводы об уникальности человеческого мышления и его взаимоотношениях с ИИ. So‘nggi o‘n yilliklarda sun’iy intellekt (SI) texnologiyalarining jadal rivojlanishi inson tafakkuri va ong haqidagi falsafiy savollarni yana qayta kun tartibiga olib chiqmoqda. Kompyuter tizimlarining murakkab fikrlash jarayonlarini modellashtirishi, tilni tushunishi va ijodiy faoliyatga yaqin harakatlarni bajara boshlashi, inson tafakkurining o‘rni va o‘ziga xosligini qayta ko‘rib chiqishni taqozo etmoqda. Mazkur maqola doirasida inson tafakkurining falsafiy mohiyati, sun’iy intellektning imkoniyatlari, shuningdek, bu ikki tizim o‘rtasidagi ontologik va axloqiy farqlar tahlil qilinadi. Tadqiqotdan asosiy maqsad — inson tafakkuri va SI o‘rtasidagi munosabatlar zamirida yotgan falsafiy muammolarni aniqlash va bu yo‘nalishda imkoniyatlarni baholashdan iborat. Inson tafakkurining falsafiy talqini. Inson tafakkuri — faqat axborotni qayta ishlash jarayoni emas, balki u ong, aql, axloqiy mas’uliyat va erkin iroda bilan bevosita 52 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 04 (2025) / ISSN 2181-1415 bog‘liq bo‘lgan murakkab hodisadir. Descartesning “Cogito ergo sum” formulasi tafakkurni mavjudlikning isboti sifatida talqin qilsa, Kant tafakkur orqali aqlning empirik tajriba asosida o‘zini tashkil etishini ta’kidlagan. Aristotel esa aqlni "faol ong" sifatida tasvirlaydi. Zamonaviy kognitiv fanlar tafakkurni neyro-biologik jarayon sifatida o‘rganar ekan, falsafa bu jarayon ortidagi ma’no, ong va axloqiylik kabi tushunchalarni tahlil qiladi. Inson tafakkurining mohiyati faqat axborotga emas, balki niyat, intuitsiya, sezgi va qadriyatlarga ham bog‘liqdir. Sun’iy intellektning paydo bo‘lishi va rivojlanishi. XX asrning o‘rtalarida Alan Turing tomonidan ilgari surilgan "Mashinalar fikrlay oladimi?" degan savol, SI borasidagi falsafiy munozaralarning boshlanishiga sabab bo‘ldi. Turing testining g‘oyasi — agar bir mashina inson kabi muloqot qila olsa, demak, u “aqlga” ega degan taxminga asoslanadi. Ammo Jon Searlening “Xitoy xonasi” eksperimenti SI faqat sintaktik operatsiyalarni bajarishini, semantik anglash (mazmunli tushunish) esa faqat inson tafakkuriga xos ekanini ko‘rsatadi. Zamonaviy SI tizimlari, xususan, generativ neyron tarmoqlar (masalan, GPT, Midjourney) katta hajmdagi ma’lumotlar asosida javoblar yaratadi, biroq bu “tushunish” emas, balki statistik natijadir. Shunday ekan, SI faqat tashqi xatti- harakatlarda insoniy ko‘rinishga ega bo‘lishi mumkin, ammo u anglovchi subyekt emas. Falsafiy muammolar: Inson tafakkuriga raqobatchi sifatida SI. Sun’iy intellekt inson tafakkurining real raqobatchisiga aylanishi falsafiy savollarni yuzaga keltiradi. Eng muhim muammolardan biri — ongning tabiati. SIda ong bormi? Ong — faqat biologik organizmlarga xosmi yoki uni sun’iy tarzda yaratish mumkinmi? Ikkinchi muammo — axloqiy mas’uliyat: agar SI qaror qabul qilsa (masalan, avtonom mashina yoki tibbiy robot), bu qarorlar oqibatida yuzaga kelgan javobgarlik kim zimmasiga tushadi? Shuningdek, epistemologik jihatdan qaralganda, SI haqiqatni anglay oladimi yoki u faqat insonga xos bilish modelining simulyatsiyasi bilan cheklanadimi? Antropologik nuqtai nazardan, SI insoniyat o‘zligiga tahdid soladimi yoki uni to‘ldiradimi, degan savollar ham muhim ahamiyatga ega. Sun’iy intellekt imkoniyatlari va istiqbollari. Biroq, SI nafaqat falsafiy muammolar, balki ulkan imkoniyatlar manbaidir. Tibbiyotda aniq tashxis, ta’limda shaxsga moslashtirilgan o‘quv materiallari, ijtimoiy xizmatlarda avtomatlashtirilgan tizimlar inson faoliyatini sezilarli darajada yengillashtirmoqda. Falsafa bu yerdagi muhim savolni qo‘yadi: SI inson tafakkurining o‘rnini bosadimi yoki uni to‘ldiradimi? Transgumanizm oqimiga ko‘ra, kelajakda ong raqamlashtirilishi mumkin, bu esa inson va SI o‘rtasidagi chegara mutlaqo yo‘qolishiga olib keladi. Biroq, bu g‘oyaning axloqiy va ontologik xavflari bor: ongni texnologik mahsulotga aylantirish inson qad

Доказательный фрагмент

«Ключевые слова: В данной статье анализируются философские взаимосвязи, искусственный интеллект, проблемы и перспективные возможности между риск, человеческим мышлением и искусственным интеллектом отношение, (ИИ).»

Образец извлечения

Демо-превью

Ключевые слова: В данной статье анализируются философские взаимосвязи, искусственный интеллект, проблемы и перспективные возможности между риск, человеческим мышлением и искусственным интеллектом отношение, (ИИ). Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
artificial intelligence, risk, consciousness, free will, moral responsibility, and the concept of, сеть, ong, rivojlanish, риск, inson, человек, network, falsafiy, munosabat, attitude, развитие, tafakkur, сознание, отношение, human, thinking, tarmoq, development, искусственный интеллект, xavf-xatar, мышление, sun’iy intellekt, philosophical, философия
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники