Совершенствование гражданско-правовых основ приватизации земельных участков несельскохозяйственного назначения: на примере принципов приватизации

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада хусусийлаштирилган ер участкаларига хусусийлаштириш, нисбатан ҳуқуқ принциплари, ихтиёрийликни амалга ер участкалари, ошириш шартлари, мулкдорнинг ўз хоҳишига кўра ҳуқуқ принциплари, ҳуқуқларни амалга ошириши, ер категорияси, ер участкаси қонунийлик, ихтиёрийлик, категорияси, давлат мулк ҳуқуқи бекор бўлиши каби ҳақ тўлаш, масалалар очиб берилган. мулк объектларининг бирлиги, очиқлик ва шаффофлик, давлат мулк ҳуқуқи. 1 Senior Lecturer, Law Enforcement Academy of the Republic of Uzbekistan. E-mail: j.raxmatillayev92@gmail.com Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 6 № 2 (2025) / ISSN 2181-1415 Совершенствование гражданско-правовых основ приватизации земельных участков несельскохозяйственного назначения: на примере принципов приватизации АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье раскрываются принципы возникновения прав приватизация, на приватизированные земельные участки, условия земельные участки, осуществления дискреционного права, осуществление правовые принципы, права собственником по своему усмотрению, категория законность, добровольность, земли, категория земельного участка, прекращение права платность, государственной собственности. единство объектов собственности, открытость и прозрачность, право государственной собственности. Маълумки ҳуқуқ принциплари ижтимоий нормани тартибга солувчи асосий қоидаларни назарда тутади. Шунинг учун ҳам тегишли муносабатни тартибга солишда принциплар ҳуқуқ нормаларининг мазмунига сингдирилади. Мутахассисларнинг ёзишича, “фуқаролик ҳуқуқи тамойиллари деганда, объектив қонунчиликни, жамият ривожланиши анъаналари ва эҳтиёжларини ифодаловчи, фуқаролик ҳуқуқ тизими, йўналишлари, барча институтлари моҳиятини аниқловчи амалдаги қонун ҳужжатлари нормаларида ифодаланувчи, уларнинг ҳуқуқий мустаҳкамланиши умуммажбурийлигини билдирувчи ҳуқуқнинг раҳбарий қоидалари, ғоялари асосий негизлари тушунилади”. Зеро, ҳуқуқий принциплар, тегишли ҳуқуқий соҳа ёки ҳуқуқий институтни қонунчилик даражасида белгилаш ҳамда тартибга солишнинг асосий ва бош қоидаларни ифодалайди ҳамда тартибга солишга оид бутун қонунчилик тизими шу принципларга таяниши лозим бўлади. Масалан, тадбиркорлик соҳаси принциплари ушбу соҳага оид асосий қоидаларни ва қонуниятларини ифодалайди ҳамда “тартибга солишнинг мақсади, усуллари, предметини” белгилайди. Шу жиҳатдан принциплар ҳуқуқ нормаларининг мазмунига сингдирилган асосий қоидалар сифатида намоён булади ҳамда тегишли ижтимоий муносабатни барқарор тартибга солишни таъминлайди. Қишлоқ хўжалигига мўлжалланмаган ерларни хусусийлаштиришда ҳам ҳуқуқ принциплари муҳим ўринга эга бўлиб, хусусийлаштириш тартиб таомилларини, шакллари ва усулларини, хусусийлаштириш натижаларини расмийлаштиришни ҳуқуқий қоидаларини белгилаб беради. “Қишлоқ хўжалигига мўлжалланмаган ер участкаларини хусусийлаштириш тўғрисида”ги Қонуннинг қабул қилиниши муносабати билан ер участкалари фуқаролик муомаласининг эркин объектига айланди. Ер участкаларини хусусийлаштириш йўли билан фуқаролик муомаласига киритилиши қонунда белгиланган асосларда ва тартибда амалга оширилади. Мазкур қонуннинг 4-моддасига кўра, “ер участкаларини хусусийлаштиришнинг асосий принциплари қуйидагилардан иборат: – қонунийлик; – ихтиёрийлик; 117 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 6 № 2 (2025) / ISSN 2181-1415 – ҳақ тўлаш; – хусусийлаштириладиган ер участкаларининг ва уларда жойлашган кўчмас мулк обектларининг бирлиги; – очиқлик ва шаффофлик”. Қонунийлик тегишли фаолиятни ёки хатти-ҳаракатни амалга оширишда қонунийликни таъминлашни тақозо этади. Қонунийлик тамойилининг асосий маъноси шундаки, қонун чиқарувчи орган-парламентнинг ҳам, ҳуқуқ ижод этувчи бошқа органларнинг ҳам фаолияти қонун асосида қатъий амалга оширилиши лозим. Хусусийлаштириш давлат мулк ҳуқуқи бекор бўлишининг махсус асоси сифатида ҳақ эвазига давлат мулкини фуқаролар ва давлатга қарашли бўлмаган юридик шахсларга ўтказишни назарда тутувчи таомиллар ва жараёнлар йиғиндисини ифодалайди. Мазкур жараёнда қонунийликни таъминлаш хусусийлаштириш таомилларида иштирок этувчи барча субъектларнинг белгиланган талабларга қатъий риоя этишлари лозимлигини англатади. Қишлоқ хўжалиги учун мўлжалланмаган ерларни хусусийлаштиришнинг навбатдаги принципи ихтиёрийликдир. “Ихтиёрий” сўзи кишининг хоҳиш, истак, эркига боғлиқ бўлган, кишининг ўз хоҳиши билан қилинадиган ва қилинган деган маъноларни англатади. Фуқаролик ҳуқуқида ихтиёрийлик тушунчаси муҳим категориялардан бири саналади одатда ихтиёрийлик муайян ҳаракатни ўз хоҳиши билан амалга оширишда намоён бўлади. Жумладан, ФКнинг 9-моддаси 1-қисмига кўра, фуқаролик-ҳуқуқий муносабат иштирокчилари ўз хоҳишларидан келиб чиқиб ўз ҳуқуқларини амалга оширадилар, ҳимоя қиладилар ва ва тасарруф этадилар. Ихтиёрийлик айни пайтда шахснинг қонун доирасида муайян ҳуқуқни амалга ошириши ёки оширмаслиги бўлиб, қишлоқ хўжалиги учун мўлжалланмаган ерларни хусусийлаштиришда фуқаронинг ўз хоҳиши билан қатнашишини англатади. Айрим мутахассисла