К содержанию
РецензированоRU2025

Отдельные вопросы применения искусственного интеллекта в судебной экспертизе

Rustam ABDULLAEV

Общество и инновации · 6 · 86-92 · 2025

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада суд экспертизаларини ўтказишда сунъий суд экспертизаси, интеллектдан фойдаланиш билан боғлиқ масалалар, сунъий интеллект, шунингдек, эксперт хулосасининг процессуал аҳамиятини эксперт хулосасини ҳисобга олган ҳолда сунъий интеллектни қўллаш баҳолаш, суд-эксперт фаолиятида хусусиятлари кўриб чиқилади. Суд-экспертлик фаолиятида сунъий интеллектни фойдаланиш учун сунъий интеллект тизимларини ишлаб қўллаш. чиқиш жараёнига қўйиладиган талаблар таклиф қилинган. 1 PhD, Acting Associate Professor, Department of Criminalistics and Forensic Examination, Tashkent State University of Law. E-mail: r.abdullayev@tsul.uz Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 6 № 2 (2025) / ISSN 2181-1415 Отдельные вопросы применения искусственного интеллекта в судебной экспертизе АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье рассматриваются вопросы, связанные с судебная экспертиза, использованием искусственного интеллекта при искусственный интеллект, проведении судебных экспертиз, а также особенности его оценка заключения применения с учётом процессуального значения эксперта, применение экспертного заключения. Предложены требования к искусственного процессу разработки систем искусственного интеллекта интеллекта в судебно- для их последующего применения в судебно-экспертной экспертной деятельности. деятельности. Ҳозирги кунда компьютер технологиялари инсон фаолиятининг барча соҳаларига тобора кўпроқ кириб бормоқда. Инсон томонидан амалга ошириладиган турли хил операцияларни – матнларни ёзиш ва таҳрирлаш, тасвирларни яратиш, тузатиш ва таҳлил қилиш, турли хил математик ҳисоб- китобларни амалга ошириш, ишлаб чиқариш жараёнларини автоматик бошқариш ва ш.к. – тезлаштириш ва соддалаштиришга имкон берадиган компьютер воситалари кенг тарқалган. Компьютер технологиялари ҳуқуқни муҳофаза қилиш фаолиятида ҳам фаол қўлланилади. Ҳозирги вақтда Ўзбекистонда йўл ҳаракати қоидаларини бузган автомобилларнинг давлат рақамларини компьютер орқали таниб олиш тизимлари, ҳуқуқбузарлик содир этган шахсларни қидиришда ёрдам берадиган одамнинг ташқи кўриниши белгиларини аниқлаш тизимлари кенг қўлланилмоқда. Сўнгги йилларда компьютерларнинг ривожланиши ва уларнинг имкониятларининг ошиши билан компьютерлар ичидаги жараёнлар инсоннинг ақлий фаолияти билан таққослана бошлади. Натижада янги – сунъий интеллект атамаси пайдо бўлди. Ҳозирги вақтда “сунъий интеллект” тушунчаси ҳали тўлиқ ва аниқ шаклланмаган. Мамлакатимизда сунъий интеллект технологияларини жорий этиш ва улардан фойдаланиш учун ҳуқуқий асос ишлаб чиқилган. Масалан, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2020 йил 5 октабрдаги “Рақамли Ўзбекистон – 2030” стратегиясини тасдиқлаш ва уни самарали амалга ошириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПФ–6079-сон Фармони билан “Рақамли Ўзбекистон – 2030” стратегияси маъқулланди. “Рақамли Ўзбекистон – 2030” стратегияси Ўзбекистон Республикасининг рақамли иқтисодиёт ва электрон ҳукуматни ривожлантиришнинг стратегик мақсадлари, устувор йўналишлари ҳамда ўрта ва узоқ муддатли истиқболли вазифаларини белгилайди, шунингдек, БМТнинг Барқарор ривожланиш мақсадлари ва Электрон ҳукуматни ривожлантириш рейтингида белгиланган устувор вазифалардан келиб чиқиб, рақамли технологияларни янада кенг жорий этиш учун асос бўлиб хизмат қилади [1]. Ҳозирги вақтда сунъий интеллект ривожланмоқда ҳамда замонавий жамият ҳаётининг турли соҳаларида, шу жумладан ҳуқуқни муҳофаза қилиш фаолиятида ва хусусан суд экспертларининг амалий фаолиятида кенг кўламда жорий этилмоқда. Суд экспертизасида сунъий интеллект папилляр нақшлари, 87 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 6 № 2 (2025) / ISSN 2181-1415 ДНК намуналари, баллистик экспертиза объектларининг тадқиқотлари учун маълумотлар базаларида мавжуд бўлган катта ҳажмдаги маълумотларни дастлабки қайта ишлаш учун ишлатилади. Сунъий интеллект ёрдамида ижтимоий тармоқлардаги катта ҳажмдаги матнли маълумотлар таҳлил қилинади. “Маълумки, замонавий сунъий интеллект турли амалларни бажаришга мўлжалланган алгоритм ва дастурий тизимлардан иборат бўлиб, инсон онги бажариши мумкин бўлган бир қанча вазифаларни ахборот базасига киритилган маълумотлар асосида амалга оширади” [3]. Ҳуқуқни муҳофаза қилиш фаолиятида сунъий интеллектдан фойдаланишнинг асосий имконияти ҳақидаги баҳс ўз якунини топди. Чунки, ҳуқуқни муҳофаза қилиш органлари амалиётининг ўзи сунъий интеллектдан фойдаланиш самарадорлигини тасдиқлаб берди. Шу билан бирга, сунъий интеллектдан фойдаланиш чегаралари, фойдаланиш шакллари ва услублари, масалан, суд экспертизасини ўтказишда сунъий интеллектга тўлиқ ишониш мумкинми деган савол очиқ қолмоқда. Ҳозирги вақтда аксарият муаллифлар қонунчилик, экспертиза ўтказиш услубиёти ва сунъий интеллектнинг ривожлантиришнинг ҳозирги босқичида бу ҳолат мумкин эмас деб ҳисоблайдилар. Суд экспертизасида сунъий интеллектдан фойдаланишни чекланиши экспертиза тадқиқотларининг ўзига хос хусусиятлари ва замонавий суд жараёнидаги мавқеи билан изоҳланади. Ушбу хусусиятлар шундан иборатки,

Доказательный фрагмент

«Калит сўзлар: Мақолада суд экспертизаларини ўтказишда сунъий суд экспертизаси, интеллектдан фойдаланиш билан боғлиқ масалалар, сунъий интеллект, шунингдек, эксперт хулосасининг процессуал аҳамиятини эксперт хулосасини…»

Образец извлечения

Демо-превью

Калит сўзлар: Мақолада суд экспертизаларини ўтказишда сунъий суд экспертизаси, интеллектдан фойдаланиш билан боғлиқ масалалар, сунъий интеллект, шунингдек, эксперт хулосасининг процессуал аҳамиятини эксперт хулосасини… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
DOI: https://doi.org/10.47689/2181-1415-vol6-iss2-pp86-92, суд экспертизаси, судебная экспертиза, суд-эксперт фаолиятида сунъий интеллектни қўллаш, сунъий интеллект, forensic examination, искусственный интеллект, application of artificial intelligence in forensic activities, artificial intelligence, эксперт хулосасини баҳолаш, применение искусственного интеллекта в судебно-экспертной деятельности, оценка заключения эксперта, assessment of the expert's opinion
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники