Роль судебного контроля в системе механизмов обеспечения законности в оперативно-розыскной деятельности

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада муаллиф томoнидан тезкор киритиш тезкор киритиш, тезкор-қидирув тадбирининг тушунчаси ва моҳияти тезкор-қидирув тадбири, тавсифланган бўлиб, миллий ва хорижий олимлар тезкор-қидирув фаолияти, томонидан мазкур тезкор-қидирув тадбири юзасидан қонунчилик. билдирилган фикр-мулоҳазалар таҳлил қилинган. Шунингдек, тезкор киритиш тезкор-қидирув тадбири бўйича муаллифлик таърифи ишлаб чиқилиб, қонунчиликда акс эттириш таклиф этилган. 1 Independent Researcher, Supreme School Judges with the Supreme Judicial Council of the Republic of Uzbekistan. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 03 (2025) / ISSN 2181-1415 Роль судебного контроля в системе механизмов обеспечения законности в оперативно-розыскной деятельности АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье рассматриваются понятие и сущность оперативное внедрение, оперативно-розыскного мероприятия «оперативное оперативно-розыскное внедрение». Проанализированы взгляды отечественных и мероприятие, зарубежных учёных на указанное оперативно-розыскное оперативно-розыскная деятельность, мероприятие. Автором предложено собственное законодательство. определение термина «оперативное внедрение» и обоснована целесообразность его законодательного закрепления. Жиноятчиликка қарши курашда давлатнинг маъмурий-ҳуқуқий, жиноий ҳуқуқий, жиноят-процессуал ва жиноий ижроия каби ҳуқуқни муҳофаза қилиш турлари қатори ТҚФ ҳам унинг энг самарадор давлат-ҳуқуқий турларидан бири ҳисобланади. Жиноят процесси ТҚФсиз жиддий ишлар бўйича иш юритишда заиф, тезкор- қидирув фаолияти жиноят процесси орқали юзага чиқмас экан натижасиз. Бироқ давлат фаолиятининг барча турлари каби тезкор-қидирув фаолиятида қонунийликни таъминлаш ва шахс ҳуқуқларини кафолатлаш алоҳида аҳамиятга эга. Айнан шу сабабдан “Тезкор-қидирув фаолияти тўғрисида”ги Қонунда “қонунийлик” алоҳида принцип сифатида белгиланган. Тезкор-қидирув фаолиятида қонунийлик, тезкор-қидирув фаолиятини амалга оширувчи органлар ва уларнинг ваколатлари, ҳуқуқ ва мажбуриятлари, тезкор-қидирув тадбирларининг турлари ва уларни ўтказиш тартиби, ўтказиш асослари ва шартлари, тезкор-қидирув фаолиятидаги чекловлар, тезкор-қидирув фаолияти натижаларидан фойдаланишнинг мақсади қонун билан аниқ белгиланганлиги, тезкор-қидирув фаолияти устидан идоравий назорат ва прокурор назорати, шунингдек, тезкор-қидирув фаолиятини амалга оширувчи органларнинг қарорлари ва мазкур органлар ходимларининг ҳаракатлари (ҳаракатсизлиги) устидан шикоят қилиш ҳуқуқи, тезкор-қидирув фаолияти тўғрисидаги қонунчиликни бузганлик учун жавобгарлик орқали таъминланади. Тезкор-қидирув фаолияти конспирация принципига риоя этилган ҳолда амалга оширилиши, тезкор-қидирув фаолиятида ноошкора усулларнинг устуворлигидан қонунийликни бузиш ҳолатларини яшириш мақсадида фойдаланишга сабаб бўлиши мумкин. Бироқ тезкор-қидирув фаолиятининг ноошкора хусусияти шахс ҳуқуқларининг кафолатланиш даражасига салбий таъсир ўтказиши мумкин эмас. “Тезкор-қидирув тадбирлари бу тезкор-қидирув фаолиятининг таркибий қисми бўлиб, фаолиятнинг субъектлари томонидан қонунда белгиланган асослар ва шартларга биноан ошкора ва ноошкора усуллар ва воситалар уйғунлигида фаолиятнинг вазифаларини ҳал этишга йўналтирилган ўзаро муштарак ҳаракатлар мажмуидир”. 270 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 03 (2025) / ISSN 2181-1415 Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 55-моддасида белгиланган суд ҳимоясида бўлиш ҳуқуқи ва “Судлар тўғрисида”ги Қонуннинг 4-моддасида суднинг фуқароларнинг Ўзбекистон Республикаси Конституцияси ва бошқа қонунлари, халқаро шартномалари, шунингдек, инсон ҳуқуқлари тўғрисидаги халқаро ҳужжатларда кафолатланган ҳуқуқлари ҳамда эркинликларини, давлат ва жамоат манфаатларини, юридик шахслар ҳамда якка тартибдаги тадбиркорларнинг ҳуқуқлари ва қонун билан қўриқланадиган манфаатларини ҳимоя қилиш асосий вазифалари сифатида белгиланганлиги, ижро этувчи ҳокимият, шу жумладан ТҚФ устидан самарали суд назорати мавжудлигининг ҳуқуқий асоси ҳисобланади. Фуқароларнинг Конституция ва қонунларда мустаҳкамланган ҳуқуқ, ва эркинликларини амалга оширишни давлат томонидан таъминлашга ёрдам берадиган воситалар, усуллар ва шарт-шароитлар мажмуи кафолат тушунчасини беради. Кафолатлашнинг асосий мақсади, фуқароларнинг ҳуқуқ ва эркинликларини амалга ошириш жараёнида вужудга келадиган тўсиқларни бартараф этиш билан боғлиқ бўлган мажбуриятларнинг бажарилишини таъминлашдир. Тезкор-қидирув фаолияти устидан суд назорати, инсон ҳуқуқларини таъминлашнинг юридик кафолати бўлиши билан бирга, тезкор-қидирув фаолиятининг қонунийлигини таъминлашга қаратилган давлат назоратининг шаклларидан бири ҳисобланади. Бинобарин, тезкор қидирув тадбирларининг асослилиги ва қонунда назарда тутилган мақсадларга эришиш учун етарлилиги тезкор-қидирув фаолияти устидан суд назорати предметини белгилаб беради. Муайян шахс учун нафақат конституциявий ҳуқуқларни чеклаш ҳақида қарор қабул қилинадиган фаолият тури, балки бундай чекловнинг а