К содержанию
РецензированоRU2024

Симметричное и асимметричное исследование лексем, выражающих восприятие запаха на английском и узбекском языках

The Symmetric · Asymmetric Study of Lexemes · Sherali SHOKIROV

Общество и инновации · 6 · 445-450 · 2024

Аннотация

Ключевые слова: Данная статья посвящена симметричному и обоняние, асимметричному исследованию лексем, выражающих семантика, обонятельные способности в английском и узбекском лексика, языках. В статье анализируются лексические единицы, симметричный, асимметричный, связанные с восприятием запахов, а также их культурные, английский язык, лингвистические и психолингвистические аспекты. узбекский язык, Исследуются сходства и различия между терминами и русский язык, выражениями, относящимися к обонянию в английском и лингвистика, узбекском языках, что помогает лучше понять культура, лексическое исследование. семантические различия в языковых системах этих языков. Это исследование выявляет как общие, так и уникальные черты в лексической структуре этих языков. Sezgi organlari ichida hid bilish qobiliyatini ifodalovchi leksemalarning eng muhim vazifa – hidni idrok eti shvaunga baho berish vazifasini bajaradi. U insonga atrof-muhitni xis qilish, tashqi olamni tuyish va unda о‘z о‘rnini topib yurish imkonini beradi. Izohli lug‘atlar ustida о‘tkazilgan tahlillarda hid bilish qobiliyatini ifodalovchi leksemalar: ingliz tilida: Smell, scent, odor, aroma, stench, fragrance, odorlessness, bouquet, flavor, perfume, stink, trace, whiff, emanation, essence, incense, redolence, savor, spice, tang, trail; о‘zbek tilida: hid, is, dud, ishora, sharpa,hidli, hidlanmoq, hidlamoq, hidlantirmoq, hidsizshunga о‘xshash qiyoslanayotgan tillarda polisemantik xususiyatga ega ekanligi va alohida olinganda ham, sо‘z birikmalari yoki frazeologik birikmalar tarkibida kelganda ham, turli- tuman ma’nolarni kasb etishi mumkinligini kо‘rsatadi.Bu hol qiyoslanayotgan tillarda hid bilish qobiliyatini ifodalovchi leksemalari bilan bog‘liq qator ma’nolarning qay biri invariant, umumiy ma’no bо‘la olishini aniqlashda qiyinchiliklar tug‘diradi. Shuni inobatga olgan holda lug‘atlardagi hid bilish qobiliyatini ifodalovchi leksemalar va u bilan bog‘liq morfologik hamda sintaktik tuzilishga ega birliklarni ma’no nuqtai nazaridan tahlil etishni lozim deb topdik. N.Websterning “Webster’s Third New International Dictionary”,Rundell M. “MacMillan English Dictionary for Advanced Learners” vaHornby A.S. Oxford Advanced Learner’s Dictionary of Current English lug‘atlarida berilgan ta’riflarida: Smell, scent, odor, aroma, stench, fragrance, odorlessness, bouquet, perfume, stink, trace, whiff, flavor, emanation, essence, incense, redolence, savor, spice, tang, trail kabi hid bilish qobiliyatini ifodalovchi leksemalari barcha ma’nolarini kо‘rib chiqdik. Yuqoridagi sо‘zlarni ichida “smell”sо‘zi barcha xid xissini ifodalovchi sо‘zlarning yadrosi bо‘lib, uning ma’nolari: 1. “to have a particular smell – (muayyan hidga yega bо‘lish)”.Masalan: What does the perfume smell like? 2. to notice or recognize a particular the room (hamma uchun tanish bо‘lgan xid). Masalan:He said he could smell gas when he entered the room. 3. to put your nose near sth and breathe in so that you can discover or identify its smell (burun teshigi yaqiniga qо‘yish va uning hidini aniqlash yoki aniqlash uchun qattik nafas olish). masalan: Smell this and tell me what you think it is. 446 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2025) / ISSN 2181-1415 4. to have an unpleasant smell (yoqimsiz xid). Masalan: the drains smell, it smells in here. 5. to be able to smell (nafas olishga imkoni bо‘lmoq). I can smell trouble. О‘zbek tilshunosligida hid bilish qobiliyatini ifodalovchi leksemalari bilan bog‘liq bо‘lgan ilmiy tadqiqot ishlari olib borilgan bо‘lsa ham, na xususiy, na qiyosiy tilshunoslik yо‘nalishida simmetriya va asimmetriya bilan bog‘liq birorta alohida monografik ilmiy tadqiqot ishlari mavjud emas. Biz mana shu jihatlarni inobatga olgan holda, albatta, yuqoridagi til nazariyalari va materiallariga suyanib, о‘zbek tilidagi ham hid bilish qobiliyatini ifodalovchi leksemalari struktural-semantik, funksional-sintaktik va stilistik jihatlarini simmetrik va asimmetrik munosabatlarini yoritib berishga harakat qilamiz.Quyida biz 2020 yilda chop etilgan A.Madvaliyevning “О‘zbek tilining izohli lug‘ati”da berilgan va 1981 yilda chop etilgan Z.M.Ma’rufovning “О‘zbek tilining izohli lug‘ati”da berilgan hid bilish qobiliyatini ifodalovchi leksemalardan hid, is, bо‘y, dud, ishora, sharpa, hidli, hidlanmoq, hidlamoq, hidlantirmoq, hidsiz ma’nolarini kо‘rib chiqdik. О‘zbek tilida yuqoridagi sо‘zlar ichida hid, is sо‘zlari barcha xid xissini yadrosi hisoblanar ekan. Shunday ekan endilikla о‘sha sо‘zlarning izohini berishga, misollar orqali ifoda etishga va semantik ma’no xususiyatlarini ochib berishga harakat qilamiz: 1. Har bir narsa va moddaning kishilarning is bilish sezgilariga ta’sir etadigan hossasi: Yoqimli hid. Yoqimsiz hid. 2. kо‘chmaBiror narsa, hodisa yoki holatning belgisi, sharpasi Masalan: Buning har bir varog‘idan shaxsiy g‘araz hidi keladi(A.Qahhor, “Sarob”). 3. Narsaning sezgi a’zosi (burun)ga ta’sir etish xususiyati va shu ta’sir natijasida y

Доказательный фрагмент

«Ключевые слова: Данная статья посвящена симметричному и обоняние, асимметричному исследованию лексем, выражающих семантика, обонятельные способности в английском и узбекском лексика, языках.»

Образец извлечения

Демо-превью

Ключевые слова: Данная статья посвящена симметричному и обоняние, асимметричному исследованию лексем, выражающих семантика, обонятельные способности в английском и узбекском лексика, языках. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
sense of smell, languages. This research highlights both the common and, семантика, лексическое исследование, lexical study, английский язык, leksika, madaniyat, English, русский язык, leksik tadqiqot, обоняние, lexicon, o‘zbek tili, узбекский язык, symmetrical, Uzbek, лингвистика, asimmetrik, lingvistika, культура, semantika, симметричный, асимметричный, hid bilish, ingliz tili, culture, semantics, asymmetrical, linguistics, simmetrik, Russian, rus tili, лексика
Открыть DOI
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники