Роль современных теорий международных отношений во внешней политике Ирана

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье рассматривается внешняя политика конструктивизм, Исламской Республики Иран через призму теорий западная конструктивизма, феминизма и неомаркизма. Результаты капиталистическая анализа показывают, что при более глубоком понимании конструкция, неомаркизм, внешней политики иранского государства роль этих «ни Восток, ни Запад, теорий в рамках международных отношений приобретает только ислам», особое значение. светский феминизм, религиозный феминизм, эксплуатация. Xalqaro munosabatlarda konstruktivizm ijtimoiy nazariya boʻlib, xalqaro munosabatlarning muhim jihatlari, gʻoyaviy omillar taʼsirida shakllantirilishini taʼkidlaydi. Insonlar ma’lum bir g‘oyalarni yaratadilar va bu mafkura doirasida odamlar to‘planishadi, bu esa o‘z o‘rnida voqelikga ta’sir etuvchi hodisalarga olib keladi. 1989-yilda Amerikalik olim Nikolas Onuf takidlashicha xalqaro munosabatlar obektiv voqelik emas, balki biz tomonimizdan yaratilgan olam hisoblanadi. Keynchalik A. Vend, F. Kratafil, M. Finnemor, T. Xopf kabi ko‘pgina olimlar uning izidan borib, konstruktivizm adabiyotlarini boyitishga hissa qo‘shishdi. Konstruktivistlar realizm va liberalizmga qarshi o‘laroq, o‘zlarining nazariyalarini xalqaro munosabatlar doirasida qanchalik muhim o‘rin tutganligini isbotlab qo‘ydilar. Aynan ushbu maktab 1990-yillarda katta mashxurlikga erishdi. Bunga sabab dunyo sahnasidagi siyosiy holatni o‘zgarganligi konstruktivislar rivojini quvvatlantirdi. Konstruktivistlar realizmdagi individual ontologiyani inkor qilib, urg‘uni ijtimoiy ontologiyaga hamda intersubyektiv omillarga beradilar. Bu degani ular shaxs ro‘lini inkor qiladi degani emas, balki yagona shaxs va jamiyatni uyg‘unlashtirib yuboradilar. Chunki biron narsaning yoki bo‘lmasa davlat, mamlakat, hamda millatning konstruksiyasini yaratishda, bir tomondan (yaratilayotgan tomondan) ijtimoiy ong hodisasi bilan qorishib ketsa, ikkinchi tomondan (yaratiladigan obekt tomondan) tarixiy, diniy, ijtimoiy, madaniy-ma’rifiy komponentlarning qorishishi natijasida yaratiladi. Eron Islom Respublikasiga keladigan bo‘lsak, konstruksiyalar uchga bo‘linadi. birinchisi dunyo miqyosidagi, yani umumiy yaxlit konstruksiya mavjud bo‘lib, kopitalistik g‘arb mamlakatlari taklif qilgan konstruksiya hisoblanadi, aynan global farmatda hisoblanadi. Ikkinchisi esa sharq mamlakatlariga hos bo‘lgan umumiy tarixiy uyg‘unlik inikosi oqibatidagi idrok mahsulidir. Uchinchidan Eron Islom Respublikasining siyosiy konstruksiyasi o‘rin egallaydi. 1) G‘arbona kapitalistik konstruksiya Eronga nisbatan boshqa davlatlar ongida salbiy obrazga asoslangan teroristik va buzg‘unchi faoliyat yurutuvchi tatalitar davlat sifatidagi konstruksiyani singdirishga qaratilgan bo‘lib, ko‘proq bu konstruksiyaning muallifi AQSH hisoblanadi. Shuni takidlab o‘tish joizki, Amerika bunday kostruksiyani boshqa davlatlarga singdirish uchun qaratilgan vazifasini a’lo darajada bajarib kelmoqda. Ko‘pgina davlatlar, hamda xalqlarda bunday dushman obrozini yorqin yaratishda Amerika ancha harakat qildi. Aksariyat mamlakatlarga mansub xalqlar, Eron konstruksiyasini tasvirlashda doimiy terorchilik faoliyati bilan shug‘ullanuvchi, 161 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2025) / ISSN 2181-1415 fundametalizm g‘oyasiga berilib ketgan, katta xatar tug‘diruvchi mamlakat sifatida qabul qilishadi. Aynan Eron mamlakati to‘g‘risida, chunki Amerika xalqi Eron davlati va xalqini alohida emas, yaxlit holatda idrok etadi. Bunday holatga Eronning o‘zi ham sababchi, chunki 1979–1989-yillardagi “islom inqilobi exporti” g‘oyasi, xalqlarda Eronga nisbatan qo‘rquv va nafrat uyg‘otdi. Shuni takidlab o‘tish joizki, ushbu salbiy konstruksiya jamoatchilik ongida qattiq o‘rnashib oldi, hattoki undan keyingi yillarda Eronning boshqa mamlakatlar nazdida ijobiy konstruksiya yaratish harakatlari kutilgan natijalarni bermadi. Keyinchalik yadroviy qurol ishlab chiqarish harakatlari, Eronni global miqyosdagi xavf obektiga aylantirdi. Agar bu xalqaro munosabatlar doirasidagi hodisani chuqur va obyektiv tahlil qiladigan bo‘lsak, manzara ancha oydinlashadi. Masalan AQSH 3 mingdan oshiq yadro kallaklariga ega, Buyuk Britaniya esa 500 dan ortiq, lekin shunday bo‘lsada, ulardan ko‘ra Eronning hali ishlab chiqishga ulgurmagan yadroviy programmasi butun dunyo uchun katta xavf tug‘dirishi konstruksiyasi aniq-ravshan yaratilgan. Bu degani biron obyektning konstruksiyasini yaratishda boshqa obyekt tomonidan psixologik monipulyatsiyon operatsiyalar amalga oshirilishi natijasida, surat boshqacha ko‘rinishda aks etishi mumkin. Lekin Eron konstruksiyasini yaratishda boshqa tomondan yondashiladigan bo‘lsa, misol uchun uning tili, adabiyoti, boy tarixi va madaniyati, ilm-fan uchun qo‘shgan hissasini o‘rgangan holda konstruksiya yaratilsa, Eron to‘g‘risida anchagina ijobiy qisimlardan iborat konstruksiya paydo bo‘ladi. Aynan shu jihatlari orqali, Eron o‘zining konstruksiyasini boshqa davlatlarga singdirish uchun chora-tadbirlar olib