DUNYO XALQLARI MADANIYATINING UMUMIYLIGI VA FARQLARI

Аннотация

This article discusses the similarities and differences between the cultures of the peoples of the world. Also, some peoples, along with similar types of culture, also have aspects that are sharply different from each other. The cultures of the peoples of the world mainly have something in common with their customs, values, and rituals, but they can differ in language styles, dialects, religious beliefs, educational systems, and moral values. Key words: Culture, moral values, religious beliefs, art and creativity, holidays, education, hospitality, work, knowledge, crafts, traditions, religious factors, language styles, rituals, justice and honesty, religious holidays, human history, moral culture, upbringing. 168 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 6 (52) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 Madaniyat — jamiyat, inson ijodiy kuch va qobiliyatlari tarixiy taraqqiyotining muayyan darajasi. Kishilar hayoti va faoliyatining turli ko’rinishlarida, shuningdek, ular yaratadigan moddiy va ma’naviy boyliklarda ifodalanadi. „ Madaniyat“ tushunchasi muayyan tarixiy davr (antik madaniyat), konkret jamiyat, elat va millat (o’zbek madaniyati), shuningdek, inson faoliyati yoki turmushining o’ziga xos sohalari (mas, mehnat madaniyati, badiiy madaniyat, turmush madaniyati) ni izoxlash uchun qo’llanadi. Tor ma’noda „madaniyat“ atamasi kishilarning faqat ma’ naviy hayoti sohasiga nisbatan ishlatiladi. “Madaniyat” arabcha madina (shahar) so’zidan kelib chiqqan. Arablar kishilar hayotini ikki turga:birini badaviy yoki sahroiy turmush; ikkinchisini madaniy turmush deb ataganlar. Badaviylik — ko’chmanchi holda dashtu sahrolarda yashovch i xalqlarga, madaniylik — shaharda o’troq holda yashab, o’ziga xos turmush tarziga ega bo’lgan xalqlarga nisbatan ishlatilgan. Dunyo xalqlari madaniyatining umumiyligi insoniyat tarixiy taraqqiyotining ajralmas qismi hisoblanadi. Har bir xalqning madaniyati o‘ziga xos bo‘lsa-da, ularning barchasini birlashtiruvchi umumiy jihatlar mavjud. Bu jihatlar asosan inson tabiatiga, ehtiyojlariga, ijtimoiy hayot tarziga va qadimiy qadriyatlarga tayanadi. Har bir xalq tarix davomida o‘z hayot tajribasiga asoslanib madaniyatini shakllantirgan, lekin bu tajribalar ko‘p hollarda bir-biriga o‘xshash bo‘lgan. Chunki insonlar qanday jamiyatda yashamasin, ularning asosiy maqsadi – farovonlik, tinchlik, oila totuvligi va ruhiy osoyishtalikni ta’minlash bo‘lgan. Shu bois, xalqdan xalqqa farq qilsa-da, madaniyatlarning yuragi – ma’naviyat, axloq, e’tiqod, san’at, til va urf-odatlarda umumiylik kuzatiladi. Misol uchun, deyarli barcha xalqlarda oila muqaddas hisoblanadi. Kattalarga hurmat, bolalarga mehr, o‘zaro hurmat va e’tibor madaniyatning asosiy unsurlari sifatida namoyon bo‘ladi. Mehmondo‘stlik ham insoniyatga xos qadriyat bo‘lib, turli xalqlarda u turlicha ifodalanadi, ammo mazmunan bir xil – mehmonni izzat qilish, unga yaxshi muomala qilish orqali jamiyatdagi ijobiy munosabatlarni mustahkamlashdir. San’at va musiqaga bo‘lgan muhabbat ham dunyo xalqlarini birlashtiradi. Har bir millat o‘ziga xos kuy-qo‘shiqlarga, raqslarga ega, lekin bularning barchasi inson tuyg‘ularini ifodalash, go‘zallikka intilish va ruhiy tasalli berish vositasidir. Axloqiy me’yorlar, ya’ni halollik, adolat, mehr-oqibat, sabr-toqat kabi fazilatlar deyarli barcha madaniyatlarda qadrlanadi. Har bir xalq bu qadriyatlarni yosh avlodga o‘rgatishni muhim deb hisoblaydi. Shuningdek, til madaniy merosni avloddan avlodga yetkazuvchi eng muhim vositadir. Har bir xalq o‘z tiliga g‘urur bilan qaraydi, lekin til orqali boshqa xalqlar bilan ham aloqa qiladi, tajriba almashadi. Bu esa madaniy umumiylikni yanada mustahkamlaydi. 169 International scientific journal “Interpretation and researches” Volume 1 issue 6 (52) | ISSN: 2181-4163 | Impact Factor: 8.2 Din ham madaniyatning ajralmas qismi sifatida ko‘pchilik xalqlar hayotida muhim o‘rin tutadi. Har xil dinlar mavjud bo‘lsa-da, ularning asosiy g‘oyalari – yaxshilik qilish, yomonlikdan qaytarish, sabr-toqatli bo‘lish, tinchlikni saqlash kabi fazilatlarni targ‘ib qiladi. Demak, diniy e’tiqodlar ham madaniy umumiylikka xizmat qiladi. Umuman olganda, dunyo xalqlari madaniyatining umumiyligi insoniyatning yagona ildizga ega ekanligini anglatadi. Bu umumiylik xalqlarni bir-biriga yaqinlashtiradi, hamkorlik va tinchlik sari yetaklaydi. Har bir xalq o‘z madaniyatini asrab-avaylab, boshqalarning madaniyatiga ham hurmat bilan qarasa, dunyoda madaniy uyg‘unlik, o‘zaro tushunish va bag‘rikenglik hukm suradi. Shu jihatdan madaniyatlar orasidagi umumiyliklar global taraqqiyot uchun muhim zamin yaratadi. Madaniyatlar o‘rtasidagi tushunish va hurmatni mustahkamlash esa global tinchlik va taraqqiyot uchun zarur shartlardan biridir. Diniy an’ana tarixning butunlay boshqacha talqinini taklif qildi. O’rta asrlarda ilohiy taqdir asosiy tarixiy kuch sifatida e’tirof etiladi. Bu ham dunyo xalqlari madaniyatining umumiyligi va farqlari bilan bevosita bog’liqdir. Dunyo xalqlari madan