SURUNKALI YALLIG‘LANISHDA BIRIKTIRUVCHI TO‘QIMA REGENERATSIYASI, GISTALOGIK TAHLIL

Аннотация

Diabetes mellitus has a significant effect not only on the endocrine system but also on the exocrine parts of the pancreas. This article provides a detailed analysis of histological changes observed in type 1 and type 2 diabetes, including fibrosis, metaplasia, fat accumulation, and angiopathy. The pathogenetic mechanisms of these changes occurring in the exocrine pancreatic tissues, their clinical consequences, and impact on patients’ quality of life are also discussed. Based on clinical observations and scientific sources, the article thoroughly highlights morphological changes in the pancreas during diabetes mellitus. Keywords: chronic inflammation, connective tissue, regeneration, histological changes, fibrosis, angiogenesis, fibroblasts, collagen, morphology, microscopy, use of biomarkers, gene therapy, cell therapy. Yallig‘lanish – bu organizmning tashqi yoki ichki omillarga qarshi rivojlanuvchi murakkab feziologik himoya-reaksiyasi bo‘lib, u o‘tkir yoki surunkali shaklda kechishi mumkin. Surunkali yallig‘lanish esa uzoq davom etib, biriktiruvchi to‘qimalarda doimiy va barqaror o‘zgarishlar yuzaga keltiradi. Gistalogik nuqtai nazardan bunday yallig‘lanish natijasida to‘qimalarning tuzilmasi va funksiyasi o‘zgaradi, bu esa ko‘plab kasalliklarning patogenezida asosiy rol o‘ynaydi. Surunkali yallig‘lanish bugungi kunda tibbiyotda eng ko‘p uchraydigan patologik holatlardan biri bo‘lib, u nafaqat kasallikning klinik belgilarini, balki to‘qimalarning chuqur morfologik o‘zgarishlarini ham yuzaga keltiradi. Bunday holat yurak-qon tomir, nafas olish, jigar, buyrak, teri va boshqa tizimlarda rivojlanadi. Biriktiruvchi to‘qimalar organizmda tuzilish va himoya funksiyalarini bajaradi, ammo surunkali yallig‘lanish fonida ularning regeneratsiya qobiliyati pasayadi. To‘qima darajasidagi bu o‘zgarishlarni tushunish, ayniqsa, gistologik jihatdan tahlil qilish orqali kasallikning bosqichlarini baholash, davolash strategiyalarini aniqlash imkonini beradi. Mazkur maqola ilmiy adabiyotlar tahlili, mikroskopik kuzatuvlar va nazariy ma’lumotlarga asoslangan holda tayyorlangan. Biriktiruvchi to‘qimalarda surunkali 150 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 13.14/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 3, Выпуск 04, Апрель yallig‘lanish jarayonlari vaqtida ro‘y beradigan gistologik o‘zgarishlar mikroskopik namunalarda kuzatilgan. Shuningdek, fibroz, angiogenez, hujayra infiltratsiyasi kabi o‘zgarishlarni tasvirlash uchun HE (gematoksilin-eozin) bo‘yog‘i bilan bo‘yalgan preparatlar asos qilib olingan. Mikroskopik tahlillar Olympus mikroskopi yordamida 400x kattalashtirishda olib borilgan. Surunkali yallig‘lanishni gistologik jihatdan quyidagi asosiy o‘zgarishlar kuzatiladi: 1. Fibroblastlar faolligi oshadi – bu hujayralar faol proliferatsiyaga kirishib, katta miqdorda kollagen va boshqa biriktiruvchi to‘qima komponentlarini ishlab chiqaradi. 2. Fibroz jarayoni – ortiqcha kollagen to‘planishi natijasida to‘qimalar zichlashadi, elastikligini yuqotadi va funksional imkoniyatlari pasayadi. 3. Angiogenezning buzilishi – yangi qon tomirlar hosil bo‘lishi buziladi. Bu gipoksiya va to‘qima regeneratsiyasining susayishiga olib keladi. Mikroskopik darajada kapillyar tarmoqning qisqarishi kuzatiladi. 4. Ekstrasellular matriksaning qayta tuzilishi – to‘qima muhitinig strukturasi o‘zgaradi, hujayralararo modda tarkibi yangilanadi, bu esa regeneratsiya jarayonini qiyinlashtiradi. 5. Makrofag va limfotsitlarning doimiy mavjudligi – surunkali yallig‘lanish o‘chog‘ida immun hujayralar uzoq vaqt saqlanib qoladi, bu esa yangilanish jarayonlariga to‘sqinlik qiladi. 6. Morfologik o‘zgarishlar. To‘qimalarda degenerativ va distrofik o‘zgarishlar, atrofiyalar, biriktiruvchi to‘qima ko‘payishi va yallig‘lanish infiltratlari kuzatiladi. Bu mikroskopik darajada aniq ko‘zga tashlanadi. Bu o‘zgarishlar yurak, jigar, buyrak, o‘pka kabi muhim organlarda og‘ir morfologik o‘zgarishlarga olib kelishi mumkin. Masalan, surunkali gepatitda jigar fibroslanadi, yurakda kardioskleroz yuzaga keladi, buyraklarda esa glomerulonefrit oqibatida biriktiruvchi to‘qima ko‘payib, nefronlar faoliyati susayadi. Biriktiruvchi to‘qima regeneratsiyasini tahlil qilishda yangi yondashuvlar mavjud. Yangi texnologiyalar va usullar to‘qima regeneratsiyasini yanada samarali tahlil qilishga yordam beradi: Immunohistokimyo: Immunohistokimyo yordamida regeneratsiya jarayonida faol bo‘lgan hujayralar va molekulalar aniqlanishi mumkin. Bu usul orqali, masalan, kollagen va elastin sintezining o‘zgarishlarini tahlil qilish mumkin. 151 https://universalpublishings.com МЕДИЦИНА, ПЕДАГОГИКА И ТЕХНОЛОГИЯ: ТЕОРИЯ И ПРАКТИКА Researchbib Impact factor: 13.14/2024 SJIF 2024 = 5.444 Том 3, Выпуск 04, Апрель Mikroskopiya texnologiyalari: Elektron mikroskopiya va skanerlash mikroskopiyasi orqali hujayralarning va to‘qima strukturasining detalizatsiya qilingan tasvirlari olinadi, bu regeneratsiya jarayonidagi o‘zgarishlarni aniq ko‘rsatadi. Bio