MANTIQIY VA TANQIDIY FIKRLASHNI RIVOJLANTIRUVCHI 5 USUL

Аннотация

The most important thing in education today is to teach students to develop logical and critical thinking processes in practice. This is exactly the topic we want to cover, in which we will take a closer look at 5 internationally important methods and their essence. Keywords: logical thinking, critical thinking, problem solving, creative approach, analytical thinking Анатоция: Самое главное в образовании сегодня – научить учащихся развивать процессы логического и критического мышления и применять их на практике. Именно об этом и пойдет речь в теме, которую мы хотим осветить, в которой мы познакомимся с 5 методами международного значения и их сутью. Ключевые слова: логическое мышление, критическое мышление, решение проблем, творческий подход, аналитическое мышление. 4 Journаl of Аnаlyticаl Synergy аnd Scientific Horizon ISSN: 3060-5261 Impact faktor: 9.9 Volume 1, Issue 3, Series A 2025 Tanqidiy-mantiqiy fikrlash (critical thinking) - zamonaviy taʼlimning asosiy qismlaridan biridir. Bu qobiliyat o'quvchilarni murakkab muammolarni hal qilish, maʼlumotlarni tanqidiy baholash va mustaqil qarorlar qabul qilishga o'rgatadi. Xalqaro miqyosda tanqidiy fikrlashni rivojlantirish uchun turli metodlardan foydalaniladi. Ushbu maqolada o'quvchilar uchun tanqidiy mantiqiy fikrlashni rivojlantiruvchi beshta xalqaro metod va ularning amaliy ahamiyati haqida to'xtalib o'tamiz. Metodlarning mohiyati va ularning ta’limdagi ahamiyati bilan quyidagi jadvalda tanishishimiz mumkin: N Metod nomi Metod mohiyati Metodning amaliy ahamiyati Sokrat usuli aynan -O'quvchilarning savol va savollar orqali javoblar orqali mantiqiy 1 Sokrat usuli o'quvchilarni mantiqiy fikrlash qobiliyatini (Socratic fikrlashga undovchi oshiradi. Method) metod hisoblanadi. - Mustaqil fikrlash va Ushbu metodda muhokama qilish o'qituvchi o'quvchilarga ko'nikmalarini ochiq savollar beradi, rivojlantiradi. o'quvchilar esa - Maʼlumotlarni javoblarini dalillab chuqurroq tahlil qilishga berishlari zarur. yordam beradi. PBL metodi asosan real - O'quvchilarni amaliy 2 Muammoni hal hayotga xos bo'lgan muammolarni hal qilish usullari muammolarni yechishga qilishga tayyorlaydi. (Problem-Based yo'naltirilgan. Ushbu - Tadqiqot va tahlil qilish Learning - PBL) metodda o'quvchilar ko'nikmalarini oshiradi. 5 Journаl of Аnаlyticаl Synergy аnd Scientific Horizon ISSN: 3060-5261 Impact faktor: 9.9 Volume 1, Issue 3, Series A 2025 ma’lumotlarni yig'ishadi, - Mustaqil ishlash va ularni tahlil qilishadi va ijodiy yechimlarni yechimlarni ishlab topishga yordam beradi. chiqishadi. Fikr xaritalari - Mavzularni tizimli va 3 Fikr xaritalari mavzularni vizual tarzda mantiqiy tarzda (Mind Mapping) ifodalashga asoslangan o'rganishga yordam metoddir. Bu usulda beradi. o'quvchilar mavzularni - Xotirani va tushunish mantiqiy bog'liqliklar qobiliyatini yaxshilaydi. asosida tuzib, ularni - Murakkab tahlil qilishadi. maʼlumotlarni sodda va tushunarli tarzda ifodalashni o'rgatadi. Ushbu metod - O'quvchilarning nutq va 4 Debatlar va o'quvchilarga o'z mantiqiy fikrlash muhokamalar qarashlarni dalillar qobiliyatini oshiradi. (Debates and asosida himoya qilishga - Turli fikrlarni hurmat Discussions) o'rgatadi. Bu metod bilan tinglash va ularga asosan guruh bo'lib munosabat bildirishni bajariladi, o'rtaga savol o'rgatadi. tashlanadi va - Jamoa ishi va muloqot bahslashiladi. ko'nikmalarini rivojlantiradi. 6 Journаl of Аnаlyticаl Synergy аnd Scientific Horizon ISSN: 3060-5261 Impact faktor: 9.9 Volume 1, Issue 3, Series A 2025 Ushbu metod orqali - O'quvchilarning qaror 5 O'yinlar va o'quvchilar mantiqiy qabul qilish va strategik simulyatsiyalar fikrlashni amaliyotdagi fikrlash qobiliyatini (Games and tatbiqini sinovdan oshiradi. Simulations) o'tkazishadi. Bu metod - Amaliyotda bilimlarni orqali o'quvchilarda qo'llashni o'rgatadi. qaror qilish ko'nikmasi - Qiziqarli va interfaol shakllanadi. tarzda bilim olish imkoniyatini yaratadi. Sokratik suhbat – bu savollar orqali mavzuni chuqurroq tushunishga va mantiqiy fikrlashni rivojlantirishga qaratilgan usul. Bu usulda savollar orqali fikrlash jarayoni kuzatiladi, natijada shaxs o'z fikrlarini asoslash va ularni tanqidiy baholash qobiliyatini oshiradi. Namuna: "Internetning taʼsiri" mavzusida Sokratik suhbat 1. Savol: Internet insoniyat uchun foydali yoki zararli? - Fikrlash: Internet insoniyatga katta imkoniyatlar beradi, lekin u bilan birga muammolar ham keltirib chiqaradi. - Tanqidiy baholash: Internetning ijobiy va salbiy tomonlarini aniqlash kerak. 2. Savol: Internetning ijobiy tomonlari nimalardan iborat? - Fikrlash: Internet maʼlumotga kirishni osonlashtiradi, aloqani yaxshilaydi, biznes va taʼlim sohalarini rivojlantiradi. - Tanqidiy baholash: Bu imkoniyatlar barcha uchun bir xil darajada mavjudmi? 3. Savol: Internetning salbiy tomonlari nimalardan iborat? 7 Journаl of Аnаlyticаl Synergy аnd Scientific Horizon ISSN: 3060-5261 Impact faktor: 9.9 Volume 1, Issue 3, Series A 2025 - Fikrlash: Internet asosiy manbalardan qochish, xavfsizlik muammolari, maʼ