GLOBALLASHUV VA MILLIY MADANIYATNING JAMIYATGA TA’SIRI

Аннотация

В данной научной статье анализируется роль глобализации в обществе, история возникновения, национальная культура и влияние глобализации на общество. Синергия национальной культуры и глобализации, а также их негативное и положительное влияние на общество обсуждаются в 19 Journаl of Аnаlyticаl Synergy аnd Scientific Horizon ISSN: 3060-5261 Impact faktor: 9.9 Volume 1, Issue 3, Series A 2025 экономическом развитии каждого государства, достижении экологической стабильности. Ключевые слова: Транснационализация, регионализация, антиглобалисты, глобальное разделение труда, серьезная международная торговля. Globallashuv – xalqaro mehnat taqsimoti, iqtisodiy va siyosiy munosabatlar tizimi orqali bir-biri bilan bogʻlangan milliy iqtisodiyotlar majmui sifatida tushuniladigan, jahon iqtisodiyoti tarkibini oʻzgartirish jarayonlarining oʻziga xos xususiyatlaridan biridir. Transmilliylashtirish va mintaqaviylashtirish asosida iqtisodiyotning chambarchas bogʻliqligi hisoblanadi. Shu asosida yagona jahon tarmogʻi, bozor iqtisodiyoti, geoiqtisodiy ot va uning infratuzilmalari shakllanmoqda, koʻp asrlar davomida xalqaro munosabatlarning asosiy xarakteri boʻlib kelgan davlat suvereniteti taʼsirining pasayishi sodir boʻlmoqda. Globallashuv jarayoni bu davlat tomonidan shakllantirilgan bozor tizimlari evolyutsiyasining natijasidir. Buning asosiy natijasi – global mehnat taqsimoti, kapital, mehnat, ishlab chiqarish resurslarining dunyoviy miqyosdagi migratsiyasi (shuningdek, qoida tariqasida, kontsentratsiya), qonunchilikni, iqtisodiy va texnologik jarayonlarni standartlashtirish, shuningdek, turli mamlakatlar madaniyati bir-biriga yaqinlashishi hamda birlashishidir. Globallashuv tizimli xususiyatga ega, yaʼni jamiyat hayotining barcha sohalarini qamrab oluvchi obyektiv jarayondir. Globallashuv natijasida dunyo oʻzining barcha subyektlari bilan bogʻlanib, tobe boʻlib bormoqda. Bir guruh davlatlar uchun umumiy boʻlgan muammolar sonining koʻpayishi va birlashtiruvchi subyektlarning soni va turlarining kengayishi mavjud. Globallashuvning kelib chiqishi haqidagi qarashlar doimo munozarali boʻlib kelgan. Tarixchilar bu jarayonni kapitalizmning rivojlanish bosqichlaridan biri deb 20 Journаl of Аnаlyticаl Synergy аnd Scientific Horizon ISSN: 3060-5261 Impact faktor: 9.9 Volume 1, Issue 3, Series A 2025 hisoblaydilar. Iqtisodchilar bu jarayonni moliya bozorlarining transmilliylashuvidan ekanligini taʼkidlab kelishmoqda. Siyosatshunoslar demokratik tashkilotlarning keng tarqalishiga urgʻu berishadi. Madaniyatshunoslar globallashuvning namoyon boʻlishini madaniyatning gʻarbiylashuvi, jumladan, Amerika iqtisodiy ekspansiyasi bilan bogʻlashadi. Globallashuv jarayonlarini tushuntirishda axborot texnologiyalari yondashuvlari mavjud. Siyosiy, iqtisodiy va ijtimoiy-madaniy globallashuv bir- biridan farq qiladi. Mintaqaviylashtirish globallashuv subyekti boʻlib, texnologik va iqtisodiy rivojlanishning jahon qutblarini shakllantirishda kuchli kumulyativ samara beradi. Shu bilan birga, „globallashuv“ soʻzining kelib chiqishi ham yetakchi rolni ma’lum tarixiy bosqichlarda sodir bo‘lgan xalqaro savdoning jadal o‘sishiga ishora qilishini koʻrsatadi. Dastlab „jiddiy xalqaro savdo“ degan maʼnoni anglatgan „globallashuv“ soʻzini birinchi marta 1850-yillarning oxirida Karl Maks Fridrix Engelsga yozgan maktublaridan birida ishlatgan. U shunday deb yozgan edi: „Endi jahon bozori haqiqatan ham mavjud. Kaliforniya va Yaponiyaning jahon bozoriga chiqishi bilan globallashuv amalga oshdi“. Globallashuv jarayonlarida xalqaro savdoning xuddi shunday yetakchi roli, Marks davrida boshlangan oldingi globallashuv 1930-yillarda barcha rivojlangan davlatlar qattiq protektsionizm siyosatiga oʻtgandan soʻng yakunlanganidan dalolat beradi.. Globallashuv nafaqat antiglobalistlar va baʼzi siyosatchilar (masalan, Ugo Chaves) tomonidan, balki bir qator iqtisodchilar va olimlar tomonidan ham tanqid qilinadi. Masalan, taniqli iqtisodchi Jozef Stiglits globallashuvning bir qator hozirgi tendensiyalarini keskin tanqid qiluvchi bir qancha kitoblar yozgan. Stiglits sanoatni vayron qilishini, ishsizlik, qashshoqlikning oʻsishiga hissa qoʻshishini, ilmiy- texnika taraqqiyotiga toʻsqinlik qilishini va sayyoramizdagi ekologik halokatni kuchaytirayotganini koʻplab dalillar va misollar bilan isbotlaydi. U global 21 Journаl of Аnаlyticаl Synergy аnd Scientific Horizon ISSN: 3060-5261 Impact faktor: 9.9 Volume 1, Issue 3, Series A 2025 institutlarning siyosatini tanqid qiladi: JST, XVF, uning fikricha, globallashuv va uning mafkurasi (erkin savdo, xomashyodan erkin foydalanish, global patent huquqi, dunyo sifatida „qogʻoz“ dollar va evrodan foydalanish valyutalar, xalqaro institutlarning ichki siyosatga aralashuvi va boshqalar; bir qancha rivojlangan mamlakatlar manfaatlarini koʻzlab, sayyoramizning aksariyat mamlakatlari zarariga ishlaydi. Globallashuv ekologik muammolarga ham ijobiy, ham salbiy taʼsir koʻrsatadi. Shunday qilib, globallashuv tanqidchilari xalqaro mehnat taqsimotining rivoj