IRRIGATOR-MELIORATOR KADRLAR TAYYORLASHDA RIVOJLANGAN MAMLAKATLAR TAJRIBASI ASOSIDA YANGI YOʻNALISHLARNI JORIY ETILISHI

Аннотация

В данной статье рассмотрены вопросы совершенствования системы подготовки ирригаторов-мелиораторов с учётом опыта развитых стран. Анализируются механизмы рационального использования водных ресурсов, укрепления базы практических лабораторий, развития дистанционного обучения и международного научного сотрудничества для подготовки высококвалифицированных специалистов. Также изучаются перспективы внедрения новых направлений с учётом местных условий, возникающие проблемы и пути их решения. Ключевые слова: ирригация-мелиорация кадры, опыт развитых стран, управление водными ресурсами, инновационное образование, дистанционные курсы. Annotation: This article explores the improvement of irrigation- reclamation specialist training by incorporating the experiences of developed countries. It discusses mechanisms for efficient water resource utilization, enhancing practical laboratory facilities, expanding distance education, and strengthening international cooperation to prepare highly qualified professionals. Moreover, it examines opportunities, challenges, and solutions for introducing new directions based on local conditions. 5 DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference Key words: irrigation-reclamation specialists, developed countries’ experience, water resource management, innovative education, distance learning Kirish: Iqtisodiy barqarorlik va oziq-ovqat xavfsizligini ta’minlashda suv resurslarini oqilona boshqarish muhim ahamiyatga ega [1]. Bugungi kunda irrigator-meliorator kadrlar sugʻorish tizimlarini loyihalash, qurish, boshqarish va ulardan samarali foydalanish masalalarida hal qiluvchi oʻrin tutadi. Rivojlangan mamlakatlar tajribasi shuni koʻrsatadiki, suv taqchilligi yoki suvni koʻpaytirish maqsadida qurilgan gidrotexnika inshootlaridan samarali foydalanishda katta ilmiy amaliy ishlar qilingan [2]. Hozirda Oʻzbekiston kabi mamlakatlarda irrigator-meliorator kadrlar tayyorlash masalasi yanada dolzarblashmoqda. Iqlim oʻzgarishi, demografik oʻsish va eskirib borayotgan irrigasiya tizimlari sohada chuqurlashgan mutaxassislarga talabni ortayotganini koʻrsatadi [3]. Shuning uchun maqolada rivojlangan mamlakatlarda irrigator-meliorator kadrlar tayyorlashda ilgʻor yondashuvlar, onlayn ta’lim formati, amaliy laboratoriyalar roli va xalqaro hamkorlik imkoniyatlari yoritib beriladi. Maqsad – ushbu tajribani milliy sharoitimizga mos ravishda joriy etish yoʻllarini aniqlash, undan kutilayotgan samara va rivojlanish istiqbollarini koʻrsatib berishdir. Jahon boʻyicha irrigasiya sohasi FAO kabi tashkilotlar tomonidan muntazam monitoring qilinadi [1]. Ularning ma’lumotlarida suv taqchilligi muammolarini hal qilish uchun yangi irrigasiya texnologiyalarini joriy etish muhimligi ta’kidlanadi. Masalan, Smit [2] irrigator-meliorator kadrlar tayyorlashda modulli yondashuvni taklif qilib, bir nechta fanlar uygʻunligi sugʻorish tizimlarini samarali tashkil etishda katta ahamiyat kasb etishini ta’kidlaydi. Avstraliya olimlari [3] iqlim oʻzgarishi sharoitida suv resurslarini tejash, masofaviy datchiklardan foydalanish va qayta ishlash texnologiyalarini oliy oʻquv yurtlari dasturlariga kiritish zarurligini koʻrsatib berishgan. Niderlandiyada suv ortiqchaligi bilan bogʻliq muammolarni ilmiy yoʻl bilan hal etishda amaliy laboratoriyalar juda katta rol oʻynaydi [4]. Yaponiyada esa raqamli simulyasiya, sun’iy ong asosida irrigasiya tizimlarini boshqarish yoʻlga qoʻyilgan boʻlib, mutaxassislar dasturlash va muhandislik sohasini chuqur oʻzlashtiradi [5]. Milliy olimlarimizning tadqiqotlarida [6] sugʻoriladigan erlarning meliorativ holati, suv tejamkor texnologiyalardan foydalanish masalalari yoritilgan. Biroq, bu ilmiy ishlar aslo toʻliq xalqaro tajriba bilan solishtirib chiqilmagan. Shu 6 DEVELOPMENT OF PEDAGOGICAL TECHNOLOGIES IN MODERN SCIENCES International scientific-online conference sababli, rivojlangan mamlakatlardan ilgʻor yutuqlarni olib kirish va ularni mahalliy sharoitimizga moslashtirish kerakligi ayon boʻldi [7]. Xalqaro tashkilotlar, ilmiy jurnallar va mahalliy manbalardan olingan ma’lumotlar asosida rivojlangan mamlakatlardagi irrigator-meliorator ta’lim dasturlari, innovasiya va texnologiyalar borasidagi ilmiy ishlanmalar oʻrganildi [1–5]. AQSh, Avstraliya, Niderlandiya va Yaponiyadagi holat milliy tizim bilan taqqoslanib, har biridagi ustunliklar va kamchiliklar aniqlandi [2–5]. Mahalliy universitetlar professor-oʻqituvchilari, talabalar, ilmiy xodimlar bilan soʻrovnomalar oʻtkazilib, ularning fikrlari umumlashtirildi. Shuningdek, chet el universitetlarida stajirovka oʻtayotgan mutaxassislar bilan onlayn suhbatlar olib borildi. Olingan ma’lumotlar asosida mahalliy sharoitda rivojlangan mamlakatlar tajribasini joriy etish mexanizmlari ishlab chiqildi. AQShda irrigator-melioratorlar muhandislik, agronomiya, iqtisodiy tahlil kabi bir necha fanlar asosida modulli dasturlar orqali tayyorlanadi [2]. Natijada bitiruvchilar bir vaqtning oʻzida loyihalash, dehqonchilik va i