RUS TILIDA OG’ZAKI VA YOZMA NUTQ: IFODA XUSUSIYATLARI, QO’LLANILISHI VA DIFFERENSIAL XUSUSIYATLARI

Аннотация

This article provides a detailed analysis of the expressive features, uses, and differences of oral and written speech in the Russian language. The study compares the structural and communicative aspects of oral and written speech, highlighting the main differences and distinctive features between them. The article also discusses the importance of speech forms in language teaching, how they are used in the educational process, and what effective approaches they can be used to teach students. The differences between written and oral speech require a special approach in linguistics and education and provide important practical advice for teachers. Key words: oral speech, written speech, communicative speech, syntax, stylistics, expressive features of speech, language teaching, analysis. Аннотация. В статье дается подробный анализ выразительных особенностей, особенностей употребления и различий устной и письменной речи в русском языке. В исследовании сравниваются структурные и коммуникативные аспекты устной и письменной речи, выделяются основные различия и уникальные особенности между ними. В статье также обсуждается значение речевых форм в обучении языку, как они используются в 589 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 3, ISSUE 04, 2025. APRIL ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 образовательном процессе и какие эффективные подходы можно использовать для обучения им студентов. Различия между письменной и устной речью требуют особого подхода в лингвистике и образовании и дают важные практические советы учителям. Ключевые слова: устная речь, письменная речь, коммуникативная речь, синтаксис, стилистика, выразительные средства речи, обучение языку, анализ. Kirish. Til inson tafakkuri va muloqotining eng asosiy vositasi bo‘lib, u ikki asosiy shaklda – og‘zaki va yozma nutq orqali namoyon bo‘ladi. Har bir til, jumladan rus tili ham, bu ikki shaklda o‘ziga xos fonetik, leksik, grammatik va stilistik xususiyatlarga ega. Mazkur maqolada rus tilidagi og‘zaki va yozma nutqning ifoda xususiyatlari, qo‘llanish sohasi va ularning differensial (ajratib turuvchi) belgilariga e’tibor qaratiladi. Adabiyotlar tahlili va metodologiya. Rus tilshunosligida og‘zaki va yozma nutqning xususiyatlarini o‘rganishga doir ko‘plab tadqiqotlar mavjud. Jumladan, akademik V.V. Vinogradov, L.P. Krysin, N.S. Valgina kabi olimlarning ishlari bu borada asosiy manba sifatida qaraladi. Ular og‘zaki nutqning jonli, kontekstual va ko‘p hollarda grammatik jihatdan soddalashtirilgan bo‘lishini ta’kidlaganlar. Xususan, V.V. Vinogradov og‘zaki nutqdagi ekspressivlik va spontanlikni yozma nutq bilan solishtirib tahlil qilgan. Shuningdek, A.A. Leontyev va I.A. Zimnyaya singari psixolingvistlar nutq faoliyatining psixologik asoslarini o‘rganib, og‘zaki va yozma nutqni shaxsning ongli faoliyati nuqtai nazaridan farqlashgan. Ularning izlanishlariga ko‘ra, yozma nutqni yaratish jarayoni ongli, rejalashtirilgan va tahliliy bo‘lsa, og‘zaki nutq ko‘proq avtomatlashgan va hissiy bo‘ladi. So‘nggi yillarda kommunikativ yondashuv asosida olib borilayotgan tadqiqotlar (masalan, O.V. Aleksandrova, N.D. Golev) og‘zaki va yozma nutqdagi stilistik vositalarning farqlariga, ularning ijtimoiy funksiyalariga chuqurroq e’tibor qaratmoqda. Bu yondashuvlar zamonaviy lingvodidaktikada ham muhim ahamiyat kasb etadi. Mazkur tadqiqotda taqqosloviy va tizimli tahlil metodlari asosiy usul sifatida qo‘llanildi. Og‘zaki va yozma nutqning fonetik, grammatik, leksik va stilistik jihatlari tahlil qilinib, ularning asosiy differensial belgilariga e’tibor qaratiladi. Tadqiqotda quyidagi bosqichlar amalga oshirildi: 590 “JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN UZBEKISTAN” JURNALI VOLUME 3, ISSUE 04, 2025. APRIL ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869 Nazariy tahlil – mavjud ilmiy manbalar asosida og‘zaki va yozma nutqning asosiy belgilari aniqlab olindi. Empirik misollar – rus tilidagi real og‘zaki va yozma nutq namunalaridan (suhbatlar, intervyular, matnlar) foydalanildi. Taqqoslash – og‘zaki va yozma nutq xususiyatlari jadval ko‘rinishida taqqoslandi. Xulosa chiqarish – umumlashtirish asosida har ikki shaklning ahamiyati va tilshunoslikdagi o‘rni belgilandi. Metodologik yondashuvlar tahliliy-eksplikativ xarakterda bo‘lib, mavzuni chuqur o‘rganish imkonini beradi. Shuningdek, maqolada lingvistik, psixolingvistik va stilistik yondashuvlarni ifodalaydi. Natijalar. Tadqiqot natijasida rus tilidagi og‘zaki va yozma nutq bir qancha asosiy farqlar bilan ajralib turishi aniqlandi. Og‘zaki nutqda fikr intonatsiya, tana harakati, mimika orqali kuchaytiriladi. Masalan: «Ты что, серьёзно?!» – bu gapda intonatsiya va yuz ifodasi muhim rol o‘ynaydi. Yozma nutqda esa ohang o‘rnini tinish belgilar egallaydi: «Ты что, серьёзно?!» – bu ifoda yozma shaklda yozilgan bo‘lsa-da, uning ohangi tinish belgilari orqali beriladi, ammo yuz ifodasi yo‘q. Og‘zaki nutqda gaplar soddaroq va ko‘pincha qisqargan holda ishlatiladi: «Пошли!» (Ketyapmiz!) – bu bir