JISMONIY TARBIYA TA’LIMINING NAZARIY ASOSLARI VA SHAKLLANISH BOSQICHLARI

Аннотация

Ushbu maqolada jismoniy tarbiya darslarida ilg‘or pedagogik metodlarni qo‘llashning ahamiyati, ularning samaradorligi va o‘quvchilarning jismoniy rivojlanishiga ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, zamonaviy ta’lim jarayonida interaktiv, innovatsion va shaxsga yo‘naltirilgan yondashuvlarning jismoniy tarbiya fanida qo‘llanilishi misollar orqali yoritiladi. Pedagogik texnologiyalarni tatbiq etish orqali o‘quvchilarning darslarga bo‘lgan qiziqishini oshirish va ularni sog‘lom turmush tarziga yo‘naltirish imkoniyatlari muhokama qilinadi. Kalit so‘zlar: jismoniy tarbiya, ilg‘or pedagogik metodlar, innovatsion texnologiyalar, interaktiv yondashuv, o‘quvchilar faolligi, sog‘lom turmush tarzi, ta’lim samaradorligi. Hozirgi kunda ta‘lim jarayoniga innavatsion texnologiyalar va interaktiv metodlarni qo`llash ga qiziqish tobora keng tus olmoqda . Bunday metod larni qo`llash ta‘lim samaradorligi va ta‘sirchanligini oshiradi, o`quvchilarning o`qish motivlarini o`stiradi. Innovatsiya (inglizcha innovation) yangilik yaratish yangilikdir. Demak, an‘anaviy ta‘limdagi kabi bir xil shablonlar asosida emas, balki yangiliklar asosida ta‘lim jarayonining ta‘sirchanligini oshirishga qaratilgan ish shaklidan foydalanish innovatsiya demakdir. Ta‘limda pedagogik texnologiyalariga asoslanish va intilish, o`quvchilarni faollashtirishga qaratilgan turli interaktiv innovatsiyaga metodlardan keng foydalanish ta‘lim maqsadini samarali amalga oshirishga yordam beradi. Bu texnologiyaga kommunikativ metodlardan keng foydalaniladi, ularning ayrim asosiy belgilarini ko`rib chiqamiz. Hozirgi interfaol mashg`ulotlarni olib borishda ma‘lumki asosan inter faol usullar qo`llanilmoqda. Kelgusida esa bu usullar ma‘lum darajada inter faol texnologiyasiga o`sib o`tishi maqsadga muvofiq. Bu interfaol usul hamda texnologiya tushunchalarining o`zaro farqini bizningcha, shunday ta‘riflash mumkin. Interfaol ta‘lim usuli- har bir o`qituvchi tomonidan mavjud vositalar va o`z imkoniyatlari darajasida amalga oshiriladi. Interfaol ta‘lim texnologiyasi- har bir o`qituvchi barcha o`quvchilar ko`zda tutilganidek o`zlashtiradigan mashg`ulot olib borishni ta‘minlaydi. Bunda har bir o`quvchi o`z motivlari va intelektual darajasiga ega holda mashg`ulotni oldindan ko`zda tutilgan darajada o`zlashtiradi. Interfaol mashg`ulotlarni amalda qo`llash bo`yicha ayrim tajribalarni o`rganish asosida mashg`ulotlarning sifat va samaradorligini oshirishga ta‘sir etuvchi ayrim omillarni ko`rsatishim mumkin. Ularni shartli ravishda tashkiliy pedagogik, ilmiy – metodik hamda o`qituvchiga, o`quvchilarga, ta‘lim vositala riga bog`liq omillar deb atash mumkin. Ular o`z mohiyatiga ko`ra ijobiy yoki salbiy ta‘sir ko`rsatishini nazarda tutishimiz kerak. Tashkiliy –pedagogik omillarga quyidagilar kiradi: o`qituvchilardan interfaol mashg`ulotlar olib boruvchi trenerlar guruhini tayyorlash; -o`qituvchilarga interfaol usullarni o`rgatishni tashkil qilish; -o`quv xonasida interfaol mashg`ulot uchun zarur bo`lgan sharoitlarni yaratish; -ma‘ruzachilaning hamda ishtirokchilarning ish joyi qulay bo`lishini 25 ta‘minlash; -sanitariya –gigiyena me‘yorlari buzilishining oldini olish; -xavfsizlik qoidalariga rioya qilishni ta‘minlash; -davomatni va intizomni saqlash; -nazorat olib borishni tashkil qilish va bosqalar. Ilmiy-metodik omillarga quyidagilar kiradi: -DTS talablarining bajarilishini hamda darsdan ko`zda tutilgan maqsadga to`liq erishishni ta‘minlash uchun maqsadga muvofiq bo`lgan interfaol usullarni to`g`ri tanlash; -interfaol mashg`ulot ishlanmasini sifatli tayyorlash; bog`liq bo`lishini ta‘minlash; -mashg`ulotlar mavzusi va mazmunini so`nggi ilmiy- nazariy ma‘lumotlar asosida belgilash; -zamonaviy yuqori samarali metodlarni qo`llash; - o`quvchilarning tayyorgarlik darajasini oldindan aniqlash va shunga mos darajadagi interfaol mashg`ulotlarni o`tkazish; -interfaol mashg`ulot uchun yetarlicha vaqt ajrata bilish va boshqalar. Ta‘lim jarayonini innovatsion metodlardan foydalanib tashkil etish uchun avvalo darsning rejasi va loyihasi aniq ishlab chiqilishi zarur. Dars loyihasini tuzishda o`qituvchi o`zining ish shakllari va o`quvchilarning ko`nikmani egallash jarayonidagi ishlari doirasini aniq belgilab olish lozim. Shuningdek, u qanday o`qitish metodlaridan foydalanishi ham muhim ahamiyatga ega. Metod tanlashda ko`proq interaktiv metodlarga e‘tiborni qaratish ta‘lim samaradorligini oshiradi. (Interaktiv so`zi inglizcha – interaction, ya‘ni, inter- aro, o`zaro act- harakat ma‘nosini anglatadi.) Interaktiv usullar – bu o`zaro harakat ,ya‘ni hamkorlik asosida o`qitish demakdir. Interaktiv 4 asosiy turi mavjud. Bular: -kognitiv usullar; -o`yinlar,eksperimental faoliyat; -ishbilarmonlik o`yinlari, modellashtirish; -amaliyot orqali o`qitish , bevosita faoliyat; Interaktiv usullarning barchasida ham usullarning o`qituvchi va o`quvchi faoliyati o`rtasidagi hamkorlik , o`quvchining ta‘lim jarayonidagi faol harakati ko`zda tutiladi. Masalan, biror bir mavzuni o`rgatishda uni modellashtirish qismida o`qit