NOGIRONLIGI BOR BOLALAR BILAN YENGIL ATLETIKA DARSLARINI TASHKIL QILISHNING ILMIY-AMALIY ASOSLARI

Аннотация

В данной статье рассматриваются методические основы организации занятий по легкой атлетике с детьми с ОВЗ, педагогические подходы, вопросы планирования содержания занятий с учетом индивидуальных возможностей. Ключевые слова. Умение, зрение, инвалидность, индивидуальный подход, слух, речь, физическое ограничение. Annotation. This article discusses the methodological foundations of organizing athletics classes with children with disabilities, pedagogical approaches, and planning the content of classes based on individual capabilities. Keywords. Skill, eyesight, disability, individual approach, hearing, speech, physical limitation. Bugungi kunda jamiyatda nogironligi bor bolalarning ijtimoiy integratsiyasi, ularning huquqlari va imkoniyatlarini tenglashtirish masalasi dolzarb ahamiyat kasb etmoqda. Shu jumladan, jismoniy tarbiya va sport sohasida ham bu guruh vakillari uchun qulay shart- sharoitlar yaratish, sog‘lom turmush tarzini shakllantirish, sport orqali ularning psixologik va jismoniy salomatligini mustahkamlash zarurati ortib bormoqda. Yengil atletika esa – universalligi, soddaligi va turli yo‘nalishlarga ega bo‘lgani sababli, nogironligi bor bolalar uchun eng mos yo‘nalishlardan biri sanaladi. 1. Yengil atletikaning nogironligi bor bolalar rivojidagi o‘rni Yengil atletika mashg‘ulotlari orqali:  jismoniy ko‘nikmalar rivojlanadi (ko‘p hollarda harakat cheklangan bolalar uchun muhim);  o‘z-o‘ziga ishonch ortadi;  jamoadoshlik, do‘stlik, o‘zaro hurmat kabi ijtimoiy ko‘nikmalar shakllanadi;  bolalar orasida sport orqali ijtimoiylashuv kuchayadi;  ruhiy holat ijobiylashadi, stress va depressiya holatlari kamayadi. 2. Nogironlik turlari va ularning darsga ta’siri Yengil atletika mashg‘ulotlarini rejalashtirishda nogironlik turini e’tiborga olish zarur:  Eshitish yoki nutq buzilishlari: ishora tili, vizual ko‘rsatkichlardan foydalanish;  Ko‘rish qobiliyati cheklanganlar: yo‘lboshchi yordamida mashq qilish, tovushli belgilar; 146 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo  Jismoniy cheklovlar (masalan, noga harakatsizligi): aravachada bajariladigan mashqlar, yuqori tana qismlariga yo‘naltirilgan mashqlar;  Intellektual rivojlanishdagi cheklovlar: sodda, qisqa va aniq topshiriqlar, ko‘p marotabalik takrorlash. 3. Darslarni tashkil qilishning metodik asoslari a) Individual yondashuv Har bir bola o‘zining imkoniyatlari doirasida baholanadi va unga mos topshiriqlar beriladi. Bu yondashuv bolani ortiqcha yuklamay, rivojlanishga yo‘naltiradi. b) Darsning strukturasi  Kirish qismi: salomlashuv, tayyorgarlik mashqlari (3-5 daqiqa).  Asosiy qism: yengil atletika elementlari (masalan, yugurish, uloqtirish, sakrash – har bir bola imkoniga qarab).  Yakuniy qism: tinchlantiruvchi mashqlar, fikr almashish, ruhiy ko‘tarinkilik beruvchi faoliyatlar. c) Texnik vositalardan foydalanish  Piktogrammalar;  Vizual rejalashtiruvchi vositalar;  Moslashtirilgan sport anjomlari (yumshoq to‘p, belgilangan masofadagi yugurish yo‘lakchalari va h.k.). 4. O‘qituvchi va murabbiyning roli Nogironligi bor bolalar bilan ishlaydigan pedagog:  mehribon, sabrli va chidamli bo‘lishi kerak;  bolani tushunishga harakat qilishi lozim;  har bir kichik yutug‘ini qo‘llab-quvvatlashi zarur;  ota-onalar bilan doimiy aloqa olib borib, mashg‘ulotlar uyda ham davom etishiga ko‘maklashadi. 5. Dars samaradorligini oshirish yo‘llari  O‘yin orqali o‘rgatish: mashqlarni bolalar uchun qiziqarli qilish;  Rag‘batlantirish: harakatlar uchun kichik sovrinlar, yulduzchalar va h.k.;  Raqobat ruhini uyg‘otish, ammo sog‘lom shaklda;  Davriy monitoring va rivojlanish holatini qayd etib borish. Yengil atletika nogironligi bor bolalarning jismoniy tarbiyasida nafaqat sog‘lomlashtiruvchi, balki ijtimoiy va psixologik jihatdan ijobiy ta’sir ko‘rsatadi. Ushbu darslarni tashkil etishda individual yondashuv, zamonaviy pedagogik metodlar va moslashtirilgan sport vositalaridan foydalanish muhimdir. Pedagoglar, ota-onalar va jamiyat hamkorligida bu yo‘nalishdagi ishlarni tizimli olib borish orqali nogironligi bor bolalarning hayot sifatini oshirish, jamiyatga to‘laqonli integratsiyasini ta’minlash mumkin.