AUDIOVIZUAL TARJIMA MATNLARIDA UCHRAYDIGAN DISKURS MARKERLAR TAHLILI

Аннотация

В статье рассматривается вопрос о дискурсивных маркерах в аудиовизуальном переводе, также анализируется способы перевода дискурсивных маркеров с английского на узбекский язык. В процессе анализа перевода дискурсивных маркер, были выделены различия в культуре и религии данных языках. Это говорит о том, что анализированные дискурсивные маркеры в кино послужили источником распознания культурных различий. Ключевые слова: аудиовизуальный перевод, дискурсивные маркеры, жаргон, сленг, переводческие трансформации, опущение, прагматика, синтаксический анализ. Annotation: The article analyzes the discourse markers in audiovisual translation on the example from a Hollywood movie. In the process of analysis of discourse markers, several translational transformations were found to be used by movie translators. In the course of analysis, it can be clearly seen two different cultures and religions. Discourse markers serve as a tool in identification of distinguishing features in these two languages mainly from religious and cultural domain. Key words: audiovisual translation, discourse markers, jargon, slang, translational transformation, omission, pragmatics and syntactic analysis. O’zbek tilshunosligida diskurs haqidagi tadqiqotlar bir necha o’zbek olimlari tomonidan tahlil qilingan. Shulardan o’zbek tilshunosi Sh. Safarov diskurs haqida 255 "ZAMONAVIY TILSHUNOSLIK VA TARJIMASHUNOSLIKNING DOLZARB MUAMMOLARI" mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman shuningdek, diskurs va matn muammolari haqida quyidagicha yozadi: “agarda matn va diskursning har ikkalasi ham inson lisoniy faoliyatining natijasi bo’lsa, ularni faqatgina zohiriy – formal ko’rsatkichga asosan “og’zaki” va “yozma” sifatlari bilan farqlash imkoniga gumonim bor. Xuddi shuningdek, ularning birini moddiy ko’rinishli hodisa, ikkinchisini bu xususiyatdan xoli ko’rinishda tasavvur qilish qiyin masala. Axir bularning ikkalasi ham natijali faoliyat mahsuli bo’ladigan bo’lsa, erishilgan natija moddiy ko’rinish olishi kerakku? Maqsadli ifodalanadigan kommuiikativ mazmun va so’zlovchi istagi bilan bogliq bo’lmagan holda tinglovchi idrokida (qabulida) hosil bo’ladigan informativ mazmun bir-birini inkor qilmaydi, aksincha, ular o„zaro qorishib, birikib, muloqotning samaraliligini ta'minlovchi omilga aylanadilar. Kommunikativ va informativ mazmunlar uygunligi muloqot tizimi makrobirligining yaxlitligini ta'minlaydi.” [1] Aynan, xuddi shunday yaxlitlik diskursga xos xususiyat deb aytishimiz mumkin. Tarixdan ma’lumki, diskurs tushunchasi bir qancha olimlar tomonidan o’rganilgan bo’lib, “diskurs” tushunchaga birinchi marta amerikalik tilshunos Z. Xarrisning 1952 yilda nashr etilgan "Diskur tahlili" deb nomlangan maqolasida qo’llanilgan. "Diskurs" atamasining to'liq ta’rifi oxirgi yigirma yil ichida tilshunoslikda ommalashib bordi.1 Demak, diskurs tushunchasiga zamonaviy yondashadigan bo’lsak, u murakkab kommunikativ hodisa bo’lib, matnga qo’shimcha ravishda turli xil lingvistik omillarni o’z ichiga oladi. Diskurs markerlarni ta’riflash yoki klassifikatsiyalashga kelganida, unga turli olimlar turli xil nuqtai nazardan qarashadi. Misol uchun Schiffrin ingliz tilidagi 11 ta diskurs markerlarni aniqlab tahlil qilgan bo’lsa (oh, well, and, but, or, so, because, now, then, you know va I mean), Blakemore “relevance theory” nazariyasiga ko’ra diskurs markerlarni nazariy va amaliy ma’nolarini ta’rifladi.[2]Diskurs markerlarning ya’na bir qiziq jihati shundaki, bu atamaga turli o’zimizning sharq va g’arb ilmshunoslari turli klassifikatsiya berishgan. Rossiyalik ilmshunos V.V Smirnova o’zining “Дискурсивные маркеры как отражние лингвокультурных традиций русского и английского языков” deb nomlangan ilmiy maqolasida diskurs markerlarni quyidagi bo’limlarga bo’lib chiqdi: • Bog’lovchilar; • Ot (yordamchi vazifasida keladigan); • Predlog • Undalma; • Artikl; • Olmoshli ravishlar; • Olmoshlar; • Ravish; • Kelishiklar; • Fe’lning turlari.[3] 256 "ZAMONAVIY TILSHUNOSLIK VA TARJIMASHUNOSLIKNING DOLZARB MUAMMOLARI" mavzusidagi xalqaro ilmiy-amaliy anjuman Yuqorida keltirib o’tilgan diskurs markerlarning turlari turli xil tillarda turlicha namoyon bo’lishi mumkin. Diskurs markerlar g’arb tilshunosligida keng qo’llaniladigan atama bo’lib, o’zbek tilida ham diskurs markerlar deb ataladi. Mashhur olim F. Chaume diskurs markerlarni quyidagicha ta’riflaydi: “Discourse markers are mostly used for the production of coherent conversation and, especially, to make clear the speaker’s intentions and show what the speaker intends to do with words.” [4] F.Chaumening so’zlariga ko’ra, diskurs markerlar ma’noli suhbat yasash uchun hamda so’zlovchining maqsadini aniq qilib ko’rsatish uchun qo’llaniladi. Tarjimonlar uchun diskurs markerlar yetarli darajadagi lingvokulturologik tajribani talab qiladi. Chunki ikki tilda solishtirilayotgan diskurs markerlarni so’zma so’z tarjima qilib bo’lmaydi, hamda ularning so’zma so’z tarjimasi o’girilgan taqdirda ham bir xil pragmatik ma’no bermaydi. Shuning uchun diskurs marke