CHIKAGO MAKTABINING SOTSIOLOGIYA TARIXIDA TUTGAN O‘RNI

Аннотация

This article analyzes the role of the Chicago School in the history of sociology and its contribution to the development of modern sociology. The Chicago School emerged in early 20th century America and paid special attention to studying urbanization, migration, and social disorganization processes. Scholars like Robert Park and Ernest Burgess advanced empirical research methods and laid the foundations for applied sociology. Their work introduced new methodologies for analyzing social changes in urban environments. Moreover, the Chicago School developed important theoretical frameworks in social ecology and criminology. The article examines the methodological innovations of the school and their impact on subsequent generations of researchers. Keywords: Chicago School, sociology, urbanization, migration, empirical research, social disorganization, urban studies, social ecology, crime studies, theoretical approaches, applied sociology, methodological innovations. МЕСТО ЧИКАГСКОЙ ШКОЛЫ В ИСТОРИИ СОЦИОЛОГИИ. 2185 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4 Аннотация. В статье анализируется место Чикагской школы в истории социологии и ее вклад в развитие современной социологии. Чикагская школа возникла в Америке в начале XX века и сосредоточилась на изучении процессов урбанизации, миграции и социальной дезорганизации. Такие ученые, как Роберт Парк и Эрнест Берджесс, разработали эмпирические методы исследования и заложили основы практического подхода в социологии. Их работа предложила новую методологию анализа социальных изменений в городах. Чикагская школа также разработала важные теоретические основы в области социальной экологии и криминологии. В статье подробно рассматриваются методологические новации этой школы и их влияние на следующее поколение исследователей. Ключевые слова: Чикагская школа, социология, урбанизация, миграция, эмпирические исследования, социальная дезорганизация, урбанизация, социальная экология, преступность, теоретические подходы, прикладная социология, методологические инновации. Sotsiologiya fanining shakllanishi va rivojlanishida turli ilmiy maktablarning o‘rni beqiyos bo‘lgan. Ular orasida alohida o‘rin egallagan Chikago maktabiga XX asr boshlarida Amerikada asos solingan bo‘lib, zamonaviy sotsiologiyaning metodologik va nazariy asoslarini rivojlantirishda sezilarli rol o‘ynagan. Chikago universiteti atrofida shakllangan ilmiy muhit urbanizatsiya, migratsiya, ijtimoiy dezorganizatsiya kabi dolzarb ijtimoiy hodisalarni o‘rganishda yangi metodologiyalarni joriy etdi. Chikago sotsiologiya maktabi 1920-1930-yillarda paydo boʻldi, unga Robert E.Park, Ernest Byorjess, Lui Virt kabi taniqli sotsiologlar rahbarlik qildilar. Bu olimlarga pragmatizm g‘oyalari va o‘sha davrning ijtimoiy ekologiya nazariyasi ta’sir ko‘rsatdi. Ular shahar hayotining ijtimoiy dinamikasini va shaharning odamlar va jamoalarga ta’sirini tushunishga o‘z e’tiborini qaratishgan[1]. Chikago maktabi (1892-1935) faoliyatida odatda kamida ikki bosqich - tayyorgarlik va faol ishlash bosqichlari ajratiladi. Birinchi, tayyorgarlik bosqichi 1892-1915-yillarni, ya’ni Chikago universitetining sotsiologiya fakultetini tashkil etish vaqtidan boshlab to maktab yetakchilari R.Park va E.Byorjess tomonidan maktab faoliyatining asosiy bosqichida empirik sotsiologiyaning markaziy g‘oyalarini shakllantirishgacha bo‘lgan davrni qamrab oladi. Mazkur bosqichda yagona tadqiqot dasturi yaratilmaganiga qaramay, uni shakllantirishning boshqa muhim vazifalari hal etildi. Avvalambor, universitetning sotsiologiya kafedrasi va sotsiologiya fakulteti atrofida nazariy va empirik tadqiqotlarni birlashtirishning ko‘plab tarafdorlarini to‘plashga muvaffaq bo‘lindi. 2186 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4 Chikago maktabining ikkinchi (asosiy) rivojlanish bosqichida (1916-1935) R.Park va E.Byorjess sotsiologiya va aniq empirik tadqiqotlar rivojlanishiga taalluqli markaziy, prinsipial qoidalarni ifodalashga urindilar. Mazkur bosqich ko‘plab tadqiqotlar o‘tkazilishini, o‘nlab yirik ishlar chop etilishini, AQSh va Yevropada sotsiologiya dunyosiga kengayib borayotgan ta’sirni o‘z ichiga oladi[2]. 1915-1940-yillar orasida, Chikago Universitetining Sotsiologiya kafedrasida faoliyat yuritgan kichik bir professorlik tarkibi, o‘nlab iqtidorli aspirantlar bilan birgalikda, Chikago shahrini chuqur o‘rganishdi. Ular ijtimoiy fanlar yondashuvlaridan foydalangan holda yangi bir tadqiqot sohasi yaratishga intilishdi va shaharni o‘z laboratoriyalari sifatida qabul qilishdi. Chikago bunday harakat uchun ideal joy edi: XIX asrning ikkinchi yarmida, 1850- yilda 30,000 kishidan iborat bo‘lgan aholi soni 1900-yilda 1,700,000 ga yetdi, ehtimol, tarixdagi eng tez o‘sishlardan biri bo‘ldi. Aholining uchdan biri tashqarida, Germaniya, Polsha, Irlandiya, Italiya va boshqa o‘nlab mamlakatlarda tug‘ilgan edi. Shaharda fohishalik, mastlik, uysiz sayohatchilar va o‘g‘il bolalar janjallari kabi ijtimoiy muammolar ko‘pligicha mavjud edi. Sotsiologiya