ROBERT PARKNING SOTSIOLOGIK G`OYALARI

Аннотация

This article analyzes the sociological views of the American sociologist Robert E. Park and the theoretical approaches he developed. In particular, his ideas on urban sociology, social relations, intergroup relations, and social change are discussed. The article focuses on Park's concept of "human ecology" and his scientific work within the framework of the Chicago School. It also analyzes the relevance of his ideas on migration, assimilation, and cultural diversification for modern societies. Keywords: Robert Park, sociology, human ecology, Chicago School, urban sociology, social relations, migration, assimilation, cultural diversity, social change. СОЦИОЛОГИЧЕСКИЕ ИДЕИ РОБЕРТА ПАРКА Аннотация. В статье анализируются социологические взгляды американского социолога Роберта Э. Парка и разработанные им теоретические подходы. В основном в книге изложены его идеи о городской социологии, социальных связях, межгрупповых отношениях и социальных изменениях. В статье рассматривается концепция «экологии человека» Парка и его научная работа в рамках Чикагской школы. Также будет проанализирована актуальность его идей об иммиграции, ассимиляции и культурной диверсификации для современных обществ. Ключевые слова: Роберт Парк, социология, экология человека, Чикагская школа, городская социология, социальные отношения, миграция, ассимиляция, культурное разнообразие, социальные изменения. 2176 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4 Robert Ezra Park- XX asr sotsiologiyaning yirik namoyondalaridan biri, amerikalik jurnalist va sotsiolog. Robert Park 1864-yil 14-fevralda Amerikaning Illinoys shtatida tug`ilgan. U dastlab adabiyot va jurnalistika sohasida tahsil oladi. Uning jamiyat faoliyati, ijtimoiy hayotga bo`lgan qiziqishlari uni jurnalistika sohasidan sotsiologiya tomon yetaklaydi. Jurnalist sifatidagi ilk karerasi ijtimoiy masalalarga chuqur qiziqish uyg'otdi va bu uni akademiyaga o'tishga olib keldi. Park Chikago universitetida inson ekologiyasi sohasiga asos solganligi bilan mashhur bo'lib, u yerda an'anaviy sotsiologik metodologiyalardan ko'ra jamoalar bilan bevosita o'zaro aloqani ta'kidlagan. U faylasuf Jon Dyui kabi taniqli arboblardan tahsil oldi va ijtimoiy islohot harakatlarida ishtirok etdi, xususan, Buker T. Vashington bilan hamkorlik qildi. Parkning akademik safari Michigan universiteti va Garvard universitetlarida diplom olishni o'z ichiga olgan va keyinchalik u empirik tadqiqotlar va nashr etilgan ishlar orqali irqiy munosabatlar va guruh xatti-harakatlarini tushunishga katta hissa qo'shgan. Uning yondashuvi, ko'pincha Chikago sotsiologiya maktabi bilan bog'liq bo'lib, Amerikadagi immigrant jamiyatlari dinamikasini o'rganib chiqdi va jamiyatning sodiqligi ko'pincha boshqa guruhlardan qo'rqish bilan shakllantirilishini ta'kidladi. Parkning merosi sotsiologiyani yanada amaliy va qiziquvchan fanga aylantirish, sotsiologlar va ijtimoiy olimlarning kelajak avlodlariga ta'sir qilishda yotadi. U 1894-yilda Klara Keyxill bilan turmush qurdi va ularning to'rt farzandi bor edi, bu uning professional hayotini oilaviy va ijtimoiy himoyaga sodiqlik bilan muvozanatlashtirdi. [1 https://www.unlv.edu/people/robert- parker] Robert Park zamondoshlari bilan jamiyatda etnik va irqiy kelib chiqish haqida o`z qarashlarini bayon etadilar. U bu sohada ko`proq aniq tadqiqotlar bilan ish yuritadi. U bir qancha zamondoshlari bilan ayni vaqtda jamiyatda keng tarqalgan irqchilik farazlariga qarshi muvaffaqiyatli kurashadi.[2] Robert Parkning faoliyati Chikago maktabi bilan ham bog’liq. U Chikago maktabining asosiy vakillaridan bo`lib 1800- yillar so`nggida Berlinda Zimmelning ma’ruzlari bilan tanishadi va keyinchalik ularda shaxsan o`zi ishtirok eta boshlaydi.[3] Park sotsiologiya fanining predmetini tanlashda ijtimoiy tizimni global ekotizimning bir elementi sifatida talqin etish zarurligini ta’kidlaydi. Sotsiologiya va ekologiya fanlari tizimlami o‘rganishda aynan bir tamoyilga tayanadi, ekologiya o‘z vazifalari va tadqiqot usullari bilan sotsiologiyaga juda yaqin fan hisoblanadi. Jamiyatda sodir boiayotgan jarayonlar, R.Park fikriga ko‘ra, yashash muhitidagi shart-sharoitlarga bo‘ysunadi va undagi o'zgarishlarga ta’sir ko‘rsatadi. Bu tamoyil jamiyatga uning tabiat bilan birligi sifatidagi tizimli qarashning chuqurlashib borishiga olib keldi. Jamiyatning muhit bilan mutanosibligiga raqobat shakllari evolyutsiyasi vositasida erishiladi, hayvonlarga xos raqobat ijtimoiy raqobat bilan almashadi. R.Parkning bu g‘oyasi tabiatdagi yashash uchun kurash va jamiyatdagi raqobatning biryoqlamaliligi haqidagi xulosaga olib keladi. 2177 ResearchBib IF - 11.01, ISSN: 3030-3753, Volume 2 Issue 4 Sotsiologiya jamiyatning organizm va “biologik fenomen” sifatidagi evolyutsiya davomida shakllanuvchi kollektiv xulq-atvor namunalarini o‘rganadi. Sotsial evolyutsiya to‘rt bosqichda amalga oshadi, har qaysi ijtimoiy organizm shunga mos ravishdagi to‘rt tartibotni boshdan kechiradi: -ekologik (atrof-muhit bilan bogiiq, jismoniy ta’sirlashu