PYTHON DASTURLASH TILIDA SATRLI MA’LUMOTLARNI QAYTA ISHLASH

Аннотация

This article analyzes the basics, practical possibilities, and methods of working with string (text) data in the Python programming language. It covers the main operations, methods, and examples performed ontext, anddiscusses real-life applications. Key words:Python, line, string, text, method, formatting, truncation, indexing. Kirish. Hozirgi kunda dasturlash tillari orasida Python o‘zining sodda sintaksisi, kuchli kutubxonalari va keng qo‘llanish doirasi bilan ajralib turadi. Aksariyat real hayotdagi dasturlarda matnli (satrli) ma’lumotlar bilan ishlash muhim o‘rin tutadi. Foydalanuvchi nomlari, elektron pochta manzillari, veb sahifalardagi ma’lumotlar, fayl nomlari va boshqa ko‘plab axborotlar matn ko‘rinishidasaqlanadi. Asosiy qism 1. Python’da satr (string) tushunchasi. Python dasturlash tilida satr - bu belgilar ketma- ketligidir. Ular qo‘shtirnoq(" ") yoki birtirnoq ('') ichidayoziladi: satr1 ="Salom" satr2 ='Dasturlash' 2. Satrlarni indekslash va kesish. Har bir belgining o‘z tartib raqami - indeksi bo‘ladi. Indekslar 0dan boshlanadi: s ="Python" print(s[0]) #'P' print(s[-1]) #'n' Kesish (slicing) orqali satrning birqisminiolish mumkin: print(s[0:3]) #'Pyt' print(s[2:]) #'thon' 3.Satrmetodlari. Python satrlar bilan ishlash uchun ko‘plab ichki metodlarni taqdim etadi: www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue01,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431  lower() –barcha harflarni kichik harfga o‘zgartiradi  upper() –barcha harflarni katta harfga o‘zgartiradi  strip() –bo‘sh joylarni olibtashlaydi  replace(old, new) –satrdagi so‘zyoki belginialmashtiradi  find(sub) –so‘zningindeksini topadi  split(sep)–satrni bo‘libro‘yxat (list)hosilqiladi Misollar: s= " Hello Python " print(s.strip()) #"Hello Python" print(s.lower()) #" hello python " print(s.replace("Python", "World")) #" Hello World" 4. Formatlash usullari. Matnli ma’lumotlarni ko‘rsatishda formatlash muhim ahamiyatga ega. Python’dabirnechta formatlash usullari mavjud:  f-string: ism= "Ali" print(f"Salom,{ism}!") #Salom, Ali!  format() metodi: print("Salom, {}!".format("Vali")) 5. Amaliy qo‘llanish. Satrlar bilan ishlash veb dasturlash, chatbot yaratish, fayl nomlarini tahlil qilish, foydalanuvchi ma’lumotlarini filtrlash, tilni avtomatik aniqlash, tabiiy tilni qayta ishlash (NLP) kabi sohalarda keng qo‘llaniladi. Xulosa. Python dasturlash tilida satrli ma’lumotlarni qayta ishlash imkoniyatlari kengdir. Matn bilan ishlash uchun taqdim etilgan funksiyalar va metodlar dasturchilarga matnlarni tahlil qilish, o‘zgartirish va optimallashtirish imkonini beradi. Bu esa Python’ni ma’lumotlarni qayta ishlash sohasida kuchli vositaga aylantiradi. Foydalanilgan adabiyotlar 1.Baker, J.(2018). DataScience with Python and Pandas. Packt Publishing. 2.Beck, A.(2020). Mastering Pandas for Data Science. Packt Publishing. 3.Bishop, C.M. (2006). Pattern Recognition and Machine Learning. Springer. 4.Chacon, S.,& Straub, B. (2014). Pro Git. Apress. www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL