ҚЎТИР КАСАЛЛИГИНИНГ ОЛДИНИ ОЛИШДА ЖАҲОН СОҒЛИҚНИ САҚЛАШ ТАШКИЛОТИ ТАВСИЯЛАРИ

Аннотация

Ушбу мақолада қўтир касаллигини даволашда ишлатиладиган перметрин, кротамитон, бензилбензоат, олтингугурт сақловчи малҳамлар ва линдан лосъонининг ишлатилиш тартиби берилган. Касаллик аҳоли орасида 10% дан ошиб кетган пайтда дориларнитўғриқўлланиш тавсияси ёритилган. Калитсўзлари:қўтир,профилактикаси,дориларниишлатиштартиби. РЕКОМЕНДАЦИИВСЕМИРНОЙ ОРГАНИЗАЦИИ ЗДРАВООХРАНЕНИЯПО ПРОФИЛАКТИКЕЧЕСОТКИ Аннотация: В статье описывается, порядок использования препаратов перметрин, кротамитон, бензилбензоат, серосодержащих мазей и линданового лосьона при лечении чесотки. Освещены рекомендации правильного применения лекарственных средств при заболеваемости населения свыше 10%. Ключевые слова:чесотка,профилактика,порядокприменениялекарственных средств. RECOMMENDATIONSOF THEWORLDHEALTHORGANIZATION INTHE PREVENTIONOF SCABIES Annotation: The article describes the procedure for using the drugs permethrin, crotamiton, benzyl benzoate, sulfur-containing ointments and lindane lotion in the treatment of scabies. Recommendations for the correct use of medicines when the incidence of the population is over 10%is covered. Keywords: scabies, prevention,procedure for using medications. Қўтир терининг юқумли касалликларидан хисобланиб жудаҳам контагиёз ҳисобланади. Касаллик қўзғатувчисининг топилганига салкам 200 йил бўлсада бу борадаги муаммолар тугайдиганга ўхшамайди. Шунинг учун ҳам Жаҳон Соғлиқни Сақлаш Ташкилоти ходимлари томониданқўтир тўғрисидақатортавсиялар берилган. Мақсад: Биз ўз олдимизга Жаҳон Соғлиқни Сақлаш Ташкилоти томонидан берилган тавсиялар асосида қўтир касаллигини профилактикаси борасидаги янги ютуқ ва камчиликларни ўрганишнимақсад қилибқўйдик. Қўтир 2017-йилда ЖССТнинг NTD (Neglected Tropical Diseases) эсдан чиқарилган касалликлар рўйхатига киритилган, қўтирга қарши курашиш ЖССТнинг NTD бўйича 2021-2030-йилларгамўлжалланган стратегикйўл харитасидакўрсатибберилган. Қўтирни даволаш учун бир қанча воситалардан фойдаланилади. Скабицидлар- қўтир канаси ва унинг тухумларини йўқ қилишга қаратилган воситалар бўлиб, одатда лосъон ва крем кўринишидабўлиб, зарарланган теригасуртилади.Кенг тарқалган лосъонва кремлар www.wordlyknowledge.uz ILMIYMETODIK JURNAL JOURNAL OFIQRO –ЖУРНАЛ ИҚРО –IQRO JURNALI –volume 15,issue01,2025 ISSN:2181-4341, IMPACT FACTOR( RESEARCH BIB )–7,245,SJIF–5,431 қаторига перметрин (5%), кротамитонли крем (10%), бензилбенозоат эмульсияси (25%), олтингугурт сақловчи малхам (6-33%), линданли лосъон (1%) киради. Уларнинг барчаси беморнинг ёши ва дори воситаларига бўлган қарши кўрсатмаларига асосан тавсия қилинади. Қўтирнинг оғир шаклларида скабицидларнинг биттасини қўллаш етарли самара бермаслиги мумкин, шунинг учун скабицидларни қайта қўллаш ва перорал паразитларга қарши восита ҳисобланувчи ивермектиндан фойдаланилади. Бундан ташқари қобиқли қўтирда иккиламчи бактериал инфекцияларни олдини олиш учун антибиотиклар буюрилади (15,16). Қўтирни даволашда қўлланиладиган дори воситаларининг самарадорлигини ўрганишга қаратилган мета таҳлил натижалари перметрин олтингугурт, линдан, малатион, кротамитон ва бензилбензоат сақловчи воситаларга қараганда ивермектин статистик ишончли даражада юқори самарадорликка эга эканлигини кўрсатади. Бир вақтда перметринни маҳаллий қўллаш ва ивермектинни орал қабул қилиш даволаш самарадорлигини янада оширади. Бу иккала дорини биргаликда қўллаш истиқболли усул ҳисобланади. Қичишиш белгиларида эса маҳаллий ивермектин энг яхши таъсир кўрсатиши кузатилган. Мета таҳлил асосида муаллифлар қўтирга қарши воситаларнинг ҳеч бири барча кўрсаткичлар бўйича бошқасига нисбатан бутунлай устунлик қилайди деган хулосагакелишган (21). Болалар учун қўтирни даволовчи дори воситаларининг консентрациялари катталарникидан фарқ қилади. 3 ёшдан 7 ёшгача бўлган болалар учун бензилбензоатни 10% эритмасидан фойдаланилади, 7 ёшдан катталар учун эса катталарники каби 20% эритмани қўллаш мумкин. 3 ёшгача бўлган болалар учун этанолдаги 5% эмулсиясидан фойдаланиш тавсия қилинади. Перметрин, олтингугугрт ва бензилбензоат сақловчи қўтирга қарши воситалар ҳомиладорлар учун хавфсиз ҳисобланади. Бундан ташқари перметринни 2 ёшдан катта болаларга қўллашга рухсат берилади. Ҳомиладорликда, кўкрак билан боласини озиқлантирадиган оналарга ва 2 ёшдан кичик бўлган болаларга перметринни қўллашга чекловлар бўлиб, бир ҳафталик оралиқ билан икки соатдан ортиқ бўлмаган иккита доза қўлланилади. Ивермектинни ҳомиладаор аёлларга ва вазни 15 кг дан кичик бўлган болаларга қўллаш мақсадгамувофиқэмас (28,33). Маҳаллий қўлланиладиган дори воситалари тунги вақтда тананинг барча юзасига, жумладан бош, киндик, қов, бармоқлар ва тирноқ остиларига суртиш тавсия қилинади. Маҳаллий дори воситалари зарарланган терига 8-12 соат давомида таъсир қилиши керак. Даволаниш вақтида тери салқин ва қуруқ бўлиши керак. Дори воситаларини сургандан кейин тоза кийим кийилиши керак. Бемор билан яқин контактда бўлганлар ҳам бир вақтда даволаниши зарур. Бугунги кунда нейротоксик таъсир хавфи ва оқава сувларга хавфли зарарловчи моддалар ҳосил қилиши сабабли линда