O‘SPIRINLIK BOSQICHIDA EMOTSIONAL JARAYONLARNING KECHISHI VA MUHABBAT HISSINING RIVOJLANISH XUSUSIYATLARI: PSIXOLOGIK-NAZARIY YONDOSHUV

Аннотация

Mazkur maqolada o‘spirinlik bosqichida yuzaga keladigan emotsional jarayonlar va muhabbat hissining shakllanish xususiyatlari psixologik-nazariy nuqtai nazardan tahlil etiladi. O‘spirinlik davri — shaxs rivojlanishida eng murakkab va hissiyotlarga boy bosqichlardan biri sifatida qaraladi. Maqolada o‘spirinlarning emotsional beqarorligi, sezgirlik darajasi, ilk muhabbat kechinmalari va ular bilan bog‘liq ichki ziddiyatlar psixologik nazariyalar asosidayoritilgan. Shuningdek, o‘spirinlardamuhabbat tuyg‘usining shakllanishiga ta’siretuvchi omillar, ijtimoiy va madaniy muhitning o‘rni, shaxsiy o‘ziga xosliklar ham ko‘rib chiqiladi. Tadqiqot natijalari o‘spirinlar bilan ishlaydigan mutaxassislar uchun amaliy tavsiyalar ishlab chiqishdamuhimahamiyatga ega bo‘lishimumkin. Kalit so’zlar:.O‘spirinlik, emotsional jarayonlar, muhabbat hissi, psixologik tahlil, rivojlanish, shaxsiy xususiyatlar, ichki kechinmalar, emotsional beqarorlik, ilk muhabbat, ijtimoiy muhit, madaniy omillar, o‘zini anglash, o‘spirin psixologiyasi, hissiy o‘zgarishlar, shaxs shakllanishi, psixologik yondoshuv Muhabbat davriga nazar tashlaganda sevgi hissining ilk kurtaklarini bog’cha yoshidagi bolalarda ham ko’rish va buni har bir tarbiyachidan so’rab, ishonch hosil qilish mumkin. Lekin tabiiyki, bu hali to’laqonli muhabbat bo’la olmaydi. Bolalikdagi muhabbat hislarida fiziologik komponent, ya’ni jinsiy intilish deyarli bo’lmaydi. Ulardagi hissiyotning aksariyat qismi ruxiy komponentdan iborat. Maktab yoshidagi o’g’il va qiz bolalar o’rtasidagi muhabbat hislari esa bir munchafarq qiladi. O’spirinlik yoshidagi qiz bolalarda ruxiy komponent jinsiy komponentdan ustunlik qilsa, o’g’il bolalarda hissiyot divergensiyasi-bo’lishi kuzatiladi. Ya’ni ular muhabbat hislarini bitta qizga nisbatan boshidan kechirsalar, jinsiy intilishni katta yoshli ayolga nisbatan his etadilar, ulardagi hissiyot ikki ob’ektga bo’linadi. Bu faqat o’g’il bolalarga hos bo’lib, qizlarda bunday hol kuzatilmaydi. O’spirinlik yoshidagi o’g’il bolalarda gipeseksuallik natijasida ularning hissiyotidajinsiyintilish ustunlikqiladi yoki uningahamiyati keskin ortadi. Qiz bolalarda esa ruxiy komponentning ustunligi saqlanib turadi. 17-25 yoshlardagi yigit- qizlarda qiz juftini topishga intilish va hirs keskin ortadi.Sevish va sevilishga bo’lgan ehtiyojning ortishi natijasida yoshlar yorini tezroq qidirib topishadi va oila qurishadi, ba’zan bunday yoshlar qisqa vaqt ichida ajralishiga ham ulgurishadi. 25 yoshdan keyin qizlarning oila qurish imkoniyatlari ancha kamayib boradi. Unda bo’lgusi kuyovga nisbatan talabchanllik oshib, tanqidiy qarash kuchayadi. Endi unda hislarga berilish kamayib, uning o’rniga bo’lg’usi yoriga butunlay boshqacha qaray boshlaydi. Bunday ruxiy o’zgarishlar yigitlarda ham kuzatiladi, ammo qizlarda farqli ravishda ularning oila qurish, uylanish imkoniyatlari kamayadi, aksincha 888 birmuncha ortadi. Chunki bu yoshda ularning ko’pchiligi bitirib, ma’lum bir ixtirosni egallagan, mehnat faoliyatini boshlagan bo’ladilar. Ya’ni oilani mustaqil tebratish imkoniga ega bo’ladilar. Muhabbat hislari erkak va ayollardao’ziga xos shaxvoniy hirs oyg’otadi. Erkaklarnikidek tez orada o’zgarmaydi va nisbatan uzoq davom etadi. 13-14 yoshli o’g’il bolalarning 40 foizi, Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 7,issue1,Aprel 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. qizlarning 26 foizi ilk sevgi hislarini boshidan kechirayotgan yoki kechirgan bo’ladilar. Bu hol 5-16 yoshli o’g’il bolalarda – 17%, qizlarda 30%ni, 17-18 o’g’il bolalarda – 10%, qizlarda 9%ni tashkil qiladi. A.R.Lemexova qizlar va yiitlar orasidagi o’zaro munosabatlarni o’rganib, uni uch tuga bo’lgan. 1. Uyg’un tur – bunda qiz va o’g’il bolalarda axloqiy tushunchalar shakllangan, hissiyot madaniyati rivojlangan bo’lib, ular muhabbatga, qarama-qarshi jinsga, oilaviy hayotga birmunchaaniqqarashadi. 2. Oilaviy romantik tur – bunda muhabbat, jinslar orasidagi munosabatlar hayotdan yulingan holda, nihoyatda ideallashtirib olingan bo’lib, hayotdagi mavjud borliq bilan to’qnashganda esa barcha tasavvurlari parchalanib, ruhan tushkunlikkauchraydi. 3. Ma’naviy kambag’al tur – bunda yoshlar muhabbatni notog’ri tushunadilar. Muhabbatda ma’naviy yaqinlikni, ruhiy omilning ahamiyatini ko’ra bilmaydilar. Muhabbatda asosiy rolni jinsiyyaqinlik o’ynaydi, deb biladilar. Bunday toifadagi yoshlar ko’p hollardajinsiy hayotni erta boshlaydilar. To’laqonli muhabbatni his etgan ha bir inson muhabbatning boshlang’ich, alangalangan va o’zaro hurmat bosqichlarini bosib o’tadi. Boshlang’ich haqiqiy, istiqboli porloq, bir umirlik sof muhabbatning boshlanish yoki aksincha shunchaki havas qilishi yoki umri qisqa sevgining biror birko’rinishi bo’lishi mumkin. Mazkur bosqich muhabbatning “agape” turining boshlanishi yoki “yudus” turining o’zginasi bo’lishi mumkin. Muhabbatning paydo bo’lishini be