FRANSIYA SOLIQ TIZIMI VA UNING O‘ZIGA XOS XUSUSIYATLARI

Аннотация

This article discusses the tax system of theFrench state its history of development, tax rates and features, as well as the reforms and results achieved in the country regarding the tax system. Keywords:Tax system, tax,tax rates, incometax,social tax. Kirish. Fransiya byudjet tizimining asosiy bo'g'ini bo'lib QQS hisoblanadi. Dunyo bo'yicha Fransiya QQSning vatani sifatida tan olingan. Bu soliq 1950-yillarning boshlarida Joriy etilgan bo'lib 50 yildan ortiq amal qilib kelmoqda. Aynan Fransiyada davlat harajatlarini moliyalashtirishda egri soliqlardan foydalanish kabi boy an'ana uzoq muddatdan beri davom ettiribkelmoqda. Manbalarsharhi. FransiyadaQQSmamlakatTashqidunyobilanaloqadorbarchaoperatsiyalarQQSdanozod qilingan. Import operatsiyalari ichki tartib bo'yicha soliqqa tortiladi. Soliqning asosiy stavkasi 18.6% bo'lib, eng yuqori stavkasi 22%ni tashkil etadi. Ushbu yuqori Stavka avtomobillar,kinolar,fotomahsulotlar,atir- upalari, mo'ynalar, qimmatbaho terilarga nisbatan qo'llaniladi. Kamaytirilgan soliq stavkasi 5.5% bo'lib, u asosan oziq-ovqat mahsulotlari, qishloq xo'jalik mahsulotlari, kitoblar va medikamentlarganisbatan qo'llaniladi. Tadqiqot va metodologiyasi. To‘g‘ri va egri soliqlar tarkibi va o‘ziga xos xususiyatlari bor. 113 Bular QQS bilan bir qatorda iste'mol soliqlari tarkibiga kiruvchi aksiz solig'i ham undiriladi. Aksiz solig'ining ba'zilari davlat byudjetiga, ayrimlari mahalliy byudjetga kelib tushadi. Aksiz ostimahsulotlarga quyidagilar kiradi: Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 7,issue1,Aprel 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar.  alkagol ichimliklar;  tamaki mahsulotlari;  gugurt, yondiruvchi vosita;  qimmatbahobuyumlardan tayyorlangan mahsulotlar;  zargarlik buyumlari;  pivo;  mineral suvlarva boshqalar; Egri soliqlar tarkibiga,shuningdek,bojxonabojlariva davlat bojları kiradi.Bojxonabojlariniundirishdan asosiy maqsad daromad olish emas,balki ichkibozornihimoya qilish, sifatli mahsulotlarni ishlab chiqarilishini nazorat qilish,milliy sanoatni va qishloq xo'jaligini nazorat qilish va himoyalashdir. Bojxonabojlaristavkalaribojxonaxizmati organi tomonidan belgilanadi. Korxonalar foydasidan olinadigan soliq bu korxonalarni barcha operatsiyalar yig'indisi bo'yicha olingan sof foydadan undiriladi.Hozirgi kunda soliqning asosiy stavkasi 34% bo'lib, ushbu soliq stavkasigahampasaytiruvchikoeffitsientqo'llaniladi. Eng yuqori soliqstavkasi42%dir. Jismoniy shaxslardan olinadigan daromad solig'i har yili moliyayilitugugandanso'ngkelgusiyilning boshidadeklaratsiya orqali undiriladi. Yil davomida olingan barcha pul tushumlari daromad deb tushuniladi.Bunga asosan quyidagilarkiradi: 1.Ish xaqi; 2.Mukofotlar; 3.Pensiyavanafaqalar, 4.Umrbodrenta; 5.Harakatlanuvchi mol-mulkdan olingan daromad; 6.Yerdan foydalanish natijasidaolingan daromad; 7.Qishloqxo'jaligidanolingandaromad; 8.Sanoat yoki tijorat faoliyatidan olingan daromad; 9.Qimmatliqog'ozlar operatsiyalar bo'yicha olingan daromad vaboshqalar. Fransiya soliq tizimida mahalliy soliqlar ham sezilarli o'rinni egallaydi. Mahalliy idoralar 80000 ortiq mustaqil byudjetlarni birlashtiradi (kommunalar, kommunal birlashmalar,departamentlar va regionlar). Mahalliy soliqlar va yig'imlar 4-ta asosiy guruhga bo'linadi va ular quyidagilardan iborat: 1.Qurilishqilingan yerlarga solinadigan soliq va yig'imlar; 114 2.Qurilishqilinmaydigan yerlarga solinadigan soliq vayig'imlar; Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 7,issue1,Aprel 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. 3.Turarjoygasoliq; 4.Kasb-hunarga soliq. Mahalliy yig'limlarga quyidagilar kiradi:  Hududni yig'ishtirganlik uchun yig'im;  Qishloqxo'jaligi palatasini saqlab turish uchun boj;  Hunarmandlar palatasini saqlab turishuchun boj;  Avtotransportvositalarigabojlar;  Boshqabojlarvayig'imlar. Fransiya va jahon soliq tizimlarini solishtirishda, har ikkala tizimning o'ziga xos xususiyatlari, daromad soliqlari, harajatlar, va soliqni yig'ish usullari haqida gapirish mumkin. Quyida ularning ba'ziasosiy farqlari va o'xshashliklarini ko'ribchiqamiz. Soliqtizimining umumiy tuzilishi Fransiya: Fransiya soliq tizimi markazlashgan va murakkabdir. Yirik federal soliq tizimidan tashqari, mahalliy va viloyat darajasida ham soliq yig'iladi. Soliq tizimi keng ko'lamli va ko'plab turli soliq turlarini o'z ichiga oladi, jumladan, daromad solig'i, kompaniyalar solig'i, qo'shilgan qiymat solig'i (QQS), mulk solig'i vaboshqalar. Jahon: Har bir davlatning soliq tizimi o'ziga xosdir, va bu tizimlar bir-biridan farq qiladi. Masalan, AQShda federal va shtat darajasida soliq tizimlari mavjud, Shvetsiyada esa yuqori daromad solig'i, Norvegiyada esa ko'proq neft sanoatiga bog'liq soliqtizimi mavj