Из истории организации корейские колхозов в Ферганской долине

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақолада ХХ асрнинг 30-йиллар охирида Узоқ Узоқ Шарқ ўлкаси, Шарқ ўлкасидан корейс халқининг Марказий Осиёга, корейс халқи, хусусан Фарғона водийси ҳудудларига мажбуран Марказий Осиё, кўчирилиши ҳамда улар томонидан Андижон, Наманган, Фарғона водийси, мажбурий кўчирилиш, Фарғона областларида корейс колхозларининг ташкил совет давлати, этилиши ёритилган. Халқ Комиссарлари Совети, қарорлар, 1 Doctor of Philosophy in Historical Sciences (PhD), Andijan State University. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 5 № 5 (2024) / ISSN 2181-1415 ЎзССР, Ўзбекистон, колхозлар, махсус кўчирилганлар, корейс хўжаликлари. Из истории организации корейские колхозов в Ферганской долине АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье описывается насильственное Дальний Восточный край, переселение корейского народа с Дальнего Востока корейский народ, в Среднюю Азию, особенно в районы Ферганской долины Средняя Азия, в конце 30-х годов ХХ века, и создание им корейских Ферганская долина, принудительное колхозов в Андижанской, Наманганской и в Ферганских переселение, областях. Советское государство, Совет Народных Комиссаров, решение, УзССР, Узбекистан, колхозы, спецпереселенцы, корейские колхозы. Россия империяси ҳукмронлиги даврида асос солинган ва совет ҳокимиятининг илк йилларида янгича кўринишда татбиқ этила бошланган аҳолини ихтиёрий-мажбурий кўчириш сиёсати ва амалиёти И. Сталин бошқаруви даврида янада бойитилиб, кенг кўламларда жорий эта бошланди. ХХ асрнинг 30-йилларида собиқ Иттифоқда қишлоқ хўжалигини коллективлаштириш жараёнида колхоз қурилишига турли даражада қаршилик қилган ёки норозилик билдирган кишилар ижтимоий белгилар бўйича ўз юртидан сургун қилинган эди. 1930-йилларнинг иккинчи ярмидан эътиборан эса, мамлакатдаги оммавий-мажбурий кўчиришлар муайян аҳоли қатламларининг миллий белгиларига кўра амалга оширила бошланди. Масалан, Ленинград областида ва Карелия АССРда финларга, Украина ва Белорусияда полякларга, Кавказортида эса курдлар ва эронийларга, Узоқ Шарқда эса корейсларга қарши таъқиб кучайиб борди. Фуқароларга нисбатан “ишончлилик” мезонларида ижтимоий келиб чиқиш иккинчи даражага сурилиб, миллий белгилар асосий ўринга чиқди. ХХ асрнинг 30–50-йиллари бошларида совет мамлакатида алоҳида халқларни ва этник гуруҳларни депортация қилиш амалиёти одатий ҳолга айланди. Оммавий кўчиришлар совет давлатидаги сиёсий, иқтисодий, ижтимоий ва миллатлараро характердаги кўплаб муаммоларни ҳал этишнинг муҳим таркибий қисмига айланди. Корейсларнинг кўчирилишига шу баҳона бўлган эдики, япон милитаристлари СССРга қарши урушга тайёргарлик кўриш жараёнида Кореянинг СССРга чегарадош районларидан маҳаллий корейсларни Қизил Армияга ёрдам беришидан хавфсираб бошқа ҳудудларга кўчира бошлаган эди. СССР раҳбарияти 75 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 5 № 5 (2024) / ISSN 2181-1415 ҳам худди шундай йўл тутиб, Узоқ Шарқ чегара зоналаридаги корейс аҳолисини бошқа ҳудудларга кўчиришга қарор қилди. Корейсларга уларнинг кўчирилиши қатағон эмас, балки уларни кутиш мумкин бўлган япон ҳужумидан ҳимоя қилиш чораси сифатида тушунтириш берилган. Аслида эса совет давлати финлар ва польякларга бўлганидек, корейсларга ҳам ишончсизлик билан қараган, уларнинг японларга жосуслик қилишидан хавфсираган эди. Корейсларнинг Узоқ Шарқдан кўчирилиши ВКП(б) МК ва СССР ХКСнинг 1937 йил 21 августдаги №1428-326сс сонли “Узоқ Шарқ ўлкаси чегара районларидан корейс аҳолисини сургун қилиш тўғрисида” қарорига ҳамда СССР Халқ Комиссарлари Советининг 1937 йил 17 сентябрдаги №1571-356сс ва 28 сентябрдаги №1647-377сс сонли “Узоқ Шарқ ўлкаси ҳудудидан корейсларни сургун қилиш тўғрисида” қарорлари бўйича амалга оширилди. Бу қарорлар бўйича умуман Узоқ Шарқдан турли миллатларга мансуб бўлган 172 мингдан ортиқ киши депортация қилинди, уларнинг аксарият қисмини корейслар, 7 мингтасини хитойликлар, мингга яқинини немис, поляк ва болтиқбўйиликлар, мингга яқинини эса харбин репатриантлари (Репатриант – бошқа бир давлат ҳудудида муайян муддат бўлган, фуқаролик ҳуқуқи тикланиб ўз ватанига қайтарилган ҳарбий асирлар, қочқинлар ва муҳожирлар) ташкил қилди. 1937 йилда Узоқ Шарқдан депортация қилинганлардан 95526 киши Қозоғистонга, 76525 киши Ўзбекистонга, қолганлари эса Ўрта Осиёнинг бошқа республикаларига ҳамда Сталинград областига жойлаштирилди [1.С.92.]. Ўзбекистон ССР НКВД архив бўлими маълумотларига кўра, 1937 йил 13 ноябригача Узоқ Шарқ ўлкасидан Ўзбекистон ССРга 74500 кишидан иборат 16307 корейс оиласи кўчириб келтирилган [2.Б.246.] бўлиб, улар Ўзбекистон ССР областлари бўйича қуйидаги миқдорда жойлаштирилган эди: Тошкент областига 7861 оила – 37321 киши; Самарқанд областига 1940 оила – 9147 киши; Фарғона областига 823 оила – 2804 киши; Наманган областига 314 оила – 1526 киши; Андижон областига 829 оила – 3541 киши; Бухоро областига 243 оила – 972 киши; Сурхондарё областига 8 оила – 29 киши; Хоразм областига 1198 оила – 5799 киши; Қорақалпоғистон АССРга 2993 оила – 12831 киши. Бунда