Особенности выявления следов при вымогательствах, совершенных через сети интернет

Аннотация

Ключевые слова: В статье анализируются виды следов при преступление, вымогательствах, совершаемых в сети Интернет, вопросы вымогательство, их выявления и получения. интернет, следы, выявление, виртуальные следы, виртуальное пространство, социальные сети, кеш файлы. Kompyuter texnologiyalari, shuningdek, Internetning rivojlanishi jinoyatlarning yangi turlarining, jumladan, Internet orqali sodir etilishiga imkoniyat yaratmoqda. Kompyuter xavfsizligi sohasidagi mutaxassislarning fikricha, kompyuter jinoyatlarining zarari giyohvand moddalar savdosi va turli o‘g‘irlik turlaridan keyin ikkinchi o‘rinda turadi. Qolaversa, bu sohada jinoyatchilik yil sayin jadal sur’atlar bilan oshib bormoqda. Zamonaviy jamiyatda tashkilot va muassasalarning ko'pchiligi Internetda ishlaydigan turli xil texnik vositalardan foydalanadilar, masalan, elektron hujjat aylanishi, soliq va yuqori organlarga hisobot berish, elektron to'lovlar, hisob-kitoblar, turli ma'lumotlar bazalari va boshqalar. Internetdagi tovlamachilar olingan ma'lumotlardan o'z ixtiyoriga ko'ra foydalanadilar: ular uni foydali tarzda qayta sotadilar yoki tovlamachilik maqsadida foydalanadilar. Ijtimoiy tarmoqlardagi tovlamachilik holatlari xalqaro jinoiy adliya idoralariga tobora koʻproq xabar qilinmoqda [1]. Shunga qaramay, rasmiy ma'lumotlarga ko'ra, ariza bilan murojaat qilishning kamligi sababli uning haqiqiy holatinin baholash qiyin [2]. Tovlamachilikni o'rganish bo'yicha katta ish olib borilayotgan bo'lsa-da, ijtimoiy tarmoqlarda uning paydo bo'lishi haqida ma’lumotlar juda kam. Ijtimoiy tarmoqlardagi tovlamachilik asta-sekin keng tarqalgan bo'lib, ma'lumotlar odatda ijtimoiy media profillaridan to'planadi yoki foydalanuvchilarning o'zidan aldab olinadi [3]. Kopecky chex yoshlarining 6-8 foizi (8-17 yoshdagi) ijtimoiy tarmoqlarda shantajga duchor bo'lganini aniqlagan [4]. Al Qahtani va uning hamkasblari 2018 yilda Saudiya Arabistonidagi kattalar orasida ijtimoiy tarmoqlarda shantaj ko'payganiga guvoh bo'lishgan, shantajchilar qurbonlardan naqd pul, jinsiy aloqa va boshqa ko'plab narsalarni talab qilishgan. Ummonda ijtimoiy tarmoqlarda shantaj holatlari ham ko'paygan, ba'zi qurbonlar tovlamachilik natijasida o'z joniga qasd qilishgan [5]. Yoki shunga o‘xshab Fors ko‘rfazi hamkorlik kengashi (GCC) mamlakatlarida ijtimoiy tarmoqlarda shantaj ko‘payganligi haqida xabar berishgan, bunda yiliga 30 000 ta bunday hodisalar va ayollar bilan bog‘liq bu hodisalarning 80 foizi shahvoniy kontent bilan bog’liq. Ijtimoiy tarmoqlarda bolalarni shantaj qilish, bu yerda erotik dalillar yoki rasmlar keyingi erotik materiallar, shahvoniy manfaatlar yoki naqd pul olishga majburlash uchun ishlatiladi [6]. Bundan tashqari, kompaniyalar ijtimoiy tarmoqlarda shantajga duchor bo'lishi mumkin, chunki shaxslar o'z obro'siga putur yetkazish bilan tahdid qilishadi [7]. Ushbu paragrafda biz Internet tarmog’i orqali sodir etilgan tovlamachilik jinoyati bo’yicha izlarni aniqlashning o’ziga xos xususiyatlarini: izlarning paydo bo’lish mexanizmi, 279 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2024) / ISSN 2181-1415 ularning manbalari hamda ularni aniqlash masalalarini ko’rib chiqamiz. Ushbu turdagi jinoyatlarda izlarni tezda sintez qilish eng yaxshi usuldir. Bu tegishli dalillarni o‘z vaqtida va tejamkor tarzda taqdim etadi, ayniqsa tadqiqotning yangi va rivojlanayotgan sohalarida foydali bo‘ladi hamda tizimli ko‘rib chiqishdan unchalik farq qilmaydigan xulosalar beradi [8]. Bu jarayon qidiruv strategiyasini ishlab chiqish, qidiruv uchun tegishli ma'lumotlar bazalarini aniqlash, natijalarni kelishilgan mezonlar bo'yicha skrining qilish, natijalar sifatini baholash, ma'lumotlardan asosiy topilmalarni olish va paydo bo'ladigan asosiy mavzularning sintezini ta'minlashni o'z ichiga oladi [9]. Internetda tovlamachilikni tergov qilishda ushbu shaxslar to'g'risidagi ma'lumotlarni “Vkontakte”, “Facebook”, “Twitter”, “Odnoklassniki”, “My World” ijtimoiy tarmoqlarida, “Instagram”, “YouTube” videoxosting saytlari va boshqalardan izlash maqsadga muvofiq. Iz hosil qilish mexanizmi - bu iz hosil qilish jarayonining tarkibiy qismlari tizimi, iz hosil qiluvchi ob'ekt va uning iz moddasiga ta'sir qilish jarayoni [10]. Tovlamachilikning tabiati, uni amalga oshirish usuli va boshqa holatlar turli xil izlarning paydo bo'lishini belgilaydi. Axborot texnologiyalari va Internetning zamonaviy rivojlanishi jinoyatchilarning fan va texnikaning ushbu yutuqlaridan foydalanib, turli jinoiy harakatlar, jumladan, tovlamachilikni sodir eta boshlashiga olib keldi. Virtual makonning o'ziga xosligi shunda namoyon bo'ladiki, unda o'zaro ta'sir qiluvchi ob'ektlar (dastur va ma'lumotlar fayllari) va iz hosil qilishda (akslash jarayoni) ishtirok etadi. Uyali aloqa va internet resurslaridan foydalangan holda sodir etilgan jinoyat izlarni shakllantirish mexanizmining o'ziga xos xususiyatlarini o'rganish “virtual izlar” tushunchasining paydo bo'lishiga olib keldi. Virtual izlar – yaratis