Семантико-психологический подход к фразеологизмам с мифологемным компонентом

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақола лексиканинг муҳим қатламларидан миф, бирини ташкил этувчи бирликлар – мифологема мифологема, компонентли фразеологик бирликларнинг семантик- мифологема компонентли психологик тадқиқоти муаммоларига бағишланган. фразеологик бирликлар семантик-психологик Муаллиф миф ва мифологема компонентли фразеологик классификация, бирликларга изоҳ бериш билан бирга, уларнинг инсон психологик ёндашув. психологиясини тушунишда тутган ўрни ҳақида ҳам маълумот бериб ўтган. Тадқиқот натижасида мифологема компонентли фразеологик бирликларнинг ўзига хос семантик-психологик классификацияси ишлаб чиқилган. 1 Master's student, Uzbek State World Languages University. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2024) / ISSN 2181-1415 Семантико-психологический подход к фразеологизмам с мифологемным компонентом (на примере древнегреческой мифологии) АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Данная статья посвящена проблемам семантико- миф, психологического исследования единиц, составляющих мифологема, один из важных уровни языка – фразеологичиский единиц фразеологичиский с мифологемным компонентом. Помимо кратких единицы с мифологемным компонентом семантико- объяснений по фразеологизмам с компонентом миф и психологическая мифологема, автор также предоставил информацию об их классификация, роли в понимании психологии человека. В результате психологический подход. исследования была разработана уникальная семантико- психологическая классификация фразеологических единиц с мифологическим компонентом. Мифларга психологик ёндашув асрлар давомида инсоният маданиятининг ажралмас қисми бўлиб келган. Улар табиат ҳодисалари, инсон хулқ-атвори ва дунёнинг келиб чиқишини тушунтиришга ҳаракат қиладиган афсоналардир. Ўзларининг ранг-баранг ҳикоялари ва рамзийлилик ҳусусиятлари билан асотирлар кўпинча психологик тадқиқотларнинг бой манбаи бўлиб хизмат қилади. Таъкидлаб ўтишимиз лозимки, асотирлар инсон психологиясини тушуниш учун кучли воситадир. Уларнинг архетипик қаҳрамонлари ва абадий мавзулари орқали мифлар инсон тажрибасининг универсал жиҳатларига тўхталиб ўтади. Масалан, Пандора қутиси ҳақидаги афсона инсониятнинг қизиқувчанлиги ва унинг оқибатларини – ёвузликнинг дунёга тарқалишини ўргатади. Бундай афсоналар одамларга энг муҳим ҳис-туйғулар ва истаклар билан боғланиш имконини беради, эмпатия ва ўз-ўзини англаш туйғусини ривожлантириш. Бундан ташқари, афсоналар одамларга ўз тажрибалари ва шахсий ривожланишини тушунишлари учун асос яратиши мумкин. Одатда мифологик ривоятларда тасвирланган қаҳрамоннинг саёҳати сингари, одамлар кўпинча ҳаётлари давомида саргузаштларга тўла саёҳатларга киришадилар. Бу саёҳатлар қийинчиликларга дуч келиш, ички ёвузликларга қарши туриш ва охир-оқибат шахсий ўсишга эришишга олиб келади. Мифологик қаҳрамонлар билан танишиш орқали одамлар ўзларининг синовлари ва қийинчиликлари учун илҳом ва йўл- йўриқ олишлари мумкин. Бу жараёнда индивидуал психология билан биргаликда, мифлар жамоавий онг ва ижтимоий қадриятларни ҳам шакллантиради. Улар ижтимоий қоидалар, ахлоқий меъёрлар ва ўзига хосликларни белгилайдиган маданий принциплар вазифасини бажаради. Масалан, Прометей афсонаси билимнинг қадр-қимматини ва ҳокимиятга қарши чиқиш жасоратини таърифлайди. Бу афсона танқидий фикрлаш ва жамият тараққиётини рағбатлантиришга катта таъсир кўрсатди. Ушбу жамоавий афсоналарни ўрганиш орқали, психологлар ижтимоий динамика ва жамоавий хатти-ҳаракатларни шакллантирадиган эътиқод ва қадриятлар ҳақида тушунчага эга бўлишади. 230 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2024) / ISSN 2181-1415 Шундай экан, мифларга психологик ёндашув инсон психикаси, индивидуал ривожланиш ва жамият динамикаси ҳақида қимматли тушунчаларни тақдим этади. Мифлар билан мулоқотда бўлиш орқали одамлар ўз-ўзини англашлари, маъно олишлари ва умуминсоний тажрибалар билан боғланадилар. Бундан ташқари, афсоналар жамоавий ўзига хосликни ривожлантириш ва маданий ҳамжиҳатликни рағбатлантириш орқали ижтимоий тузилишга ҳисса қўшади. Биз ўз психологиямизнинг чуқурлигини ўрганишда давом этар эканмиз, мифлар ўзимизни ва дунёмизни тушуниш учун ажралмас восита бўлиб қолаверади. Аввало, мифологемалар мифологик тизим ичидаги маънонинг алоҳида бирликларини ифодаловчи кичик ва муҳим қурилиш блокларидир. Уларни маданий эътиқодлар ва ғояларнинг изчил мулоқотини таъминлайдиган белгилар, мотивлар, рамзлар ва мавзуларни ўз ичига олган энг кичик мазмунли бирликлар сифатида кўриш мумкин. Мифологемаларнинг психо-семантик таснифи ушбу мифологик элементларга хос бўлган психоаналитик ва семантик ўлчовларни очишга интишнинг бир кўринишидир. Фрейднинг назариялари асотирлар бизнинг энг чуқур руҳий тўқнашувларимиз ва истакларимизга таъсир қилади, деб таъкидлайди. Рамзлар ва тасвирлар орқали улар таъқиқланган фантазиялар ва истакларни амалга ошириш туйнугини очади. Масалан, қаҳрамоннинг мифдаги саёҳати кўпинча шахснинг ўзини ўзи кашф қилиш ва онгсиз истакларнинг интеграциясига бўлган интилишларин