Регулирование взимания процессуальных расходов, связанных с производством судебной экспертизы по уголовным делам: сравнительно-правовой анализ с опытом зарубежных стран

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье автор рассматривает процессуальное процессуальные значение процессуальных результатов, которые являются издержки, одним из ключевых институтов уголовного процесса. виды процессуальных Особое внимание уделено существующим проблемам в издержек, процессуальное значение этой сфере и передовому опыту зарубежных стран в их и их применение, решении. В заключение предложен ряд рекомендаций и порядок взыскания предложений по улучшению практики. процессуальных издержек. Mamlakatimizda barcha sohalarda boʻlganidek sud-huquq tizimini yanada isloh qilish, odil sudlovni qaror toptirish orqali fuqarolarning huquq va erkinliklarini ishonchli himoyasini taʼminlashga, shuningdek odil sudlovga erishish darajasini oshirishga alohida eʼtibor qaratilmoqda. Taʼkidlash joizki, mamlakatimiz taraqqiyotining kafolati davlat va jamiyatning barcha tarmoqlarini rivojlantirishga qaratilgan keng qamrovli islohotlarni amalga oshirishda namoyon boʻladi. Soʻnggi yillarda mamlakatimizda sud-huquq sohasini tubdan takomillashtirish borasida qator tizimli ishlar amalga oshirildi. Yangi tahrirdagi Konstitutsiyada inson huquq va erkinliklarini taʼminlash bilan bogʻliq huquqiy normalar kiritildi, huquqbuzarlikdan jabrlanganlarning huquqlari qonun bilan muhofaza qilinishi, davlat jabrlanganlarga himoyalanishni va odil sudlovdan foydalanishni taʼminlashi, ularga yetkazilgan zararning oʻrni qoplanishi uchun shart- sharoitlar yaratishiga oid qoidalar aniq belgilab qoʻyildi. Biroq, bugungi kunda ushbu sohada ishni koʻrishda sud ekspertlarini ishtiroki bilan bogʻliq boʻlgan chiqimlarga doir hal etilishi lozim boʻlgan ayrim muammo va kamchiliklar mavjud boʻlib, bu oʻz navbatida inson huquqlari va manfaatlarini soʻzsiz taʼminlash va ularning huquqlarini toʻliq himoya qilinishida ayrim toʻsqinliklarga sabab boʻlmoqda. Shuni taʼkidlash kerakki, jinoyat va jinoyat-protsessual qonunchiligining samarali tizimini yaratish davlatning qonuniylik va huquq-tartibotni taʼminlash, inson huquq va erkinliklari, jamiyat va davlat manfaatlari, tinchlik va xavfsizlikni ishonchli himoya qilish boʻyicha ustuvor vazifalaridan biri hisoblanadi. Odil sudlovni protsessual chiqimlarsiz tasavvur etib boʻlmaydi. Zero, mazkur institut jinoyat ishlarini yuritish jarayonining barcha bosqichlaridagi protsessual harakatlarni amalga oshirishni tashkiliy-moddiy jihatdan taʼminlash bilan birga, ishtirokchilarning mulkiy manfaatlarini himoyalashi bois jinoyat protsessining moliyaviy vositasi boʻlib xizmat qiladi. Protsessual xarajatlarni jinoyat ishini yuritishga masʼul organlar faoliyatini tashkil etishni moddiy-texnik jihatdan taʼminlab, uning samaradorligini baholashga imkon beradigan, shuningdek koʻmaklashuvchi ishtirokchilarning moddiy manfaatlarini muhofazalash va dalillarni saqlash, joʻnatish, 263 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2024) / ISSN 2181-1415 tadqiq etish bilan bogʻliq protsessual harakatlarni amalga oshirishning moddiy sharti sifatida xizmat qiluvchi hamda shu maqsaddagi faoliyat davomida kelib chiqadigan jinoyat protsessining asosiy vazifalariga mos boshqa sarf-xarajatlar deb tavsiflashga asos boʻladi. Protsessual chiqimlar deganda jinoyat ishini yuritishga masʼul boʻlgan mansabdor shaxslarning protsessual faoliyatini moddiy jihatdan taʼminlaydigan, protsessual harakatlarni amalga oshirishda koʻmaklashuvchi shaxslarning moddiy manfaatlarini muhofaza qilish, dalillarni saqlash, joʻnatish, tadqiq etish bilan bogʻliq protsessual harakatlarni amalga oshirishning moddiy sharti sifatida xizmat qiluvchi hamda protsessual faoliyat davomida kelib chiqadigan jinoyat protsessining asosiy vazifalariga muvofiq boʻlgan boshqa sarf-xarajatlar tushuniladi. Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat-protsessual kodeksining 75-moddasida jabrlanuvchi yoki uning vakili, guvoh, ekspert, mutaxassis, tarjimon yoki xolis sifatida chaqirilgan shaxsning ish joyidagi oʻrtacha oylik maoshi uning surishtiruvchi, tergovchi, prokuror va sud huzuriga chaqirilishi munosabati bilan ketgan hamma vaqt uchun saqlanishi, ishlamaydigan shaxslarga ular kundalik mashgʻulotlari bilan shugʻullana olmaganliklari uchun haq toʻlanishi, bundan tashqari koʻrsatilgan hamma shaxslar chaqirilish munosabati bilan qilgan sarf-xarajatlarini undirish huquqiga egaligi belgilangan. Shuningdek, ushbu moddada ekspert, mutaxassis va tarjimon oʻz majburiyatlarini bajarganliklari uchun haq olish huquqiga ega ekanligi, istisno tariqasida ushbu majburiyatlar xizmat topshirigʻi tarzida bajarilgan hollarda bu qoida tatbiq etilmasligi, sarf-xarajatlar qonunda belgilangan tartibda va miqdorda toʻlanishi qayd etilgan. Amaldagi qonunchilikka muvofiq, protsessual chiqimlar: 1) jabrlanuvchilar va ularning vakillari, guvohlar, ekspertlar, mutaxassislar, tarjimonlar va xolislarga ularning protsessual harakatlar oʻtkaziladigan joyga kelib- ketish, turar joyni ijaraga olish xarajatlarini qoplash uchun, shuningdek, sutkalik xarajat puli tariqasida beriladigan summadan