Интернет и право пользования Интернетом

Аннотация

Ключевые слова: Статья посвящена анализу исследований зарубежных и интернет, отечественных ученых, в которых освещаются интернет и право пользования право пользования интернетом, в частности интернетом, анализируются термины «интернет» и «право пользования естественное право, признание как интернетом». В статье раскрывается международная и самостоятельное право, отечественная правовая система, связанная с правом IP-адрес. использования сети интернет. На основе теоретических данных были определены возможные направления дальнейшего развития «интернета» и «доступа в интернет». Internet – IP va IP-paketlarni yo‘naltirish asosida qurilgan butunjahon birlashgan kompyuter tarmoqlari tizimidir. U o‘ziga ulangan kompyuterlar bilan birgalikda axborot jamiyatining rivojlanishi uchun poydevor vazifasini bajaradi. 2011-yil 3-iyunda BMTning internetdan erkin foydalanishni insonning asosiy huquqi sifatida tan oluvchi qarori qabul qilindi. Biroq, bu dastlabki qarashda ko‘ringanidek, haqiqatan ham shunchalik ajoyib va foydali ekanmi? Keling, vaziyatni birgalikda tahlil qilib ko‘raylik. Xo‘sh, cheksiz internet olamidan foydalanuvchini qanday kutilmagan xavf-xatarlar kutib turishi mumkin? Bugungi kunda internet inson ijtimoiy hayotining ajralmas qismiga aylanib qolgan. Internetga kirishni cheklash insonning jamiyat hayotida faol ishtirok etish imkoniyatlarini sezilarli darajada kamaytiradi. Shu sababli, bugungi kunda Internetga kirish huquqini inson hayoti, axborot olish huquqi yoki erkin harakatlanish kabi asosiy inson huquqlari qatoriga kiritish zarurati masalasi dolzarb bo‘lib turibdi. Internetga kirish huquqi Internetdagi barcha ma’lumotlarga kirish huquqi sifatida ham, Internetga bevosita ulanish huquqi sifatida ham qaralishi mumkin. Birinchi huquq xalqaro huquqda to‘liq tan olingan bo‘lsa-da, Internetga jismoniy kirish huquqini xalqaro huquqiy hujjatlarda mustahkamlash zarurati hanuzgacha bahsli masala bo‘lib qolmoqda. Shu ma’noda, Internetga kirish huquqi “uzib qo‘yilmaslik huquqi” sifatida talqin etilishi mumkin, chunki aynan barcha insonlar uchun, vaqt, siyosiy vaziyat va ijtimoiy sharoitlardan qat’i nazar, Internetdan erkin va teng foydalanish imkoniyati ushbu huquqni mustahkamlashning asosiy maqsadi hisoblanadi. Ushbu masala yuzasidan bahslar va muhokamalar to‘lqini 2011-yildagi “Arab bahori” voqealaridan so‘ng avj oldi. Bu paytda Misr, Liviya va Suriyada hukumatga qarshi ommaviy g‘alayonlar vaqtida hokimiyat tomonidan aholining internetdan foydalanishi cheklangan edi. Internet namoyishlar va davlat to‘ntarishlarini uyushtirish, ishtirokchilar o‘rtasida muloqot va axborot almashinuvi uchun qulay maydon bo‘lib xizmat qildi. Davlatlarning bu harakatlariga jahondagi demokratik mamlakatlar tomonidan keskin tanqidiy munosabat bildirildi. G‘arb mamlakatlari, tarmoqqa kirishni to‘sib qo‘yishni qo‘zg‘olonchilarni nazorat qilishga urinish sifatida baholab, buni ularning erkinliklarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri cheklash deb hisobladi. 2012-yilda BMT Internetga kirish huquqini insonning ajralmas huquqi sifatida e’tirof etdi. BMT Inson huquqlari bo‘yicha kengashi vakili Frank La Runing 2011-yilgi ma’ruzasi asosida qabul qilingan qarorida shunday deyiladi: “Inson huquqlari bo‘yicha xalqaro konvensiyalarga muvofiq, alohida, mustasno va aniq belgilangan holatlardan tashqari, Internetdagi axborot yo‘lida iloji boricha 202 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2024) / ISSN 2181-1415 kamroq to‘siqlar bo‘lishi lozim”. Dunyoning turli mamlakatlarida odamlarni ataylab internetga kirish imkoniyatidan mahrum qilish endi inson huquqlarining buzilishi sifatida e’tirof etilmoqda. 2016-yil iyulda BMT Internetda fikr bildirish erkinligi huquqi bo‘yicha kengaytirilgan rezolyutsiyani qabul qildi: BMT Bosh Assambleyasi davlatlarni “...shaxsiy hayot daxlsizligi huquqini himoya qilish maqsadida yozishmalarni tekshirish, shuningdek shaxsiy ma’lumotlarni ushlab qolish va to‘plash choralari, jumladan ommaviy kuzatuv amaliyoti bilan bog‘liq tartib-qoidalar, amaliyot va qonun hujjatlarini qayta ko‘rib chiqishga” da’vat etdi. Shuningdek, u yana bir bor Internetga kirish huquqini insonning asosiy huquqi sifatida e’tirof etdi va uning to‘siqsiz amalga oshirilishi hamda himoya qilinishini ta’minlash davlatlarning vazifasi ekanligini ta’kidladi. Frank La Ryu ma’ruzasi va BMT rezolyutsiyasidan tashqari, bu g‘oyaning taniqli olimlar, nufuzli siyosatchilar va jamoat arboblari orasida ham ko‘plab tarafdorlari mavjud. Butunjahon internet tarmog‘ining asoschisi Tim Berners-Li 2011-yilda Massachusets texnologiya institutining simpoziumlaridan birida so‘zga chiqib, internetga kirish imkoniyatini ichimlik suviga bo‘lgan ehtiyoj bilan tenglashtirgandi. Davlat miqyosida Estoniya, Finlyandiya, Fransiya, Gretsiya, Ispaniya, Kosta-Rika allaqachon internetga kirishni o‘z fuqarolarining asosiy huquqi sifatida e’lon qilgan va qonuniy jihatdan mustahkamlab qo‘ygan. Shunday qilib, 2000-yilda Estoniya parlamenti Ommaviy axborot to