Правовой статус общественных объединений физического воспитания и спорта

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье раскрыто понятие общественных институты гражданского объединений путем сравнения их с понятиями общества, «неправительственная некоммерческая организация», «третий сектор», «общественная организация». Основное внимание было общественные организации, сосредоточено на более широком раскрытии ее важных неправительственные элементов на основе мнений ученых, исследовавших эту некоммерческие область. Деятельность общественных объединений организации, анализировалась на основе Конституции и специальных общественные законов. Проанализирована деятельность общественных объединения, социальный фонд, объединений как «третьего сектора». институт. Bugungi kunga kelib jamoat birlashmalarining jamiyat hayotida tutgan o‘rni tobora muhim ahamiyat kasb etib bormoqda. Rivojlangan davlatlarning bugungi kundagi holati ham aynan jamoat birlashmalari faoliyatini qay tartibda yo‘lga qo‘ygani hamda ularga taqdim etilayotgan kafolatlar bilan chambarchas bog‘liqdir. Jamoat birlashmlari bevosita mamlakatdagi aholining hayot tarziga ta’sir o‘tkaza oladigan va uni ma’lum maqsadga yo‘naltira oladigan kuchga ega bo’lib bormoqda. Ayni shu nuqtayi nazardan olib qaraydigan bo‘lsak O‘zbekistonda ham jamoat birlashmalarining faoliyatiga alohida e’tibor qaratilmoqda. Bosh qomusimizning 10, 39, 69, 70, 145, 146-moddalarida jamot birlashmalari O‘zbekiston xalqi nomidan ish olib bormasligi, fuqarolarning jamoat birlashmalariga uyushish huquqi mavjudligi, jamoat birlashmalari fuqarolik jamiyati institutlari tarkibiga kirishi, jamoat birlashmalarining turlari va ularni tarqatib yuborish asoslari, qanday jamoat birlashmalarini tuzish hamda ularning faoliyat ko‘rsatishi taqiqlanganligi ko‘rsatib o‘tilgan. Yuqorida keltirlganidek, Konstitutsiyamizning qator moddalarida jamoat birlashmalari faoliyatining muhimligidan kelib chiqib normalar kiritilgan. Avvalambor, jamoat birlashmalari tushunchasiga ta’rif berib o‘tsak. Xususan, 1991-yil 15-fevralda qabul qilingan “O‘zbekiston Respublikasida jamoat birlashmalari to‘g‘risida”gi Qonunning 1-moddasida O‘z huquqlari, erkinliklarini hamda siyosat, iqtisodiyot, ijtimoiy rivojlanish, fan, madaniyat, ekologiya va hayotning boshqa sohalaridagi qonuniy manfaatlarini birgalikda ro‘yobga chiqarish uchun birlashgan fuqarolarning xohish-irodalarini erkin bildirishlari natijasida vujudga kelgan ixtiyoriy tuzilma jamoat birlashmasi ekanligi qayd etib o‘tilgan. Bundan tashqari, 1999-yil 14-aprelda qabul qilingan “Nodavlat notijorat tashkilotlari to‘g‘risida”gi Qonunning 11-moddasida Ma’naviy yoki boshqa nomoddiy ehtiyojlarni qondirish uchun o‘z manfaatlarining mushtarakligi asosida qonunda belgilangan tartibda birlashgan fuqarolarning ixtiyoriy birlashmasi jamoat birlashmasi deb e’tirof etilishi qayd etib o‘tilgan. Shuningdek, qonunchilikka muvofiq jamoat birlashmalarining maqomidan kelib chiqib uning quyidagi alohida belgilarini qayd etib o‘tishimiz mumkin: 1. Jamoat birlashmasini tuzishga bo‘lgan tashkiliy-huquqiy talablarning belgilanganligi; 2. Fuqarolarning uyushish huquqi asosida tashkil topishi; 171 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 07 (2024) / ISSN 2181-1415 3. A’zolikka qo‘yilgan o‘ziga xos talablar (Siyosiy partiyalardan tashqari jamoat birlashmalariga chet el fuqarolari hamda fuqaroligi bo‘lmagan shaxslarning birlashish huquqi mavjudligi). Odatda, jamoat birlashmasi hamda nodavlat-notijorat tashkilotlarini bir biriga tenglashtirishadi. Biroq “Nodavlat notijorat tashkilotlari to‘g‘risida”gi Qonunniga muvofiq jamoat birlashmasi ijtimoiy fond, muassasa singari nodavlat notijorat tashkilotning bir shakli ekanligi qayd etilgan. Ushbu chalkashlik holatini quyidagi bir qator sabablari bo‘lishi mumkin. Liborakina tadqiqotlariga ko‘ra ko‘pchilik davlatlar Konstitutsiyalarida nodavlat notijorat tashkilotlari tushunchasi uchramaydi. Lekin mazkur davlatlar qonunchiligida nodavlat notijorat tashkilotlari uchraydi hamda konstitutsiyalarda belgilangan jamoat birlashmalarining tarkibiy qismi deb faraz yuritishga ta’sir qiladi. Bundan tashqari, nodavlat notijorat tashkilotlarining alohida maxsus ta’riflari mavjud emasligi uni jamoat birlashmasining sinonimi deb yuritishga ta’sir qiladi [1]. Yoki ba’zi olimlar nodavlat notijorat tashkilot va jamoat birlashmasiga berilgan taʻriflarni nazariy jihatdan qiyoslab “Oʻzbekiston Respublikasida jamoat birlashmalari toʻgʻrisida”gi Qonunda eʻtirof etilgan “jamoat birlashmasi” tushunchasi mazmun va mohiyati jihatidan “Nodavlat notijorat tashkilotlari toʻgʻrisida”gi Qonunda berilgan “nodavlat notijorat tashkilot” tushunchasidan kengroq maʻno kasb etadi deb fikr bildirganlar[2]. Ushbu vaziyatni shuni ham ta’kidlab o‘tish joizki, ushbu tushunchalarning xilma- xilligiga sabab jamoat birlashmasi tushunchasining nodavlat notijorat tashkilotlaridan ertaroq qonunchiligida aks etganligida. G‘arbda “nodavlat, notijorat, ixtiyoriylik” singari belgilarga ega [3] bo‘lgan tashkilotga nisbatan ham jamoat birlashmasi tushun