RAQAMLASHTIRISH TENDENSIYALARINING TIJORAT BANKLARIDAGI XIZMAT KO‘RSATISH SIFATIGA TA’SIRI

Аннотация

Ushbu tezisda tijorat banklari faoliyatida raqamlashtirish tendensiyalarining xizmat ko‘rsatish sifatiga ta’siri tahlil qilingan. Tadqiqot davomida O‘zbekiston bank tizimidagi raqamli transformatsiyaning asosiy yo‘nalishlari, mobil va internet-banking xizmatlarining joriy etilishi, mijozlar ehtiyojlariga moslashtirilgan texnologik yechimlar o‘rganilgan. So‘rovnoma va statistik tahlillar asosida raqamli xizmatlar orqali mijozlarning qoniqish darajasi an’anaviy xizmatlarga nisbatan yuqoriligi aniqlangan. Shuningdek, tezisda O‘zsanoatqurilishbank ATB misolida raqamli xizmatlar joriy etilganidan keyin xizmat sifati va tezligi oshgani amaliy ma’lumotlar bilan asoslab berilgan. Xulosa sifatida, raqamlashtirish bank xizmatlarining sifatini oshirishda asosiy omil sifatida baholangan va raqamli transformatsiyani jadallashtirish bo‘yicha tavsiyalar berilgan. Kalit soʼzlar: raqamlashtirish, bank xizmatlari sifati, tijorat banklari, mobil banking, internet-banking, mijozlar qoniqishi, raqamli transformatsiya, fintech, bank texnologiyalari, O‘zsanoatqurilishbank, xizmat ko‘rsatish innovatsiyalari, elektron to‘lovlar, masofaviy xizmatlar, sun’iy intellekt, moliyaviy texnologiyalar. Kirish. Zamonaviy raqamli texnologiyalarning jadal rivojlanishi bank- moliya tizimida tub o‘zgarishlarga sabab bo‘lmoqda. Xususan, tijorat banklari faoliyatida raqamlashtirish jarayonlari xizmat ko‘rsatish sifati, tezkorligi va mijozlar ehtiyojiga moslashuvchanligini keskin oshirmoqda. Ilgari naqd pul va yuzma-yuz muloqotga asoslangan bank xizmatlari bugungi kunda mobil ilovalar, internet-banking, sun’iy intellektga asoslangan texnologiyalar yordamida avtomatlashtirilgan, tezkor va xavfsiz shaklga o‘tmoqda. Bu esa banklar uchun nafaqat xizmat ko‘rsatish samaradorligini oshirish, balki raqobatbardoshlikni mustahkamlashda ham muhim strategik ustunlikni ta’minlaydi. O‘zbekiston Respublikasida ham oxirgi yillarda moliya sektorida raqamlashtirishga alohida e’tibor qaratilib, tijorat banklari faoliyatiga ilg‘or texnologiyalar joriy etilmoqda. Biroq raqamlashtirish tendensiyalarining bank xizmatlari sifati ko‘rsatkichlariga aniq ta’sirini ilmiy asosda o‘rganish dolzarb masala bo‘lib qolmoqda. Ushbu tezisda aynan shu masala yuzasidan tahliliy va statistik asoslangan yondashuvlar orqali tadqiqot olib boriladi. 62 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference So‘nggi o‘n yillikda bank-moliya tizimi globallashuv va raqamli texnologiyalar inqilobining eng faol ishtirokchisiga aylandi. Ilgari bank xizmatlari faqat filiallar orqali, cheklangan vaqt va jismoniy mavjudlik bilan bog‘liq bo‘lib kelgan bo‘lsa, bugungi kunda bu cheklovlar deyarli yo‘qolgan. Bu o‘zgarishlarning markazida esa — raqamlashtirish tendensiyasi turadi. Aynan raqamli texnologiyalar bank xizmatlarini tezkor, qulay, ishonchli va yuqori sifatli ko‘rsatishning yangi mezonlarini shakllantirmoqda. Raqamlashtirish — bank xizmatlarining shakl emas, mohiyatini o‘zgartiruvchi jarayon. Ko‘p hollarda raqamlashtirishni texnologik vosita deb tasavvur qilamiz. Aslida esa, bu – bank xizmat ko‘rsatish falsafasining o‘zgarishidir. Endilikda banklar o‘z xizmatlarini mijoz talablariga moslashtirish uchun: vaqtga bog‘lanmasdan ishlaydi; xodimlar ishtirokisiz xizmat ko‘rsatadi; mijozlarni shaxsiy axborotlari orqali individual segmentlarga ajratadi. Shu tariqa raqamli bank modeli faqat mahsulot yoki xizmat emas, balki tajriba (customer experience) ishlab chiqaradi. Bu tajriba esa raqobat ustunligining yangi manbai hisoblanadi. 2. Xizmat sifati – zamonaviy mijozning kutgan javobidir. Mijozlar uchun sifat degani – bu faqat xizmatni bajarish tezligi emas. Bu quyidagilarning uyg‘unligidir. Qulaylik – murakkab jarayonlarsiz ishlash imkoniyati; Isbotlangan xavfsizlik – shaxsiy axborot va mablag‘lar himoyasi; Moslashuvchanlik – istalgan qurilma va platformada xizmatdan foydalanish; Shaxsiylashtirish – umumiy reklama emas, faqat o‘zi uchun foydali takliflarni olish. 1-rasm. Raqamli bank xizmatlari sifatining asosiy mezonlari Manba: Muallif ishlanmasi. 63 SOLUTION OF SOCIAL PROBLEMS IN MANAGEMENT AND ECONOMY International scientific-online conference Raqamli banklar aynan shu sifat mezonlariga javob berishga harakat qilmoqda. Shuning uchun raqamlashtirish xizmat sifatining nafaqat tashqi ko‘rinishini, balki mazmunini ham yangilamoqda. Raqamli transformatsiya sharoitida mijoz bilan bank o‘rtasidagi aloqa modeli tubdan o‘zgarib bormoqda. An’anaviy bank tizimida mijozlar xizmat so‘rovchisi sifatida qaralgan bo‘lsa, hozirgi raqamli tizimlar ularni axborot va ehtiyoj manbai sifatida ko‘radi. Endilikda mijoz bankka murojaat qilmaydi — bank mijoz tomon yo‘l oladi. Bu esa bank-mijoz munosabatlarini yangi bosqichga olib chiqmoqda. Endi mijoz xizmatning faqat iste’molchisi emas, balki uning shakllanishiga bevosita ta’sir ko‘rsatuvchi subyektga aylanmoqda. Bank xizmatlari tizimi esa uning harakatlarini kuzatadi, tahlil qiladi va mos ravishda xizmat algoritmlarini shakllantiradi.