INSON FALSAFASINING YOSHLAR MA’NAVIYATIGA TA’SIRI (FALSAFAVIY ANTROPOLOGIYA)

Аннотация

This article discusses philosophy of human beings and philosophical anthropology. The philosophy of human beings explores the fundamental questions of human existence, essence, purpose, and its relationship with the world. This field examines not only the biological aspects of humans but also their spiritual, ethical, and intellectual dimensions. Keywords: Max Scheler, Philosopher, Aesthetics, Ethics, Thinking, Aristotle, Plato, Logic, Kant, Socrates, Democritus. Kirish: Inson borlig‘i tabiiy rivojlanishning butunlay yangi, yuqoriroq bosqichi ham tegishli va uning tabiiy jismoniy, biologik asosi hisoblanadi. Falsafa tarixida inson individualligining ichki, yashirin holatini aks ettiruvchi «jon» va «ong» tushunchalarining tahliliga alohida etibor qaratilgan edi.Suqrotning shogirdi Aflotun insonning ruhi o’lmaydi,u har gal yangi tanaga ko’chib o’tadi, 5 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference deb tahmin qilgan edi. Insonning o’zini o’rab turgan atrof dunyoni o’rganishga urinishi bu ruhning tanga korguniga qadar mushohada etgan abadiy g’oyalar olami haqidagi xotiralardir.Aflotun uchun inson ideali donishmand faylasuf bo’lib uning ruhi ko’p sayr qilgan va shu sabali uning bilimlari eng to’g’ri va qimmatlidir. Bunday komil faylasufi Arastu ,,O’zini tafakkur etuvchi” deb atalgan edi. Inson haqidagi ta’limotni rivojlantirishdagi antik antik materalistik Demokrit, Epikur, Lukretsiy Kar va boshqalar salmoqli hissa qo’shdilar. Ularning qarashlariga ko’ra inson hayotining maqsadi ongli lazatlanish azob uqubatlarga chap berish ruhning sokin vat inch holatga erishishdir. Shu sabali ular falasfaning asosiy vazifasi insonga baxtli bo’lish yo’lini ko’rsatishdan iborat deb hisoblaganlar. Ularning fikricha. Jon ayrim atomlardan tashkil topgan va o’limiga mahkum, tana halokatga uchraganda so’ng atomlar yemiriladi. Inson o’limidan qo’rqmasligi kerak, zero toki u hayot ekan o’lim yo’q, o’lim kelganda esa inson yo’q bo’ladi.Umuman olganda antik falsafa ,,Inson nima “ degan savolga javob bermadi, balki ana shu kuntartibga qo’ydi.[1] Tahlil va natijalar. Ilmiy falsafa esa tabiatning mavjudligi insonga, uning ongi va sezgisiga bogiiq emas, deb uqtiradi. 0‘tmishda Yer shunday bir holatda boiganki, unda o'zining sezgilari va ongiga ega boigan inson u yoqda tursin, hatto boshqa har qanday jonli mavjudotlaming ham yashashi uchun hech bir imkoniyat boimagan. Yer, Quyosh sistemasi, umuman, tabiat har qanday ongdan tashqarida va unga bogiiq boimagan holda mavjuddir. Kishi ongi tabiat taraqqiyotining faqat muayyan bosqichi-dagina uning mahsuli sifatida vujudga kelgan.[2] Ongdan tashqarida va unga bogiiq boimagan holda mavjud boigan tabiatning na boshi, na oxiri, na ibtidosi va na intixosi bor. Hozirgi zamon fanlari olamning, tabiatning cheksiz, benihoyaligi to'g'risidagi yangidan-yangi dalillar bermoqda. Fan sohasidagi yutuqlarning ko'rsatishicha, bizning galaTabiat, butun moddiy olam doimiy harakatda, to'xtovsiz o'zgarish va rivojlanishdadir. Mavjudotdagi barcha jismlar Oy, Quyosh, sayyoralar, meteoritlar fazoda doimiy ravishda harakatda. Tabiatning, materiyaning fazoda cheksiz va vaqtda abadiy bo‘lgan tinimsiz harakati jarayonida ba’zi bir narsalar emiriladi, yangilari paydo bo‘ladi. Tabiatning milion yillar davomidagi tadrijiy taraqqiyoti jarayonida jonsiz dunyodan jonli dunyo kelib chiqqan. Jonli dunyoning paydo bo'lishi tabiatning, materiyaning cheksiz koinotdagi taraqqiyotidan kelib chiqishi mumkin bo'lgan oqibatlardan biridir. Jonli materiya keyinroq yuz bergan hodisalar, uzoq davom etgan taraqqiyot samarasidir. Jonli tabiat ham jonsiz tabiat ham doimiy harakatdadir. Lekin harakat ulaming har ikkalasida ham biroz boshqacharoq shaklda amalga oshadi.[3] Hayot tabiat taraqqiyotining ma’lum 6 MODELS AND METHODS IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference bosqichidagi ko'rinishidir. Jonli tabiat moddiy olamning kichik bir qismini tashkil etgani uchun unga xos xususiyatlarni jonsiz olamga mexanik ravishda yoyib bo'lmaydi. Ilmiy falsafa jonli tabiat bilan jonsiz tabiat o'rtasida o'tib bo'lmaydigan to'siq yo'q, deb ta’lim beradi. Ular bir-biridan sifat jihatdan farq qilishiga qaramay, bir-biri bilan bog'liq hamdir. Jonli tabiat abadiy mavjud bo'lgan emas, balki jonsiz tabiat taraqqiyotining ma’lum bir bosqichida, ma’lum obyektiv sharoitlar asosida vujudga kelgan. Jonli tabiat bilan jonsiz tabiat asosida ham yagona moddiy substansiya - materiya yotadi. Demak, jonli tabiat bilan jonsiz tabiat o'rtasidagi bog'lanish ulaming birligida yaqqol ko'rinadi.Jonli tabiat bilan jonsiz tabiat o'rtasidagi moddiy birlik ulaming kimyoviy tarkibida ham juda aniq ko'rinadi. Odam organizmidagi kislorod, uglerod, oltingugurt, azot, kalsiy, fosfor, magniy, natriy, kaliy, xlor, temir singari elementlami jonsiz tabiatda ham uchratamiz. Organizmlarni tashkil etuvchi oqsil tarkibida ham shunday elementlar bor. Jonli tabiat bilan jonsiz tabiat o'rtasida umumiy tomonlardan tashqari ulaming har biriga xos bo'lga