Коммуникативный анализ песни

Аннотация

Ключевые слова: В статье анализируются разделы коммуникативного коммуникативная, анализа (анализ ситуации общения), традиционно основа, относящиеся к коммуникативной лингвистике, риторике, песня, теории коммуникации, психолингвистике, а также институт, монолог, стилистике художественного текста, и делаются выводы. язык, функция, поведение, общение. Kommunikativ tahlil (muloqot holatini tahlil qilish) an’anaviy ravishda kommunikativ tilshunoslik, ritorika, muloqot nazariyasi, psixolingvistika, shuningdek, badiiy matn stilistikasiga tegishli deb hisoblanadi. Biroq, bizning kuzatishlarimizga ko‘ra, umumiy qabul qilingan tahlil rejasi hali ishlab chiqilmagan. Zamonaviy umumlashtiruvchi nashrlar [Denisenko, Chebotaryova 2008, Leontovich 2011, Smolenenkova 2016, Sternin 2013] odatda quyidagilarni o‘z ichiga oladi: 1) muloqot sohasi (rasmiy – norasmiy, ta’limiy, ilmiy, ijtimoiy-siyosiy, badiiy- estetik va boshqalar); 2) kommunikativ (bir tomonlama ma’lumot almashish, fikr yoki his-tuyg‘ularni almashish; ishontirish; harakat, o‘yin-kulgi va boshqalar uchun motivatsiya); 3) nutq muallifining (adresatning) xususiyatlari: oddiy odam – mutaxassis, uning yoshi va jinsiy xususiyatlari; 4) adresatning (suhbatdosh, sherik) xususiyatlari: aniq shaxs – ma’lum bir ijtimoiy guruh – butun jamiyat; mutaxassis – havaskor va boshqalar; 5) muloqotning janr xususiyatlari (M.M. Baxtin bo‘yicha); 6) o‘tmish omili (presuppozitsiya, Y.I. Passov bo‘yicha “vaziyatli holat”; muloqotning tashabbuskorligi yoki reaktiv xarakteri); 7) kelajak omili (reaksiya taxmin qilinadimi va qanday); 8) tilni ifodalash va muloqot qilish vositalari; 9) og‘zaki bo‘lmagan ifoda vositalari (yozma matnda – shrift, rang, bo‘shliqlar va boshqalar, og‘zaki matnda – tonallik (avtoritar – neytral – do‘stona), mantiqiy urg‘u, pauzalar, balandlik, kuch, ovoz balandligi, ovoz tembri nutq tezligi, intonatsiya, imo- ishoralar (ko‘rsatuvchi, urg‘u beruvchi, ko‘rgazmali), mimika, holat, qarash; 10) muloqot natijasi. Albatta, bunday reja hamma o‘quv holatiga ham mos kelmaydi. Uni muayyan didaktik shartlar va vazifalarga moslashtirish lozim. Tadqiqotimizning asosiy nazariy asoslaridan biri Y.I. Passovning o‘quvchilar uchun “kommunikativ mashqlar uchun psixologik asos” sifatida “kommunikativ vazifa”ni qo‘yish zarurligi haqidagi eski, ammo samarali g‘oyasidan iborat bo‘lib, bu “o‘quv mashqlarini psixologik jihatdan muloqot jarayoniga o‘xshash qilish”ga yordam beradi [Passov 2000: 9]. Boshqacha qilib aytganda, kommunikativ kompetensiyani samarali rivojlantirish uchun darsda o‘quvchi adekvat lingvistik vositalar yordamida “shu erda va hozir” maqsadiga erishishi kerak bo‘lgan vaziyatlarni yaratish kerak. 251 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 04 (2023) / ISSN 2181-1415 Y.I. Passovning so‘zlariga ko‘ra, “agar o‘quvchi haqiqiy (ta’lim emas) sharoitda muloqot qilishni o‘rganishini, muloqot o‘quv jarayonining samarali mexanizmiga aylanishini istasak, unda darsda tashkil etilgan vaziyatlar muloqot birligi bo‘lishi kerakligiga rozi bo‘lishimiz kerak, ya’ni barcha asosiy xususiyatlariga ega bo‘lishi va shu bilan muloqotning mohiyatini, tabiatini qayta yaratishi (modellashtirishi) lozim” [Passov 2000: 87]. Oddiy kommunikativ vaziyatlarning asosiy xususiyatlarini tushunish va yaxshi o‘zlashtirish uchun ularni oddiy va mantiqiy reja bo‘yicha tahlil qilish kerak, bu o‘xshash sharoitlarda mustaqil intellektual nutq harakatlari uchun namuna bo‘lishi mumkin. Ushbu maqsadga erishish uchun quyidagi vazifalar hal qilindi: – fanda mavjud algoritm va metodikalar asosida rus tilini chet tili sifatida o‘qitishda foydalanishga moslashtirilgan kommunikativ tahlilning soddalashtirilgan rejasi tuzildi; – qo‘shiqlarni kommunikativ tahlil qilish rejasi A2-V1 darajadagi talabalarning sinov mashg‘ulotlarida sinovdan o‘tkazildi; – uning samaradorligi va kamchiliklari yuzasidan xulosalar chiqarildi. Kommunikativ tahlil rejasi, qoidaga ko‘ra, talabalarga quyidagi shaklda taqdim etildi: 1. Kim gapiryapti? 2. Kimga gapiryapti? 3. Qayerda va qachon gapirdi? 4. Nimani, qanday so‘zlarni aytadi? 5. Muloqot ishtirokchilari bir-biridan nimani xohlashadi? 6. Ularning his-tuyg‘ulari – boshida va oxirida qanday? 7. Ular o‘z maqsadlariga erishdilarmi? 8. Keyin nima bo‘ladi? 9. Muloqotda qanday so‘zlarni va qanday vaziyatda ishlatishim mumkin? Keyinchalik, qo‘shiqning kommunikativ tahlili yordamida dars qanday o‘tayotganini qisqacha tasvirlab beramiz. Birinchi misol uchun Larisa Mondrus ijrosidagi “Mojet, net, a mojet, da” qo‘shig‘i (musiqa E. Rosner, so‘z V. Mass, M. Chervinskiy) tanlandi. Darsda “Fe’l. Vaqt toifasi” (A2 darajasi) mavzusini takrorlash qo‘llanildi. I. Qo‘shiqni birinchi tinglashga tayyorgarlik: “Sizni bayram oqshomiga taklif qilishdi. U yerda bir qiz bo‘ladi. U sizga o‘z hikoyasini, hayotiy voqeani aytib beradi. Eshiting va ayting: u nimaga shubha qiladi? Balki siz unga yaxshi maslahat berarsiz? Shunday qilib, talabalar kommunikativ vaziyatning manfaatdor