Психологическая характеристика и виктимологическая профилактика потерпевших от умышленных убийств

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада қасддан одам ўлдириш жинояти қасддан одам ўлдириш, жабрланувчисининг тушунчаси, жабрланувчи шахсларнинг жиноятчи ва жабрланувчи, психологик ҳусусиятлари, жабрланувчи шахснинг жиноят криминологик ва содир этилиши механизмида тутган ўрни, ушбу тоифага виктимологик хусусият. кирувчи шахсларга нисбатан виктимологик мазмундаги профилактик чоралар ва шахсларнинг қасддан одам ўлдириш жиноятларидан жабрланишига имконият яратувчи асосий омиллар ва шарт-шароитлар аниқланиб таҳлил қилинган. 1 Deputy Director for Academic affairs of Tashkent Academic Lyceum No. 2 of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan, independent researcher of doctoral program of the Ministry of Internal Affairs of the Academy. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 09 (2022) / ISSN 2181-1415 Психологическая характеристика и виктимологическая профилактика потерпевших от умышленных убийств АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье раскрываются понятие потерпевшего от убийство, преступления умышленного убийства, психологические преступник и особенности потерпевшего, роль потерпевшего в потерпевший, механизме совершения преступления, меры пресечения криминологическая и виктимологическая виктимологического содержания в отношении лиц характеристика. относящихся к данной категории, а также выявлены и проанализированы основные факторы и условия, обусловливающие возможность пострадать лицам от преступлений умышленного убийства. Жиноятчиликка қарши курашиш вазифасини давлат жамият ва алоҳида фуқаролар олдидаги устувор вазифага айлантиради. Вақти-вақти билан расмий статистик маълумотларда қайд этилган барқарорлашувга ва ҳатто аниқланган жиноятлар сонининг бироз пасайишига қарамай, улардан кўрилган зарар жамият ва давлатнинг пойдеворига путур етказади ва қонунга бўйсунувчи аҳоли зиммасига катта юк тушади. Сўнгги ўн йилликлардаги криминологик муҳокамаларда ва адабий нашрларда жиноят содир этиш жараёнида ва уларнинг олдини олишда жиноий хуружлар қурбонларининг ўрни ва ролига алоҳида эътибор қаратилмоқда. Шу билан бирга, тадқиқотчилар фақат ўрганилаётган ҳодисани назарий ва криминологик таҳлил қилиш билан чекланиб қолмасликлари керак, бошқа ёндашувлар, уни ўрганиш усуллари ҳам зарур, бу эса ундаги сифат ўзгаришларини тўлиқроқ очиб беришга имкон беради. Жиноятни криминологик тадқиқ қилиш орбитасига иккита баҳолаш киради: криминологик-ҳуқуқий ва махсус-виктимологик, гарчи криминология ва виктимологияни бир-биридан ажратиб бўлмаса-да. Қасддан одам ўлдириш жиноятининг криминологик таҳлил қилиш бизга жабрланувчининг барқарор ва динамик ҳолати, унинг психофизик ва ижтимоий фазилатлари, демографик хусусиятлари, жамиятдаги мавқеи ўртасида нима ва қайси жиҳатдан боғлиқлик борлиги, хусусан, жиноят содир бўлган воқеа билан боғлиқ бўлган шахсларнинг муҳити, жиноятдан олдинги вазиятда ва бевосита жиноят контекстидаги хатти-ҳаракатлари ҳақида тасаввурга эга бўлиш имконини беради. Қасддан одам ўлдириш жинояти кўп ҳолларда норасмий мулоқот жараёнида шахслараро муносабатлар соҳасида ва қоида тариқасида, ҳиссий аҳамиятга эга бўлган индивидуал тор шахсий муаммоларни ҳал қилиш учун содир этилади. Бу жиноятлар асосан, конкрет ҳаёт ва кундалик онгдаги шунингдек, аҳолининг айрим ижтимоий гуруҳлари соҳасидаги деформациялардан келиб чиқади. Ушбу жиноятларда жабрланувчининг хулқ-атвори, унинг шахсий хусусиятлари муҳим рол ўйнайдиган, яъни бундай жиноятларни содир этиш механизмида виктимологик омилининг аҳамияти катта бўлган жиноятларга қасддан одам ўлдириш жинояти киради. Қасддан одам ўлдириш жиноятларида жабрланувчиларга таъсир этувчи омилларнинг навбатдаги гуруҳи ёш ва касбий мансубликдир. Қариялар, вояга етмаганлар ва аёллар ўзларининг ночорлиги туфайли кўпроқ бундай жиноятлар қурбони бўлишади. 106 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 09 (2022) / ISSN 2181-1415 Қотиллик содир этишда жабрланувчини танлашни қуйидаги сифатлар олдиндан белгилаб беради 1) тажовузкорликнинг кучайиши, зиддият; 2) спиртли ичимликларни суиистеъмол қилиш; 3) ғайриқонуний хатти-ҳаракатлар қилиш орқали провокация қилиш; 4) алоҳида жинс ва ёш хусусиятлари; 5) махсус касбий мансублик ёки касб; 6) оилавий келишмовчиликлар ва жанжаллар. Сўнгги йилларда жиноят жабрланувчисининг шахси ва хулқ-атворини ўрганиш кўпроқ олимлар ва амалиётчиларнинг эътиборини тортди. Бунинг сабаби шундаки, айрим ҳолларда жиноят содир этиш тўғрисидаги якуний қарор кўп жиҳатдан жабрланувчиларнинг хатти-ҳаракатлари ва уларнинг шахсий хусусиятларига боғлиқ. Ю.В. Чуфаровский шундай ёзади: “Жиноятчи ва жабрланувчининг уларнинг фаолиятида намоён бўладиган шахсий хусусиятларини солиштириш бизга қуйидаги саволларга жавоб беришга имкон беради: конфликтнинг жиноятга айланишининг мезонлари нимадан иборат, унинг ҳақиқий ҳиссаси қандай? Жиноятчининг ҳам, унинг қурбонининг ҳам бу ривожланишига таъсири. Жабрланувчи шахсининг тузилишини илмий таҳлил қилиш, шунингдек, жиноятда жабрланувчи бўлиб қолишнинг олдини олишнинг