Перспективы организации деятельности системы внешкольного образования на основе дистанционных и мультимедийных средств

Аннотация

Калит сўзлар: Мазкур мақола трансплантация ва мунинг тарихи, инсон трансплантация, инсон органлари ва тўқималари (ҳужайралари)ни органлари ва тўқималари трансплантация қилишни тиббий ва ҳуқуқий жиҳатлари ва (ҳужайралари), донор, уни ҳуқуқий тартибга солиш, амалга оширилган реципиент, ҳуқуқ, тиббиёт ҳуқуқи, соғлиқни сақлаш трансплантациялар статистикаси ва трансплантация бўйича хорижий ва миллий тажриба асослари келтириб ўтилган. Шу билан бирга, мавзу юзасидан олимларнинг илмий қарашлари ўрганилди 1 Leading specialist Department of Legal Initiatives Tashkent state university of law Tashkent, Uzbekistan email: aalijonbinakulov@gmail.com Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special issue -1, №01 (2020) / ISSN 2181-1415 Правовое регулирование трансплантации органов и тканей (клеток) человека и перспективы его развития в Республике Узбекистан АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье представлены история трансплантации, трансплантация, медицинские и правовые аспекты трансплантации органов человеческие органы и и тканей человека, ее правовое регулирование, статистика ткани (клетки), донор, трансплантации, а также основы зарубежного и реципиент, права, медицинское право, отечественного опыта трансплантации. В то же время здравоохранение. были изучены научные взгляды ученых на эту тему. Бугунги кунга келиб, соғлиқни сақлаш соҳаси бошқа соҳалар сингари тезкорлик билан ривожланиб бормоқда. Айни дамда жаҳон миқёсида ҳукм сураётган COVID − 19 пандемияси шароитида ушбу соҳанинг нақадар муҳим эканлиги, инсониятнинг ҳаёти ва соғлиғи бутун бошли соғлиқни сақлаш тизимига боғлиқлиги аён бўлди. Бунда эса инсон ҳаётини сақлаб қолиш жуда катта аҳамиятга эга бўлиб, унинг яшаш ҳамда фаровон турмуш тарзига эга бўлиш ҳуқуқи халқаро ва миллий ҳужжатлар билан кафолатланган. Органлар трансплантацияси технологияси илмий йўналишда органлар етишмовчилиги касаллиги билан касалланган шахсларга ҳаёт совғаси сифатида намоён бўлди. Шу билан бирга, инсон органлари ва тўқималари (ҳужайралари)ни трансплантация қилиш масаласи бугунги куннинг асосий, муҳокамали ва ўз ечимини кутаётган муаммолардан бири ҳисобланиб, трансплантация тиббиётнинг фанлараро, биоэтика ва ҳуқуқнинг соҳаси сифатида ўрганилади. Tиббиёт соҳасидаги сўнгги ютуқлар муносабати билан, инсон органлари ва тўқималари ўз эгаларидан фарқ қиладиган, ўз ҳаётларини “яшай бошладилар”, чунки инсон органлари ва тўқималари шахсият хусусиятларини аниқламайдиган анатомик шаклланишлар сифатида тавсифланади. Инсон органлари ва тўқималарини тансплантация қилиш − бу беморда бўлмаган ёки бирон-бир тарзда, донор ёки одам мурдасидан органлар ва тўқималарни тўплаш, уларни киритиш, сақлаш ва сақлашга асосланган ва жарроҳлик операцияси ёрдамида амалга ошириладиган шикастланган аъзолар ва тўқималарни алмаштиришнинг операцион тартиби [10]. Биз ҳам юқорида келтирилган олимларнинг фикрларига қўшилган ҳолда унга қуйидагича: “Инсон органлари ва тўқималарини трансплантация қилиш − тирик шахс ёки унинг жасадидан органлар ва тўқималарни фақатгина розилик билан ҳамда ғаразгўйлик ва тижорат мақсадисиз тиббий йўл билан клиник шароитларда жарроҳлик операцияси ёрдамида амалга ошириладиган жараёндир” деб таърифлашни жоиз топдик. Энди эса органлар трансплантациясининг тарихини хронологик равишда кўриб чиқадиган бўлсак, қуйидаги врач ва жарроҳ-трансплантологлар томонидан ҳайвон ва инсонларда амалиёт (эксперимент)лар олиб борилган ва синаб кўрилган: 379 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special issue -1, №01 (2020) / ISSN 2181-1415 1902 йил – Е.Улман биринчи марта итларда буйракни трансплантация қилиш бўйича экспериментал уринишни амалга оширган; 1905 йил биринчи марта итларда юракни трансплантация қилиш бўйича экспериментал кўчириш амалга оширилган; 1923 йил АҚШда биринчи марта куйиш билан жароҳатланган фарзандга онасининг терисини кўчириб ўтказишган бўлса, 1933 йил Ю.Воронов биринчи марта дунёда жасад буйрагини кўчириб ўтказиш амалиёти ўтказилганлигини билишимиз мумкин. Эътиборли жиҳати 1954 йил Америка қўшма штатларининг Бостон шаҳрида Joseph Murray томонидан дунёда биринчи марта гомозигот эгизакларнинг буйрагини кўчириб ўтказган ва бу пластик жарроҳлик 1991 йилда Нобел лауреати совриндори бўлган, ҳозирги кунда ҳам энг кўп амалга ошириладиган операциялардан биридир. Шундан сўнг СССРда ҳам бундай тажриба синовдан ўтказилган бўлиб, 1965 йил Б.Петровский томонидан биринчи марта клиник шароитларда буйрак трансплантацияси мувафаққиятли амалга оширилган; Келтирилган операциялардан кейин бирин-кетин турли органлар устида бундай синов операциялари амалга оширила бошлаган. Масалан, 1966 йил Лондонда мия ўлими ҳақида концепция ҳуқуқий расмийлаштирилган, 1968 йилда эса Гарвард тиббиёт мактабида мия ўлими билан боғлиқ аниқ критерия (мезон)лар белгиланган. Бугунги кунда ҳам долзарб ҳисобланган, инсоният ҳаётини сақлаб қолиш учун қилинган илк юрак кўчириб ўтказиш операциясини 1967 йил К.Бернард (Жанубий Африка Республикаси) жаҳонда биринчи бўлиб бажарган. Ушбу