NARRATIV YONDASHUV ORQALI PEDAGOGIK TA’LIMDA KASBIY-EMOTSIONAL INTELLEKTNI SHAKLLANTIRISHNING METODIK IMKONIYATLARI

Аннотация

Настоящее исследование посвящено изучению методических возможностей нарративного подхода в формировании профессионально-эмоционального интеллекта в процессе педагогического образования. В условиях глобализации и цифровой трансформации особую актуальность приобретает развитие не только знаний и профессиональных навыков у будущих учителей, но и эмоционального сознания и рефлексивного мышления. В работе научно обоснованы сущность профессионально-эмоционального интеллекта, его роль в педагогическом образовании и значение нарративных методов в эмоциональном и профессиональном развитии. Ключевые слова: профессионально-эмоциональный интеллект, нарративный подход, педагогическое образование, эмоциональное сознание, рефлексия, методические возможности. Annotation: This study is devoted to exploring the methodological possibilities of the narrative approach in developing professional-emotional intelligence within the process of pedagogical education. In the context of globalization and digital transformation, enhancing not only knowledge and professional skills but also emotional awareness and reflective thinking among future teachers has become particularly important. The research scientifically substantiates the essence of professional-emotional intelligence, its role in 109 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference pedagogical education, and the significance of narrative methods in emotional and professional development. Keywords: professional-emotional intelligence, narrative approach, pedagogical education, emotional awareness, reflection, methodological possibilities. Hozirgi globallashuv va raqamli transformatsiya sharoitida pedagogik ta’lim tizimi nafaqat bilim va ko‘nikmalarni shakllantirish, balki shaxsiy va kasbiy-emotsional intellektni rivojlantirishga ham alohida e’tibor qaratishni talab etmoqda. Oliy pedagogik ta’lim muassasalarida bo‘lajak o‘qituvchilarning kasbiy faoliyatida nafaqat akademik bilimlar, balki o‘z his-tuyg‘ularini boshqarish, boshqalar bilan emotsional hamkorlikni o‘rnatish, muammolarni hissiy anglash va moslashuvchanlik ko‘nikmalarining shakllanishi zamonaviy talablardan biridir. Shu nuqtayi nazardan qaralganda, kasbiy-emotsional intellektni shakllantirish masalasi pedagogik ta’limda dolzarb ilmiy-amaliy muammoga aylangan. Kasbiy-emotsional intellekt shaxsning o‘z emotsiyalarini anglash, boshqarish, boshqalarning hissiy holatlarini tushunish va ijtimoiy muhitda samarali muloqot qilish qobiliyatlarini o‘z ichiga oladi.1 Pedagogik faoliyatning o‘ziga xos jihatlari – o‘quvchilar bilan muntazam emotsional aloqada bo‘lish, ta’lim muhitini hissiy jihatdan qo‘llab-quvvatlash va stressli vaziyatlarda o‘zini boshqarish zarurati kasbiy-emotsional intellektning pedagogik ta’limda alohida ahamiyat kasb etishini taqozo qiladi. Bu esa o‘z navbatida, ta’lim jarayonida faqat bilim berishga emas, balki shaxsiy va kasbiy emotsional ko‘nikmalarni shakllantirishga ham metodik yondashishni talab qiladi. Ta’lim jarayonida narrativ yondashuvni qo‘llash esa kasbiy-emotsional intellektni rivojlantirish uchun samarali vosita sifatida namoyon bo‘lmoqda. Narrativ yondashuv – bu shaxsiy tajribani hikoya qilish, hissiy kechinmalarni ifodalash va ular asosida refleksiya jarayonini faollashtirishga asoslangan pedagogik metodikadir. Talabalarning o‘z tajribalarini hikoya shaklida bayon etishi, kasbiy faoliyatga oid real holatlarni tahlil qilishi va o‘z his-tuyg‘ulari bilan ishlash orqali emotsional ong va refleksiv tafakkur darajasi oshadi.2 Natijada, nafaqat bilimli, balki o‘z kasbiy faoliyatida emotsional jihatdan barqaror va mas’uliyatli o‘qituvchi shaxsi shakllanishiga erishiladi. Kasbiy-emotsional intellekt tushunchasi psixologik va pedagogik adabiyotlarda shaxsning o‘z emotsiyalarini idrok etish, boshqarish va boshqalar his-tuyg‘ularini tushunish hamda ularga mos ravishda o‘z xatti-harakatlarini 110 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference tartibga solish qobiliyati sifatida talqin qilinadi. M.Goleman (1995) tomonidan ilgari surilgan emotsional intellekt nazariyasida ta’kidlanishicha, kasbiy muvaffaqiyatga erishish uchun aqliy intellekt (IQ) emas, balki emotsional intellekt (EQ) ko‘proq ahamiyat kasb etadi. Oliy pedagogik ta’lim kontekstida bu tushuncha o‘qituvchi shaxsining kasbiy madaniyati, muloqot kompetensiyalari va stressga chidamlilik darajasi bilan uzviy bog‘liqdir.3 Pedagogik ta’limda kasbiy-emotsional intellektni shakllantirish o‘quvchilar bilan o‘zaro samarali aloqani yo‘lga qo‘yish, tarbiyaviy va didaktik faoliyatda hissiy barqarorlikni ta’minlash hamda o‘z-o‘zini rivojlantirish motivatsiyasini kuchaytirish uchun zarur asos bo‘lib xizmat qiladi. O‘qituvchining kasbiy faoliyatida emotsional sezgirlik, empatya, o‘zini va boshqalarni hissiy jihatdan tahlil qilish qobiliyatlari o‘quv jarayonining sifat ko‘rsatkichlariga bevosita ta’sir etadi. Shu bilan birga, kasbiy-emotsional intellektni rivojlantirish shaxsiy va kasbiy refleksiya