ТАРБИЯВИЙ ЖАРАЁН ВА ТАРБИЯ МАЗМУНИНИ МОДЕЛЛАШТИРИШ

Аннотация

This article comprehensively analyzes the issues of modeling the educational process and educational content. First, the importance of external influencing factors and personal relationships for the pedagogically correct organization of students' lives and activities is highlighted. The author emphasizes the need to form moral qualities in a person not only through knowledge, but also through the education of emotions and will. At the same time, the impact of information and communication technologies on young people, teaching them to use them rationally, and the importance of cooperation between parents and teachers in educational activities are noted. The article substantiates the need for preliminary modeling of the educational process in order to increase the social activity of students, develop their independence and creative initiative. Among the goals of education, attention is paid to such universal human values as patriotism, humanism, environmental awareness and the formation of legal culture. The article provides recommendations on effective organization of the educational process based on theoretical and practical approaches. Key words: Educational process, modeling, student activity, information security, social activity, moral education, creative initiative parent-teacher cooperation, national and 34 universal values, environmental and legal awareness. Тарбиявий жараѐнни моделлаштиришда талабаларнинг ҳаѐти ва фаолиятини таълим муассасаларида педагогик жиҳатдан тўғри уюштириш учун, уларнинг ташқи таъсир этувчи омилларга нисбатан таъсирчан муносабатда бўлишини унутмаслик керак. Педагог ва психолог олимларнинг тадқиқотлари шуни кўрсатадики, шахсга ташқи омилларнинг ўзаро (хоҳ салбий, хоҳ ижобий бўлсин) таъсири аввало талабаларнинг ўзаро муносабатларига боғлиқ. Талабаларнинг тарбиявий фаолиятини уюштираѐтганда ўқитувчи ѐки тарбиячи ташқи таъсир этувчи омилларга нисбатан тарбияланувчининг муносабатини, кечинмаларини, қандай англашини, баҳолашини улардан ўзи учун нималарни олаѐтганлигини билиши зарур. Тарбия жараѐнини моделлаштиришда талабанинг нафақат онги, балки ҳис- туйғуларини ҳам ўстириб боришга эришиш лозим, унда жамиятнинг шахсга қўядиган ахлоқий талабларига мувофиқ келувчи хулқий малака ва одатлар ҳосил қилинади. Бунга эришиш учун талабанинг онги, ҳиссиѐти ва иродасига таъсир этиб борилади. Тарбия жараѐнига ўқитувчи раҳбарлик қилади. У талабаларнинг таълим муассасасидаги тарбиявий фаолиятини белгилайди, уларнинг ижтимоий жараѐнга фаол кириб боришларини ўз хоҳиш истаклари билан тарбиявий фаолиятга фаол иштирок этишлари учун шарт-шароитлар яратади. Ижтимоий жараѐнда фаол иштирок этиш орқали талабаларнинг мустақиллиги, ижодий ташаббускорлиги ортиб боради. Ушбу фаолиятни моделлаштиришда ўқитувчи талабалар жамоасининг манфаати ва талаб истакларини эътиборга олиши зарур.Талаба ўз хулқи, ҳатти-ҳаракати учун жамоа олдида жавобгарликни сезишга эришгач, ижрочи эмас, балки умумий ишнинг фаол қатнашчиси бўлиб қолади. Ушбу ҳолатлар тарбия жараѐнидаги ички ва ташқи қарама-қаршиликларни бартараф этишга ѐрдам беради. Жамиятда ахборот коммуникацион технологияларининг жадал суръатларда ривожланиб бориши натижасида талабалар кўп вақтларини таълим ва тарбияга мутлақо алоқаси бўлмаган коммуникатсион технологик маълумотларга сарфламоқдалар (модул телефонлар, интернет, компютер, ДВД филмлар ва бошқалар). Ушбу воситалардан оқилона фойдаланишни талабага ўргатиш, таъқиқланган техник воситалардан фойдаланишни ман этиш, уларни назорат қилиш ўқитувчилар ва ота-оналарнинг ҳамкорликдаги вазифаларига киради. Талабаларнинг кўп вақтларини олаѐтган кераксиз техник маълумотларни бартараф этиш учун фақат моделлаштириш асосида иш олиб бориш мумкин. Ўқитувчининг тарбиявий ишлар режасида ушбу муаммолар юзасидан турли мавзудаги суҳбатлар уюштириш ўрин олиши лозим. Бу жиҳат унутилса, муайян қарама-қаршиликлар вужудга келади. Акс ҳолда хулқ меъѐрлари, ахлоқ талабларини яхши тушунмай қолиши натижасида талаба ижтимоий муносабатларда беқарор, тасодифий маълумотларга ва ташқи таъсирларга тез берилувчан бўлиб қолиши мумкин. Тарбия жараѐнида унинг мақсади, шакл ва методлари, шахснинг ўз-ўзини тарбиялаш ва қайта тарбиялаш жиҳатлари муҳим ўрин тутади. Ижтимоий тузум буюртмаси асосида белгиланган тарбиявий фаолиятни амалга оширишда маълум шарт-шароитларнинг мавжудлиги талаб этилади. Тарбияни самарали моделлаштириш учун унинг ҳаракатлантирувчи кучини, ҳар бир талабанинг тарбия жараѐнидаги фаолиятини яхши билиш керак. Бунинг учун ўқитувчи қуйидаги ҳолатларни 35 унутмаслиги лозим:  тарбияланувчи руҳиятини пухта билиш;  ота-оналар билан мунтазам алоқада бўлиб, улар иштирокида талаба билан тарбиявий мазмунда суҳбатлар ўтказиш;  талабанинг ички дунѐсини, характерини билмасдан у билан қўпол муомалада бўлмаслик, содир этилган хатоликларни кечира олиш;  талабанинг қизиқишларини, уни ўраб турган ташқи муҳитни доимий назорат қилиш;  талабани қатъий кундалик режимга ўргатиш ва уни кузатиб бориш;  истеъдодини, қобилиятини ва ўзи танлаган касбга мойи