SHAHRISABZ TURIZMI: TARIXIY MEROS, EKOTURIZM SALOHIYATI VA ZAMONAVIY RIVOJLANISH YO‘LLARI

Аннотация

Mazkur maqolada Shahrisabz shahrining turizm salohiyati kompleks yondashuv asosida tahlil etilgan. Tarixiy-madaniy meros, tabiiy-geografik xususiyatlar, zamonaviy turistik infratuzilma va xalqaro tajribalar asosida Shahrisabz turizmini rivojlantirish istiqbollari o‘rganilgan. Mavjud muammolar va ularni bartaraf etish bo‘yicha taklif va tavsiyalar ishlab chiqilgan. Tadqiqot natijalari Shahrisabz shahrining mintaqaviy va xalqaro turizm bozoridagi o‘rnini mustahkamlash imkoniyatlarini ko‘rsatadi. Kalit so‘zlar: Shahrisabz, tarixiy meros, turizm sohasi, madaniy turizm, ekoturizm, infratuzilma, barqaror rivojlanish, agroturizm, YuNESKO, Amir Temur, Oqsaroy. 1.Kirish. XXI asrda turizm sohasi jahon iqtisodiyotining eng dinamik rivojlanayotgan tarmoqlaridan biriga aylandi. Xalqaro turizm daromadlari global yalpi ichki mahsulotning 10 foizidan ortig‘ini tashkil qilmoqda [1]. Shu sababli ko‘plab davlatlar turizmni milliy iqtisodiy siyosatning ustuvor yo‘nalishiga aylantirmoqda. O‘zbekiston ham bu yo‘nalishda keng qamrovli islohotlar olib bormoqda. Shahrisabz shahri o‘zining qadimiy tarixi, boy madaniy merosi, tabiiy manzaralari va mehmondo‘st xalqi bilan O‘zbekistonning eng muhim turistik markazlaridan biri hisoblanadi. Biroq, uning mavjud imkoniyatlaridan to‘liq foydalanilmayapti. Shu bois, Shahrisabzda turizm sohasini rivojlantirish uchun ilmiy asoslangan konseptual yondashuv zarur. Maqolaning maqsadi — Shahrisabz shahrining turizm salohiyatini kompleks tahlil qilish, mavjud imkoniyatlar va kamchiliklarni aniqlash hamda rivojlanish istiqbollari bo‘yicha tavsiyalar ishlab chiqishdir. 2. Shahrisabz shahrining tarixiy-madaniy salohiyati 2.1. Shahrisabz tarixiga qisqacha nazar Shahrisabz, qadimiy Kesh, eramizdan avvalgi VI-V asrlarda tashkil topgan va Zardushtiy madaniyatining markazlaridan biri sifatida rivojlangan [2]. Keyinchalik u arablar davrida islom madaniyati bilan boyigan, Temuriylar davrida esa g‘oyat yuksalish bosqichiga yetdi. 2.2. Amir Temur va Shahrisabz Buyuk sarkarda Amir Temur Shahrisabzni o‘z tug‘ilgan yurti sifatida alohida e’zozlagan. U shaharni mintaqaning siyosiy, madaniy va iqtisodiy markaziga aylantirish maqsadida keng ko‘lamli qurilish ishlari olib borgan. Jumladan: Oqsaroy saroyi — g‘ayrat va qudrat ramzi sifatida qad ko‘targan; Dorut-Tilovat va Dor-us Saodat diniy-ma’naviy majmualari — Temuriylarning ruhiy merosi sifatida xizmat qilgan. Bugungi kunda bu obidalar YuNESKO tomonidan jahon merosi sifatida e’tirof etilgan [3]. 3. Shahrisabzning tabiiy va ekoturistik imkoniyatlari 3.1. Geografik o‘rin va tabiiy resurslar Shahrisabz Surxondaryo vodiysiga tutashib ketgan tog‘li va vodiyli hududda joylashgan bo‘lib, uning tabiati:Tog‘ manzaralari; 105 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo Toza havo va salqin iqlimi;Boy flora va fauna turlari bilan ajralib turadi.Bular ekoturizm va tog‘ sport turlari uchun nihoyatda qulay sharoit yaratadi [4]. 3.2. Ekoturizm imkoniyatlari. Hozirgi vaqtda Shahrisabz atrofida quyidagi ekoturizm turlarini rivojlantirish imkoniyati mavjud: Tog‘ turizmi — Chimgan va Zarafshon tizmalari bo‘ylab trekking va alpinizm; Qishloq turizmi — Mahalliy aholi bilan qishloq xo‘jaligi faoliyatida ishtirok; Agroturizm — uzumzorlar, bog‘ va paxtazorlarda ekskursiyalar; Tabiatni asrash ekspeditsiyalari — noyob flora va fauna turlarini o‘rganish. Ekoturizm ekologik barqarorlik tamoyillariga asoslanib, mahalliy aholi uchun daromad manbai ham yaratadi 4. Shahrisabzda zamonaviy turistik infratuzilma holati 4.1. Mehmonxonalar va turistik obyektlar Shahrisabzda so‘nggi yillarda bir nechta zamonaviy mehmonxonalar qurildi. Shu bilan birga, ko‘p hollarda xizmat ko‘rsatish sifati va zamonaviy talablar o‘rtasida tafovut mavjud 4.2. Transport va logistika Toshkent-Shahrisabz oralig‘idagi avtoyo‘llar qisman modernizatsiya qilingan; Samolyot va poyezd qatnovi cheklanganligi turistlar oqimini sekinlashtirmoqda. Shahrisabzga to‘g‘ridan-to‘g‘ri xalqaro aviareyslar yo‘lga qo‘yilsa, bu sayyohlar sonini sezilarli oshirishi mumkin. 4.3. Madaniy tadbirlar “Xalqaro maqom san’ati festivali” Shahrisabzning madaniy imidjini oshirmoqda; “Shahrisabz Navro‘zi” kabi milliy bayramlar orqali an’anaviy qadriyatlar namoyish etilmoqda. 5. Turizm sohasida mavjud muammolar Axborot tanqisligi: Chet ellik sayyohlar uchun zarur ma’lumot resurslari cheklangan; Kadrlar yetishmasligi: Turizm sohasida professional gidlar va menejerlar kam; Tarixiy obidalarni asrashdagi qiyinchiliklar: To‘liq restavratsiya va konservatsiya ishlari hali tugallanmagan; Ekologik muammolar: Turistik oqim ortishi natijasida atrof-muhitga zarar yetkazilishi xavfi mavjud. 6. Rivojlanish istiqbollari va tavsiyalar 6.1. Investitsiyalarni jalb qilish Xalqaro moliyaviy institutlar bilan hamkorlikda infratuzilma loyihalarini amalga oshirish; Souvenir va milliy mahsulot ishlab chiqarish korxonalarini rivojlantirish. 6.2. Barqaror turizm modeli Mahalliy aholining turizmda faol ishtirokini rag‘batlantirish; Atrof-muhitni saqlash va eko-