О БИОЭКОЛОГИЧЕСКОЙ ХАРАКТЕРИСТИКЕ ГИДРОБИОТИКОВ, РАСПРОСТРАНЕННЫХ В БАССЕЙНЕ КАРАДАРЬИ

Аннотация

This article analyzes the bioecological characteristics of some hydrobionts in the Karadarya basin. The main focus of the study was on the ecological status of fish and invertebrates, their sensitivity to anthropogenic impact, and their importance as bioindicators. According to the results of the study, it is aimed to reveal the morphological characteristics of the species of carp (Cyprinidae) and spotted sole (Triplophysa strauchi) in different streams of the Karadarya. Keywords: Karadarya basin, hydrobionts, bioecology, bioindicator, anthropogenic impact, ecological monitoring. Language: Uzbek Citation: Khusanov , A., Anvarjonov , S., & Yakhyoyev , A. (2025). ON THE BIOECOLOGICAL CHARACTERISTICS OF HYDROBIOTICS DISTRIBUTED IN THE KARADARYA BASIN. Universal International Scientific Journal, 2(4), 194–198. Retrieved from https://universaljurnal.uz/index.php/jurnal/article/view/1582 Doi: https://doi.org/10.5281/zenodo.15315641 Copyright © 2025 by author(s) and Scientific Research Publishing Inc. This work is licensed under the Creative Commons Attribution International License (CC BY 4.0). http://creativecommons.org/licenses/by/4.0/ Qoradaryo havzasi Farg‘ona xususiyatlari muhit holatini baholashda vodiysida joylashgan bo‘lib, samarali bioindikator sifatida xizmat qiladi O‘zbekistonning eng muhim suv (Wetzel, 2001; Rosenberg & Resh, 1993). ekotizimlaridan biri hisoblanadi. Ushbu So‘nggi yillarda O‘zbekistonlik havzaning gidrobiologik xilma-xilligi qator tadqiqotchilar tomonidan Qoradaryo mintaqaviy ekologik barqarorlik, suv sifati havzasida ayrim gidrobiont guruhlari va qishloq xo‘jaligi faoliyatini qo‘llab- bo‘yicha tadqiqotlar olib borilgan. quvvatlashda muhim rol o‘ynaydi Masalan, A.Ismoilov (2015) Cyprinidae (Shermatov, 2019). Gidrobiont oilasiga mansub baliq turlarining tarqalishi, organizmlarga baliqlar, oziqlanishi va suv harorati bilan qisqichbaqasimonlar, mollyuskalar, suv bog‘liqligini o‘rgangan. hasharotlari va suv o’tlari kirib, bular suv Mirzayev (2020) Surxondaryo ekotizimlarining asosiy komponentlari viloyatidagi suv resurslarining gidrologik hisoblanadi. Ularning bioekologik va kimyoviy tarkibini tahlil qilgan hamda 195 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2025, 2(4) ushbu omillarning gidrobiontlarga ta’sirini tadqiqotlar o‘tkazilishi muhimligini ko‘rsatgan. ko‘rsatmoqda. Xususan, havzaning turli To‘xtayev (2018) hamda Tursunov hududlari – daryo, suv omborlari va (2021)lar esa qishloq xo‘jaligidan ajralib sug‘orish kanallarida gidrobiontlarning chiqadigan pestitsidlar va organik tarqalishi, ekologik moslashuvi va moddalarning gidrobiontlar antropogen stressga sezgirligi haqida populyatsiyasiga salbiy ta’sirini qayd kompleks tahlillar yetarli emas (To‘xtayev, etgan. 2018). Shu sababli, Qoradaryo havzasida, Biroq mavjud tadqiqotlarning ayniqsa umurtqasiz hayvonlarning aksariyati baliqlar faunasiga yo‘naltirilgan bioekologik xususiyatlarini chuqur tahlil bo‘lib, umurtqasiz gidrobiontlar – qilish, mavjud muammolarni hamda jumladan, qisqichbaqasimonlar va samarali ekotizim monitoringi uchun aniq mollyuskalarning bioekologik holati ilmiy tavsiyalar ishlab chiqish dolzarb yetarlicha o‘rganilmagan (Shermatov, vazifa bo‘lib qolmoqda. 2019). Abdullayev (2017) baliqlarning Tadqiqotlar asosan Qoradaryoning ko‘payishi va oziqlanish adaptatsiyalarini turli xavzalarida olib borildi. tahlil qilgan bo‘lsa-da, boshqa gidrobiont Qoradaryoning yuqori, o‘rta va quyi guruhlari e’tibordan chetda qolgan. oqimlari asosiy tadqiqot hududlari sifatida Xalqaro adabiyotlarda esa tanlanib, namunalar yig‘ildi. gidrobiontlarning ekologik roli toliq Baliqlarni o‘lchash umumiy yoritilgan. Wetzel (2001) gidrobiontlarning baliqshunoslik usullari bo‘yicha amalga oziq zanjiridagi o‘rnini tahlil qilgan, Allan oshirildi (Pravdin I.F., 1966). Baliq (2004) esa daryo organizmlarining turlarini aniqlashda I.M.Mirabdullayev, tarqalishini suv oqimi va substrat A.R.Kuzmetov, A.R.Qurbonovlar xususiyatlari bilan bog‘lagan. tomonidan tuzilgan “O‘zbekiston baliqlari Dodson, Allen va Kats (2009) suv xilma-xilligi” (Mipabdullaev I.M., 2020) harorati va kislorod miqdoriga hamda M.A.Yuldashov, T.V.Salixov, organizmlarning moslashuvini tahlil B.G.Kamilovlarning “O‘zbekiston qilgan. baliqlari” (Yuldashov M.A, 2018) Rosenberg va Resh (1993) hamda qo‘llanmalaridan foydalanildi. Cairns va Pratt (1993) esa umurtqasiz Tadqiqotimizda Qoradaryo va gidrobiontlarning suvning ifloslanishga Balxash-Alakol (R.T. Barakov, 2024) suv sezgirligini asoslab, ularni ekologik havzalaridagi zog‘orabaliq (Cyprinus monitoring uchun muhim bioindikator carpio) hamda Qoradaryo va Norin sifatida taklif etgan. daryolaridagi dog‘li yalangbaliq Nisbatan olib qaraganda Qoradaryo (Triplophysa strauchi) havzasidagi tadqiqotlar ayrim muhim populyatsiyalarining morfometrik 196 Universaljurnal.uz Universal International Scientific Journal 2025, 2(4) farqlarini va muhit sharoitlarining ta’siri Norinda 5.5 sm, postdorsal uzunlik esa har qiyosiy o‘rganildi. ikki