HOZIRGI O'ZBEKISTONDAGI HAYKALTAROSHLIK TA'LIM TIZIMI:AN'ANALAR VA INNOVATSIYALARNI UYG'UNLASHTIRISHDAGI QIYINCHILIKLAR.

Аннотация

Ushbu maqola O'zbekistondagi haykaltaroshlik ta'lim tizimini tahlil qilishga bag'ishlangan bo'lib, unda milliy madaniy identifikatsiya kontekstida an'anaviy usullar va innovatsion texnologiyalarni uyg'unlashtirishdagi qiyinchiliklar ko'rib chiqiladi. Maqolada haykaltaroshlik ta'limining tarixiy ildizlari, sovet davrining san'at dasturlariga ta'siri, shuningdek, xalqaro standartlarga integratsiya qilish va madaniy merosni saqlash kabi zamonaviy muammolarni o'rganishadi. Muallif, o'quv yurtlarining moddiy-texnik bazasidagi muammolar, an'anaviy va zamonaviy materiallar (tosh, yog'och, marmar, metallar) bilan ishlash uchun ixtisoslashtirilgan ustaxonalar yetishmasligi, shuningdek, talabalar uchun chet elda amaliyot o'tkazishdagi qiyinchiliklarga e'tibor qaratadi. Ushbu muammolarni hal qilish yo'llari, ta'lim tizimini modernizatsiya qilish va haykaltaroshlarni xalqaro maydonda raqobatbardosh qilishga qaratilgan yechimlar taklifetiladi. Kalit so'zlar: Haykaltaroshlik ta'limi, O'zbekiston, an'analar va innovatsiyalar, tarixiy meros, san'atli quyish, tosh, yog'och, marmar, 3D-printing, xalqaro standartlar, kadrlar tayyorlash, tajribaalmashish,moddiy-texnik baza. O'zbekiston boy va murakkab tarixga ega bo'lib, bu tarixiy meros san'atda, jumladan, haykaltaroshlikda ham o'z aksini topgan. Miloddan avvalgi davrlardan boshlab, Zolotaya Orda davridan tortib, so'nggi asrlarga qadar O'zbekiston san'ati va madaniyati Buyuk Ipak yo'li kontekstida rivojlanib, turli xalqlar va madaniyatlar o'rtasidagi o'zaro aloqalarni kuchaytirdi. Bu davrda haykaltaroshlik ko'pincha me'moriy ansambllar, diniy va davlat ramzlari, shuningdek bezak san'ati bilan bog'liq bo'lib, mamlakat tarixidasezilarliizqoldirdi. Sovet hokimiyati davrida O'zbekistonda san'at, jumladan haykaltaroshlik, ko'pincha sotsialistik realizmning ideologik maqsadlariga bo'ysundirildi. Bu, san'atning mavzu yo'nalishlaridan tortib, o'qitish usullarigacha barcha sohalarda o'z izini qoldirdi. Sovet davrida haykaltaroshlar tarixiy shaxslar, mehnat yutuqlari va milliy qahramonlar sharafiga haykallar yaratishga majburbo'lib, buijodiy erkinliknicheklab qo'ydi. O'zbekistonning mustaqillikka erishishi bilan bu tizimda ba'zi o'zgarishlar yuz berdi, ammo sovet davrining ta'siri hali ham sezilmoqda, ayniqsa ta'lim yondoshuvlarida. Mustaqillikdan keyin san'atingizning erkin ifodalanishiga imkon yaratish imkoniyati paydo bo'ldi, ammo eski ta'lim tizimio'zgarishga qarshi turdi. 1990-yillardan boshlab, O'zbekiston mustaqillikka erishgach, ta'lim va madaniyat sohasida 389 modernizatsiya jarayoni boshlandi. Ayniqsa, milliy madaniy identifikatsiyani saqlab qolish maqsadida ko'plab yangiliklar kiritildi. Biroq, haykaltaroshlik ta'limida bu jarayon bir qancha muammolarga duch kelmoqda. Originalarticle ISSN:3030-3931, Impact factor: 7,241 Volume 7,issue1,Aprel 2025 https://worldlyjournals.com/index.php/Yangiizlanuvchi worldly knowledge OAKIndex bazalari : research gate, research bib. Qo’shimchaindex bazalari:zenodo,open aire. googlescholar. Xalqaro standartlarga moslashish zarurati: O'zbekistonning haykaltaroshlik ta'limi jahonning zamonaviy san'atiga moslashishga intilmoqda, bu esa o'quv dasturlari va o'qitish usullarida katta o'zgarishlarni talab qiladi. Globalizatsiya jarayonida san'at sohasida yangi texnologiyalar (masalan, 3D-printing), interdisiplinar yondashuvlar va innovatsion materiallar ishlatilmoqda. Ammo O'zbekistondagi o'quv yurtlari bu yangi yondashuvlarni eskirgan o'quv dasturlarigakiritishdaqiyinchiliklarga duch kelmoqdalar. Madaniy identifikatsiyani saqlash: Boshqa muhim masala bu milliy an'analarni saqlashdir. O'zbekistonda san'at doimo arxitektura, bezak san'ati va diniy an'analar bilan chambarchas bog'liq bo'lgan. Shu bilan birga, zamonaviy g'arbiy san'at oqimlarining ta'siri ortib bormoqda, bu esa mahalliy urg'ularning yo'qolishiga olib kelmoqda. O'zbek haykaltaroshlik ta'limi, o'zining milliy xususiyatlarini saqlab qolish bilan birga, global san'at yo'nalishlariga ham moslashishi kerak. O'quv yurtlarining muammolari va kadrlar yetishmasligi: O'zbekistondagi haykaltaroshlik ta'lim muassasi zamonaviy jihozlar va materiallar yetishmovchiligi bilan yuzlashmoqda. Shu bilan birga, 3D-printer kabi yangi texnologiyalarni o'rgatish uchun o'qituvchilar yetishmaydi. Ko'plab o'quv yurtlarida eski usullar bo'yicha ta'lim beriladi, bu esa talabalar vao'qituvchilarning ijodiy imkoniyatlarini cheklaydi. Xalqaro amaliyot va tajriba almashish imkoniyatlari: O'zbekistondagi talabalar va o'qituvchilar uchun dunyoning yetakchi haykaltaroshlik markazlarida amaliyot o'tkazish imkoniyatlari cheklangan. Yaxshi tajriba almashish va xalqaro amaliyotlar yordamida talabalarga zamonaviy tendensiyalarni o'rganish, o'z ijodiy qobiliyatlarini rivojlantirishda katta foyda keltiradi. Ammo cheklangan moliyaviy va tashkiliy imkoniyatlar tufayli, bunday amaliyotlar kam uchraydi. O'zbekiston haykaltaroshlik ta'lim tizimini rivojlantirish uchun bir qator muhim qadamlar zarur: 1. O'quv dasturlarini yangilash: Du